Pavlodardyń sheneýnikteri Ertis ózeniniń aıryqsha qorǵalatyn aımaǵynda mektep salýǵa qumartyp otyr. Qurylys júrgizilse, sonaý 1911 jyldan beri kidirissiz jumys istep turǵan jergilikti keme jóndeý zaýytyn ózge jerge kóshirýge týra keledi. Alaıda bıznes ıeleri aýmaqta biregeı zaýytqa arnalǵan ózge sý qoımasy joq ekenin alǵa tartady. Onyń ústine kásiporynnyń ınfraqurylymy óte kúrdeli.
1200 oqýshyǵa arnalǵan bilim shańyraǵy «Jaıly mektep» ulttyq jobasy aıasynda keler jyly bastalýǵa tıis. Bul týraly jýyqta qalanyń bas josparyn talqylaý barysynda málim boldy. Áýeli ǵımaratty qalanyń túpkirdegi shaǵyn aýdandardyń birinde turǵyzý josparlanǵan eken. Biraq ol jerde bos oryn tabylmaı, ákimdiktegiler bilim berý salasyna jaýapty uıymdarmen aqyldasa kele Ertis ózeniniń dál jaǵasynan salamyz dep uıǵarypty. Jańa mektep úshin shamamen 3-3,5 gektar jer kerek. Al álgi jerdi alyp qoısa, eki birdeı kásiporynnyń jabylýyna qaýip tónip tur.
Jergilikti ekologter qurylys jobasy birden eki birdeı zań buzýshylyqqa jol beredi dep otyr. Táýelsiz ekolog Marına Regýtanova aýmaq rekreasııalyq aımaqqa jatatynyn, onda jańa ǵımarattardy salýǵa nemese jumys istep turǵan kásiporyndardy keńeıtýge, turǵynjaı-azamattyq maqsattaǵy qurylystar men nysandardy ornalastyrýǵa bolmaıtynyn aıtady. Iаǵnı rekreasııalyq aımaqtyń jumysyna qatyssyz nysandar úshin ruqsat múlde joq. Al mektep salý qaǵıdaǵa qaıshy keledi. Ekinshiden, bul jerde Ertis ózeni aǵyp ótetindikten onyń jaǵasynda qurylys júrgizýge bolmaıtyny barshaǵa málim.
О́ńirlik kásipkerler palatasy dırektorynyń orynbasary Múbárak Jaqypovtyń paıymdaýynsha, bıliktiń mektep salý týraly ıdeıasy – shıki joba. «Sol sebepti ony qaıtaryp alý kerek. Jańa mektep salynsa, Pavlodardaǵy ózen flotynyń damýyna da kedergi keledi. Bul jerde keme jóndeıtin úlken zaýyt bar. Onda tek otandyq emes, reseılik kemeler de jóndeledi. Al kásiporyndy ózge jerge kóshirý oıǵa syımaıtyn másele», deıdi ol.
Bir qyzyǵy, jergilikti shendiler ótken aıda keme jóndeý zaýytyna «aýmaqty bosatýǵa úsh aı merzim beremiz» degen mazmunda habarlama da jiberip qoıypty. «Mundaı sheshim bizdiń kásiporyndy jaýyp, túbegeıli joıý degenmen para-par. Qazaqstanda úsh birdeı ózen slıpi (kemelerdi sýdan shyǵaryp, túsirýge arnalǵan qurylys) bar. Eń úlkeni – Pavlodarda, myń tonnadan astam júk kótere alady. Al bizdiń kemelerge eń jaqyn slıp Reseıdiń Omby qalasynda ornalasqan. Bizdiń kásiporynda salmaǵy aýyr barjalar jóndelip, tekseriledi. Usaq kemelerdi qospaǵanda, flotymyzda 28 iri keme bar. Olardyń barlyǵy únemi tekserilip turýy kerek. Jolaýshylar kemeleri de bizde jóndeledi. Endi kelip jergilikti bılik bizge aýmaqty bosatyńdar degen talap qoıyp otyr. Kásiporyndy kóshirý aqylǵa syımaıdy, sebebi sý astyndaǵy jáne sý ústimen júrgizilgen relsterdiń uzyndyǵy 1,5 shaqyrymǵa jetedi. Al tabıǵı geografııalyq jaǵdaı turǵysynan mundaı ózge zaton qalada múlde joq. Zaýyt taratylsa, 30 adam jumyssyz qalady», dep qynjylady keme jóndeý zaýytyn ustap otyrǵan «Ellıng» JShS-nyń atqarýshy dırektory Nıkolaı Sepelev.
Bilim berý bóliminiń basshysy Qýanysh Qydyralın Ýsolka men Zaton shaǵyn aýdandaryndaǵy oqýshylar ornynyń jetispeýshiligi myń jarymnyń ústinde ekenin jetkizdi. «Keıingi úsh jylda oqýshylar sany eselep artyp, jańa mektep salý jobasyn tezdetýdi qajet etip otyr. Al Ertis ózeni balalar úshin qaýip týdyrady desek, ol jerde jasóspirimder úshin qaýipsizdik sharalary qarastyrylady, bilim shańyraǵynyń ózi zamanaýı ǵımarat bolady», deıdi ol.
Bul máselege Májilis depýtattary da mańyz bere bastady. Parlamenttegi plenarlyq otyrysta halyq qalaýlysy Irına Smırnova keme jóndeý zaýytyna jasalyp jatqan qysastyqty doǵarýdy surady. «Pavlodar qalasy ákimdiginiń oıynsha, qazirgi sátte qalypty jumys istep turǵan ári osy salaǵa mamandanǵan jalǵyz kásiporyndy joıyp, mektep salý tıimdi eken. Árıne mektep turǵyzý kerek-aq. Alaıda bıznes nysandaryn zar qaqsatyp tartyp alǵan jerge jańa bilim ǵımaratyn salý eshbir oıǵa syımaıdy. Bul biregeı kásiporyndy saqtap qalý qajet. Ol joıylsa, otandyq kemelerge jóndeýge turý úshin Reseıge sabylýǵa týra keledi. Onyń ústine kememen júk tasý tek Pavlodar oblysynda ǵana saqtalyp otyrǵany barshańyzǵa málim. Sondyqtan bul ekonomıkalyq resýrsymyzdy damytýdyń jolyn izdeıik», dedi I.Smırnova.
Qazirgi kúni qala ákimdigi jańa mektepti ornalastyratyn úsh birdeı nusqany qarastyryp jatyr. Onyń biri – joǵarydaǵy zaýyt bolsa, qalǵan ekeýi – 48 jer úı men jumys istep turǵan áleýmettik nysannyń orny. Bılik ókilderi jer úılerdiń ıeleriniń barlyǵyn kóndirip, qysqa ýaqytta jerlerin ala almaıtynyn jaqsy biledi. Al áleýmettik nysandy ózge jerge kóshirý, jańa ǵımarat tabý qarjylaı shyǵyndy qajet etedi. Sondyqtan keme jóndeý zaýyty qurbandyqqa aınalýy bek múmkin.
Mamandar ózen arqyly júk tasý – eń arzan ári ekologııalyq turǵydan tıimdi tasymal túri ekenin aıtady. Jalpy, búginde Pavlodardaǵy ózen floty, sonyń ishinde júk tasymalyna paıdalanylatyn kemeler men barjalar tozyp tur. «Pavlodar ózen porty» AQ-nyń bas ınjeneri Baýyrjan Áýbákirovtiń aıtýynsha, eger ózen boıyn órlep kemeler jıi júretin kún týsa, Pavlodar ózen portynyń arqasynda alys-jaqyn sheteldermen jaqsy baılanys ornatýǵa bolady. «Porttyń portaldyq krandary boıynsha máseleler bar, olarǵa kúrdeli jóndeý júrgizý qajet. Keńes odaǵynan qalǵan tehnıkalar ǵoı. Tozyǵy jetse de, keıbir bólshekterin jańartyp, múmkindiginshe jumys qalpynda ustap otyrmyz. Qazir bizde jeti kran bar. Olardyń ishinde altaýy jumys isteıdi. Mundaı krandy tolyq qurastyrý úshin shamamen 600-650 mıllıon teńge qajet», deıdi maman.
Qazir kompanııaǵa júk tıegishter qajet eken. Uıym olardy satyp alýdy josparlap otyr. Munyń bárin bir jyldyń ishinde tyndyrý múmkin emes. Al tehnıkalardyń shamamen 70 paıyzy tozǵan.
Shyndap kelgende transshekaralyq ózen arqyly Qazaqstan men Reseı arasyndaǵy júk tasymaly qazirgi kúni nebári 180-200 myń tonnadan aspaıdy. Bul máseleni retteý úshin qos eldiń basshylary Ertis ózenindegi birqatar máseleni retteý boıynsha sheshimder qabyldaýy kerek. Eki el de buǵan mán bermeı otyrǵany ókinishti.
PAVLODAR