Sapaly orta bilim ónegesi

Birikken Ulttar Uıymy sapaly bilim berý­diń mańyzdylyǵyn atap ótip, ony turaq­ty damýdyń 17 maqsaty arasynda tórtinshi orynǵa qoıǵan. Olar bilim ekono­mıkalyq turaqtylyqty qamtamasyz etedi jáne kedeılikti jeńýdiń kilti degen tu­jyrym jasaǵan. Aıta ketý kerek, dál qazir elimizde sapaly bilimmen qamtý ózek­­ti máse­lege aınalǵan. Sondyqtan kóp ata-ana bala­­laryn «Daryn», «Zer­de», «Nazarbaev zııat­­kerlik mektebi», «Bilim-ınnovasııa» lıseı-ınternaty, «Respýblıkalyq fızıka-matematıka» syndy mektepterge berý­ge, qala berdi aqyly bilim ordalaryn­da oqytýǵa tyrysady. Osy oraıda elimizde ozyq bilim berý júıe­sin qalyptastyrýǵa úles qosyp kele jat­qan «Bilim-ınnovasııa» halyqaralyq qoǵam­dyq qory mektepteriniń jumysymen tany­syp, artyqshylyqtaryn kózben kórip qaıt­tyq. Qazirgi kezde qor qaramaǵynda 32 «Bilim-ınnovasııa» lıseı-ınternaty, 1 kol­ledj, «Spectrum» halyqaralyq bala­­baqsha, 8 jekemenshik mektep jáne Súleı­men Demırel (SDU) ýnıversıteti bar.

«Bilim-ınnovasııa» lıseıleri otandyq bilim júıesine birshama ózgeris alyp kel­genin atap ótken jón. Mysaly, úsh tilde oqy­tý júıesin alǵash ret osy mektepter engizgen edi.

«Bilim-ınnovasııa» lıseıleri – eli­mizge halyq­aralyq tájirıbeni alyp kelgen alǵash­qy mektepter. Biz úsh tildi bilim berý modelin alyp keldik. Bizdiń lıseıdiń bir erek­sheligi, oqýshylarymyz qazaq tilin óte joǵary deńgeıde meńgerip shyǵady. О́ıtkeni bizge túsetin balalardyń jartysynan kóbi – orystildi balalar nemese ózge ult ókilderiniń balalary. Sondyqtan biz oqý­shy­larǵa qazaq tilin deńgeılep oqytamyz. Olar mektepti bitirgenshe qazaq tilin jetik meńgerip shyǵady dep aıta alamyz. Taǵy bir jetistigimiz – aǵylshyn tilinde jaratylystaný baǵytyndaǵy pánderdi engizýimiz. Oǵan biz arnaıy kitaptar jazyp shyǵardyq. Bul kitaptardyń barlyǵy mınıstrliktiń tekserisinen tolyq ótken. Pánderdi aǵylshyn tilinde berýdegi negiz­gi maqsatymyz – halyqaralyq bilim keńistigin balalarǵa qoljetimdi etý», deıdi «Bilim-ınnovasııa» halyqaralyq qoǵamdyq qory prezıdenti Darhan О́te.

Sonymen qatar qor jumys istep kele jatqan 30 jyl ishinde úzdik jetistikke jetken myńdaǵan túlekti daıyndap shy­ǵardy. Máselen, bilim alýshylar halyq­ara­lyq jáne otandyq bilim saıystarynda, olımpıadalarda 27 myńnan astam medal ıelengen. Onyń 4 558-i halyq­­aralyq deńgeıdegi medal bolsa, 5142-ci respýblıka deńgeıinde. Tipti Taraz «Bilim-ınnovasııa» lıseıi halyqaralyq olımpıa­dalarda 8 medal jeńip alyp, Gınnestiń rekordtar kitabyna engen. «Bizdiń lıseı elimizge eń alǵashqy altyn medaldy alyp keldi. Táýelsizdik alǵannan keıin resmı fakt boıynsha bizdiń oqýshy­larymyz matematıka, bıologııa boıyn­sha altyn medal ıelengen. Ár 3 oqý­shynyń ekeýi – olımpıada júldegeri. Biz­diń maqsatymyz – shákirtterimizdi halyq­ara­l­yq deńgeıde básekege qabi­let­ti etip tárbıeleý», dep atap ótti D.О́te.

Qor qaramaǵyndaǵy Nur-Orda mek­te­biniń 11-synyp oqýshysy Valerııa bıyl Garvard ýnıversıtetine oqýǵa túsýdi jos­parlap otyr. Ol bul múmkindikke Kem­brıdjdegi ǵylymı zertteýshiler ıns­tı­týtynyń jazǵy baǵdarlamasyna qa­tysqan kezde qol jetkizgen. «Meniń min­de­tim júıke jasýshalaryn zertteý boldy. Men ony Garvard mamandarynyń birimen birlesip jasadym. Jobany jasap shyǵý alty aptaǵa sozyldy, sodan keıin men jobany professorlardyń jáne basqa konfe­ren­sııaǵa qatysýshylardyń aldynda tanys­tyrdym», deıdi ol.

Sondaı-aq qorǵa qarasty mektep túlek­­teriniń arasynda elimizdiń aldyńǵy qatar­ly­ jáne álemge áıgili kompanııalarda qyz­met etip júrgender de bar. Sonyń biri – «Digital Nomads»-ta jumys isteıtin tálimger Jan Qurbanbaev. Ol «Bilim-ınnovasııa» lıse­ıin bitirgennen keıin «Iаndeks» kompanııasyna shaqyrtý alǵan. Qazirgi tańda suranysqa ıe maman.

«Balalyq shaǵymnyń balǵyn sáti, jas­­tyq shaǵymnyń sáýleli shaǵy tikeleı bi­lim­ alǵan mektebimmen baılanysty. «Bi­lim-ınnovasııa» lıseıleri ushqyr oıly, na­­ǵyz patrıottardy tárbıelep shyǵardy dep tolyq senimmen aıta alamyn. Búginde lı­seı­diń ár túlegi dúnıeniń qaı jerinde júr­­se de, el muraty, halyq tilegi úshin eń­­bek etýge oımaqtaı bolsyn úles qosyp júr. Depýtat retinde áleýmettik túıin – jas­tar máselesin tyńdap, zerdeleı kele, ilgeri qoǵamdy bilimdi, tárbıeli jas­tar quraıtynyna kózim jetti», deıdi Par­la­ment Májilisiniń depýtaty Rýslan Ber­de­nov.

 Oqýshylardyń bilim saıysynda joǵary nátıje kórsetýi muǵalimge tikeleı baıla­nysty. Kóptegen zertteý muǵalim men oqýshy arasyndaǵy baılanystyń qanshalyqty mańyzdy ekenin rastaıdy. Oqýshy­lar muǵalimderimen jaqsy qarym-qatynas ornatqan kezde olardyń oqýǵa degen yntasy arta túsedi eken. D.О́teniń aıtýynsha, «Bilim-ınnovasııa» halyq­ara­lyq qor qaramaǵyndaǵy mektepterdegi muǵalim­derge qoıylatyn talap joǵary. Barlyq muǵalim jyl sońynda synaq tapsyrady. Eger 60 paıyzdan tómen nátıje kórsetse, ol muǵalimder mindetti túrde qordyń arnaıy semınaryna qatysýy kerek. Jazǵy ýaqytta demalmaıdy. 15-20 kún semınarda bolady. Al muǵalim óziniń altyn ýaqytyn demalysqa arnaǵysy kelse, ol ózin damytýy kerek. Synaqtan óte almaǵan muǵalimder jumystan shyǵa­ry­la­tyn bolady.

«Ustazy jaqsynyń – ustamy jaqsy» degen bar. Ár oqýshy jetistiginiń artyn­da myqty muǵalim turady. Alǵashqy lı­seı­lerdiń ashylýy kezinde aǵylshyn tilin jáne keıbir pánderdi oqytýǵa shetel­dik peda­gogter tartylǵan edi. Ýaqyt óte kele biz pedagogıkalyq kadrlardy damytý bo­ıynsha qarqyndy jumys júrgizdik. Nátı­­je­sinde, jergilikti mamandardyń da kási­bı­ligi artty. Jyl saıyn muǵalimderdiń bilik­tiligin arttyrý maqsatynda «Oksford bilim akademııasynyń» semınarlary ótki­zi­le­di, ınformatıka oqytýshylary úshin «Cisco» sertıfıkattaý kýrstary uıym­das­t­­y­rylady. Osylaısha, «Bilim-ınno­va­sııa» halyqaralyq qoǵamdyq qory júıesi pedagog ustazdardyń ustahanasyna aınal­dy dep aıtýǵa bolady», deıdi qor pre­zı­denti.

Mysaly, matematıka páninen halyq­aralyq olımpıadalarǵa daıyndaýda mol tájirıbesi bar Mýammer Gýl oqýshy­lar­dyń oılaý qabiletin damytý men ǵylymı izde­nýge baýlýdyń ózindik ádisterin qol­danady. Onyń «Matematıkadan olım­pıa­daǵa daıyndaýdyń tıimdi joldary» atty ádistemelik quraly – basqa muǵalimderge baǵdar. Ol oqytý qyzmetinde «Barlyq bala – talantty, tek tetigin taba bil» de­gen ustanymdy basshylyqqa alady. Árbir bala erekshe qabiletke ıe jáne ustaz­dyń mindeti oqýshynyń tasadaǵy talan­tyn ashyp, ony damytý kerektigin alǵa tartady. Onyń qarapaıymdylyǵy, adaldyǵy jáne shynaıylyǵy óziniń muǵalim­dik qasıetterine tereń yqpal etedi. Shákirt­teriniń halyqaralyq deńgeıdegi jetis­tik­teri de aýyz toltyryp aıtýǵa turarlyq.

«Bilim-ınnovasııa» lıseıleri tárbıe men bilimniń qatar júretinin de esten shyǵarmaǵan. Qundylyqtar negizinde bilim berý – mekteptiń negizgi qaǵıdasy. Bilim júıesine osyny jaqsylap sińirgen. «Zaman qansha ózgergenimen, adamgershilik qasıetterdiń quny eshqashan túspeıtini aıdan anyq. Adamnyń abyroıy boıyndaǵy jaqsy qasıetterimen baǵalanady. Sondyq­tan muǵalim men ata-ananyń úlesi zor. Olardyń urpaq aldyndaǵy boryshy – balaǵa adamgershiligimen ónege bola bilýi. О́ıtkeni júrekterge áser etetin birden-bir áreket – adam boıyndaǵy qundy qasıetteri. Qundylyqtarǵa negizdelgen bilim berý modeline ótý arqyly tárbıe júıesiniń mazmunynda birshama ózgeris ornaıdy. Bilim berýmen qatar balalardyń tulǵalyq, emosııalyq, áleýmettik jáne zııatkerlik jaǵynan damýyna múmkindik jasaıdy», deıdi tárbıe bóliminiń mamany Altyngúl Elýbaeva.

Sondaı-aq lıseı júıesinde kitap oqý daǵdysyn qalyptastyrý júıeli túrde qolǵa alynǵan. Kitap oqýǵa arnaıy ýaqyt beriledi. Oqýshylar ǵana emes, tárbıeshiler men muǵalimder de kitap oqýǵa tıis.

«Álemge TCM (teacher created and materials) atymen máshhúr bolǵan oqytý meke­mesimen birge «non fiction», ıaǵnı ǵyly­mı-tanymdyq ádebıet toptamasy bar, sony qazaq tiline aýdaryp, basyp shy­ǵarý úshin «SMART» kitaphana jobasyn iske qostyq. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasy­men qurylǵan «Oqýǵa qushtar mektep – oqýǵa qushtar ult» jobasy aıasynda bútin­deı oqytýshy, oqýshynyń kitap oqý daǵ­dysyn qalyptastyrý maqsatynda uıaly tele­fondarǵa arnalǵan arnaıy «Kitap» qo­symshasy qurastyryldy. Balanyń qy­zy­ǵýshylyǵyn arttyrý maqsatynda kitap oqý­dan báıge uıymdastyryldy. Bala ár oqyǵan kitaptaǵy betin belgileı otyryp, belgili bir nátıjege qol jet­kiz­di. Máselen, bastapqyda qola, kúmis, keıinen altyn, odan bıik dáreje – qyzyl gaý­har­ǵa ıe bolǵan oqýshyǵa qor tarapy­nan syılyqtar jiberilip otyrady. Bul kitap oqý sa­ıysy tárbıeshiler men ustaz­dar arasynda da ótkizildi. Osylaısha, «ar­tyq bilim kitapta» ekendigin jetkizýge ty­rys­tyq», deıdi D.О́te.

2021-2022 jyly «Bilim-ınnovasııa» lıseıin bitirgen 1969 túlek tómendegideı kór­­setkishterge qol jetkizgen: memlekettik bilim berý granty ıegerleriniń sany – 1254 (64 paıyz), pedagogıkalyq maman­dyqtarǵa tús­­ken­der sany – 309 (16 paıyz), teh­nı­ka­lyq maman­dyqtarǵa túskender sany – 570 (29 paıyz), Nazarbaev ýnıversıtetine tús­­ken­der sany – 165 (9 paıyz), QS World University Rankings boıynsha úzdik 100 jo­­ǵa­ry oqý ornyna túskender sany – 84 (5 paıyz).

Qorǵa qarasty 8 jekemenshik mektep te ata-analar tarapynan suranysqa ıe. SPECTRUM – Kembrıdj baǵdarlamasyna negizdelgen 12 jyldyq mektep. Onda sabaq 100 paıyz aǵylshyn tilinde ótkiziledi. Odan bólek, Almatyda Galaxy halyqaralyq mektebi bar. Qalǵan altaýy – Nur-Orda mektebi. Bári de jergilikti standartty oryndaıdy. Biraq bul mektepter aǵylshyn tilin tereńdetip oqytady ári kóbine IT baǵytyna den qoıady.

30 jyl sapaly bilim, sanaly­ tárbıe berýmen aınalysqan «Bi­lim-ınnovasııa» halyqaralyq qo­ǵam­­dyq qory ári qaraı da osy maqsattaǵy jumysyn jalǵas­ty­ryp, jetildirýge kúsh salý basty min­d­etimiz deıdi.