Bas qalanyń damý basymdyǵy

Astana qalasynyń damýynda áleýmettik-ekonomıkalyq kór­set­kishter boıynsha oń serpin baı­qalady. Qala ekonomıkasy birqalypty damyp keledi. Jal­py óńirlik ónim 4,1%-ǵa ósip, 4 trln 753 mlrd teńgeni qura­ǵan. Investısııa kólemi 4,7%-ǵa artyp, shamamen 1,3 trln teń­gege jetken. Jumys istep tur­ǵan shaǵyn jáne orta bız­nes sýbektileriniń sany 14,6%-ǵa kóbeıip, búginde 230 myń­nan ­asypty. Al bólshek taýar aı­na­lymynyń kólemi 9,4%-ǵa ósip, 2,2 trln teńgeni qurady. Qurylys jumystarynyń kólemi 4,9%-ǵa ulǵaıypty.

«Qurylys salasy elorda eko­nomıkasynyń negizgi draıveri bolyp qala beredi. 3,4 mln sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Osy jyly jeńildetilgen memlekettik baǵdarlamalar bo­ıyn­­sha biz azamattardyń ártúrli sanattary úshin 5 200 páter berý tý­raly mindet qoıdyq. Onyń ishin­de jetim balalar, kópbalaly analar, áleýmettik osal azamat­tar, sonymen qatar jumys isteı­tin jastar da bar. Qazir qu­jat­tardy rásimdeý boıynsha tıis­ti jumystar júrip jatyr. Ke­lesi jyldyń basynda kezekte tur­ǵan­dar óz úıine kiredi.

Búginde renovasııa baǵdarla­masy bekitildi. 2029 jylǵa deıin 206 apatty úıden 4 710 turǵyndy qa­ýip aldyndaǵy baspanalary­nan kóshirý josparlanǵan. Alǵashqy ­3 apatty úıdiń turǵyndaryn kó­shi­rip te qoıdyq. Jumys ári qa­raı jalǵasyp jatyr. Áıtken­men tyǵyz qurylys boıynsha jyl basynda jurtshylyq narazylyq bildirip, jedel sheshimdi talap etken 20-dan asa nysan boldy. Olardyń máselesin durys jolmen sheshý arqyly qalanyń egjeı-tegjeıli josparyna ózgerister engizý jumystary atqaryldy. Osy arada aıtarym, barlyq she­shim qala belsendileriniń qaty­sýymen qabyldandy. Sheshim­derdiń 90 paıyzdan astamy qala turǵyndarynyń pikirin eskere otyryp qabyldandy. Tyǵyz qurylys nysandarynyń barlyǵyna derlik oń sheshimder qabyldandy: mektep, bilim berý ortalyqtary men densaýlyq saq­taý mekemeleri sııaqty 8 áleý­­mettik obekt jáne 9 qoǵam­dyq keńistik josparlandy. Qal­ǵan nysandar boıynsha sot she­shimin kútip otyrmyz», dedi J.Qasymbek.

Jańa qurylys aýdandarynda mektepter men balabaqshalarda­ǵy oryn tapshylyǵy baıqalady. Máseleni sheshý úshin bıyl 7 mek­tep paıdalanýǵa berildi, taǵy ­ 5 mek­teptiń qurylysy aıaqta­lyp keledi. Endigi jyly 25 mek­tep­tiń qurylysy josparlanǵan. Onyń úsheýi – jekemenshik, jeteýi – memlekettik jáne «Jaıly mektep» jobasy boıynsha 15 mektep boı kóteredi. Jalpy, «Jaıly mek­tep» jobasy aıasynda 90 myń oqý­shyǵa arnalǵan 24 mektep salynady. Onyń 15-i qarqyndy damyp kele jatqan Esil jáne Nura aýdandarynda ornalasady. Qala basshylyǵy osylaısha 2028 jyl­ǵa deıin eki aýysymda bilim ala­tyn 200 myńǵa jýyq oqýshy orny­na arnalǵan 80-nen asa mektep salý­dy josparlap otyr.

«Investorlardyń qarajaty esebinen 16 jekemenshik bala­baqsha boı kóterip keledi. Son­daı-aq 2029 jylǵa deıin 60 memlekettik balabaqsha salýdy jos­parlap qoıdyq. Birinshi kezeń aıasynda 2025 jyly jergilik­ti bıýdjet jáne memlekettik-je­ke áriptestik qarajaty esebinen 10 balabaqsha salý maqsaty tur. Balabaqshalar men bilim oshaq­­tarymen qatar 2029 jylǵa deıin jergilikti bıýdjet esebi­nen, son­daı-aq memleket-jeke­shelik árip­­testik tetigin qol­dana otyryp, 15 zamanaýı oqý­shylar saraıyn salýdy qala basshylyǵynyń aldyna úl­ken maqsat etip qoıdyq. Eń al­ǵash­qysy – Turan dańǵy­lyn­da ornalasqan «Sana» oqýshy­­lar saraıy osy jyly paıdalaný­­­ǵa berildi. Kelesi jyldyń birin­shi toqsanynda qalanyń ár aýda­nynda 5 oqýshylar saraıy­nyń qurylysyn bastaımyz. Bu­ǵan qosa medısınalyq ınfra­qu­ry­lymdy damytý aıasynda 2024-2027 jyldar aralyǵynda 12 obekt salynady, onyń ishinde 2 perınataldyq ortalyq, 2 jańa zamanaýı kópsalaly aýrýhana, olardyń bireýi balalar aýrýhanasy, 3 memlekettik jáne 5 jeke emhana qurylady. Dana halqymyz «Birinshi baılyq – densaýlyq» degen, osynaý oryndy támsildiń talabyna saı bolýǵa barymyzdy salyp qyzmet etemiz», dedi elorda basshysy.

Bıyl Astanada birqatar ın­fra­­qurylym nysany saly­nyp, paıdalanýǵa berildi. Olar – «Ońtústik-Shyǵys» gaz jylý stansasy, «Turan» gaz jylý stansasy men JEO-3-tiń birinshi kezeńi jáne aýyzsý stansasy (NFS-3). Astana ákimi jylýmen jáne sýmen jabdyqtaý máseleleri qalaı sheshiletinin táptishtep túsindirip ótti.

«О́tken jylytý maýsymynda 432 Gkal jylý tapshy boldy. Bıyl úsh jylýmen jabdyqtaý nysanynyń qurylysy aıaqtal­ǵandyqtan, jaǵdaı kerisinshe profısıtke shyǵyp tur. Mysa­ly, qazan aıynda JEO-3-tiń bi­rinshi kezeńiniń qurylysy aıaq­taldy, onyń qurylysy uzaqqa so­zylǵan edi. Atalǵan jylý elektr ortalyǵynda barlyq tórt qazan­dyq jumys isteıdi. Bul qalaǵa sa­ǵatyna 440 Gkal beredi. JEO-3 sol jaǵalaýdyń bir bóligin jáne jańa salynyp jatqan aýdandardy jylýmen qamtıdy. Sondaı-aq jańa qýattar jańa energııa kózderi iske qosyldy. Bul gaz jylý stansalary (GJS) Qazaqstanda alǵash ret ashylyp otyr. «Ońtústik-Shyǵys» gaz jylý stansalary men «Turan» birinshi kezeńiniń qýaty saǵatyna 700 Gkal quraı­dy. Bul JEO-3 qýatynan eki ese artyq», dedi J.Qasymbek.

«Ońtústik-Shyǵys» gaz jylý stansasy «Baǵystan», «Myń­jyldyq alleıasy» turǵyn úı keshenderin, qalanyń sol jaǵa­laý bóligin jylýmen qamtamasyz etedi. Al «Turan» gaz jylý stansasy qalanyń sol jaǵalaýynda qu­rylysy júrip jatqan jańa aýdandardy qamtıdy. Keler jyly, eń aldymen, «Telman», al ekinshi kezekte «Turan» gaz jylý stansasyn paıdalanýǵa berý josparlanyp otyr. Bul qalany taǵy 850 Gkal/saǵ jylý qýatymen qamtamasyz etýge múmkindik beredi. Osylaısha, aldaǵy 5 jyl ishinde rezervtik jylý qýatyn qamtamasyz etedi.

Bıyl Astanada Táýelsizdik dańǵylynda kópir ashyldy, 70-ten asa kóshe jóndeldi, 400 jańa avtobýs satyp alyndy. Prezıdent tapsyrmasy bo­ıynsha keshendi kólik júıesin damytý strategııa­sy ázirlenip jatyr. Júıe jol qozǵalysy qaýipsizdigin arttyrýǵa, keptelis sanyn azaıtýǵa, t.b. múm­kindik beredi.

«Táýelsizdik dańǵyly boıyn­daǵy jańa kópir kólik keptelisi jıi bolatyn oryndardaǵy qıyn­dyqty rettedi. Mysaly, Máńgi­lik el dańǵylynda kólik kepte­lisi 20%-ǵa, Saraıshyq kóshesi men Uly dala kópiri sáıkesin­she 15%-ǵa deıin azaıdy. Sondaı-aq Túrkistan, Aqmeshit, t.b. kóshelerdegi keptelister de aıtar­lyqtaı jeńildedi. Keler jyly Táýelsizdik dańǵylynyń Qaban­baı batyr kóshesine deıingi jalǵa­syn salýdy josparlap otyr­myz», dedi ol.

Aıtmatov kóshesi ashylǵan­nan keıin Syǵanaq pen Uly dala dańǵyly arasyndaǵy Turan dań­ǵylynda kólik aǵyny birsha­ma tómendedi. Nátıjesinde, kólik keptelisi 12%-ǵa kemidi degen de­rek bar. Sonymen qatar sha­ǵyn aınalma joldyń qurylysy, Kenesary kóshesi men Qorǵaljyn tasjolynyń aýdanynda jańa kó­pirdiń qurylysy júrgizilip jatyr. Sol sııaqty bıyl 70-ten asa kóshe jóndeldi, 400 jańa avtobýs satyp alyndy, onyń 300-den astamy paıda­la­nýǵa berildi. Qalǵa­nyn 2024 jyl­dyń 1 toqsanynda jetkizý jos­parlanǵan. Joǵary­da atal­ǵan barlyq shara qozǵa­ly­sy qar­qyndy ýchaskelerge túsetin júktemeni aıtarlyqtaı azaıtýǵa jáne qalanyń jol-kólik ın­fra­qurylymyn jaqsartýǵa múmkindik beredi.

Osy jyly Astanada 165-ten asa aýla men qoǵamdyq keńistik abattandyryldy. Gúlzarlar ja­saý jumysy elordanyń bar­lyq aýdanynda júrgizildi. Bıyl el­ordany kóriktendirý boıynsha aýqymdy jumys oryndaldy. Q.Munaıtpasov, Beıbitshilik, «Amman» jáne «Abylaıhan» kópirleriniń astynda jaıaý júr­ginshiler ótkelderi ashyldy. Olar Aqbulaq ózeniniń boıyndaǵy saıabaqtar klasterin ózara baılanystyrdy. Ortalyq jaǵalaý­dyń tarıhı kósheleri jańartyldy, «Jýrnalıster alleıasy», Sal­ta­nat qaqpasynyń janynda­ǵy gúlzar, t.b. abattandyryldy. Kógaldandyrý jumysy da nazardan tys qalmady. Mıllıonǵa jýyq jasyl jelek otyrǵyzyl­dy, olardyń bir bóligi qalanyń jasyl beldeýine egildi», dedi J.Qasymbek.

Oǵan qosa ol buryn kóppá­ter­li turǵyn úı keshenderiniń qu­ry­lysy josparlanǵan 9 oryn­da gúlzarlar men qoǵamdyq ke­ńis­tikter ashylatynyn atap ótti. «My­­saly, Aıtma­tov-Sy­ǵanaq kó­she­siniń qıyly­syndaǵy ýchaskede 12 qabatty kópfýnksıonaldy keshenniń ornyna gúlzar jasaldy. Roza Baǵlanova kóshesi men Turan dańǵylynyń qıylysynda jeke qurylys salýshy turǵyn úı keshenin salýdy josparla­ǵan edi. Nátıjesinde, ınvestormen birlesip, osy ýchaskede qoǵam­dyq keńistik salyndy. Kúmisbekov kóshesi, 7/1 mekenjaıynda orna­las­qan eski garajdardyń ornyna qala turǵyndarynyń demalysy úshin yńǵaıly ári qaýipsiz oryn quryldy. Kóktóbe tuıyq kóshesi, 5 mekenjaıynda bos jerdiń ornyna sporttyq-oıyn aımaǵy boı kóterdi», dedi elorda ákimi.