Bir ǵasyr buryn paıda bolyp, ómirimizge birte-birte engen robottar biz ómir súrip jatqan zamanǵa ábden eti úırenip qalǵandaı. Estip, kórip júrgennen keıin biz de olarǵa úırenisip, tańyrqamaıtyn boldyq. Degenmen qultemir ónerkásibi, qultemir bıznesi qazaq qoǵamyna áli de jat. Kórý men estý – bir bólek, kásipke paıdalaný tipten bólek. Al Muhammedjan Dúzenov qoǵam arasyndaǵy qalyp pen qorqynyshty buzyp, robottardy kásipke aınaldyrǵan. Onyń robottary 3 adam bir jyl isteıtin jumysty jalǵyz ózi bir aıda atqara alady.
Robottandyrýdyń basty maqsaty – qyzmetkerlerdiń ýaqytyn únemdeý. Onyń ishine bıznes-úderisterdiń qunyn tómendetý, operasııalyq qatelikterdi joıý, analıtıkalyq jumys, kásibı sheshimder qabyldaý syndy sıfrlyq qyzmetter kiredi. Osy salanyń sańlaǵyna aınalýdy maqsat etetin «Python RPA» kompanııasy – Ortalyq Azııadaǵy bıznes-mindetterdi avtomattandyrýǵa arnalǵan jalǵyz óndirýshi. Kompanııanyń negizin «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha Malaızııa mýltımedııa ýnıversıtetinde oqyp kelgen Muhammedjan Dúzenov qalaǵan. Olar «BI Group», «Otbasy bank», «Air Astana» jáne «RG Brands» syndy kompanııalarǵa robot-assıstentter ázirlep beredi. Robottar qaıtalanatyn býhgalterlik jáne HR tapsyrmalardy oryndaýǵa kómektesedi. Osylaısha, bıznes táýekelderin azaıta túsedi. Robottyń sharshamaıtynyn, qatelespeıtinin eskersek, kompanııa tirkelmegen kelisimshart nemese salyq tólemegeni úshin aıyppul almaıtyn bolady.
2021 jyly Qazaqstan jáne Ortalyq Azııa boıynsha IT-dırektorlar arasynda zertteý júrgizilgen bolatyn. Tehnologııalyq ınvestısııalar úzdik 3 basymdyqqa «Úderisti avtomattandyrý jáne robottandyrýdy» kirgizgen. Is júzinde barlyq kompanııa belgili bir dárejede bıznes-bólimshelerge bottar, BPMS nemese RPA quraldaryn engizýdi qalaıtynyn aıtqan. Solaı keıingi jyldary qultemirler bıznes álemine aqyryn-aqyryn ene bastady.
Aıta ketý kerek, 2019 jyly bizdiń el naryǵynda RPA tehnologııasyn túsinetin jalǵyz kompanııa «Python RPA» edi. Muhammedjan Dúzenov AQSh pen Batys Eýropa elderinde RPA tehnologııalary keńinen qoldanylatyn bilgennen keıin, bul ıdeıany elge ákelý týraly oılana bastaıdy. RPA – Robotic Process Automation degendi bildiredi. Iаǵnı úderisterdi robot arqyly avtomattandyrý. Robottar nemese bottar adam ornyna jumys isteıdi ári birneshe júıeni biriktire alady.
«Jolymyz bolyp, alǵash ret «Gedeon Richter» farmasevtıkalyq kompanııasynyń robot kómekshilerine qyzyǵyp júrgenin kezdeısoq bilip qaldyq. Olarǵa tehnologııa týraly aıtyp, kelisimshartqa otyrdyq. Sóıtip, «Gedeon Richter» amerıkalyq kompanııanyń seriktesi atandy. Sodan baǵdarlamalyq jasaqtamany satyp, engize bastady. Sóıtip, ıkemdi avtomattandyrý quralyn damyta berdik. Onyń kómegimen shaǵyn baǵdarlamalar jasaldy. Mysaly, ony qoldaný úshin baǵdarlamalaýdy bilýdiń qajeti joq. Barlyǵy op-ońaı. Robottar adam ornyna áreketterdi oryndaıdy: betterdi ashady, faıldardy júkteıdi, jiberedi», deıdi M.Dúzenov.
Basynda bul tehnologııa eldegi kompanııalar arasynda tanymal bola qoımady. Sebebi tańsyq ónimniń qundylyǵyn túsiný – qıyn is. Solaı óndirýshiler osy jańashyldyqty nasıhattaı bastaǵan. Tehnologııa týraly, onyń kompanııanyń tıimdiligin qalaı arttyra alatyny týraly kóp úgit júrgizgen. Ekinshi bir máselesi – baǵasynda. Ortasha kompanııalardyń RPA-ny alýǵa jaǵdaıy kelmegen. Mysaly, RPA-ny engizý qyzmetker sany 1500-den kem bızneste ózin-ózi aqtamaǵan. Osylaısh, olar eldegi kompanııalarǵa neǵurlym qoljetimdi baǵdarlamalyq jasaqtama ázirleýdi qolǵa alǵan.
«Bizde úsh ustanym bar. Birinshisi – jyldamdyqqa nazar aýdarý. Platformada robottardy ońaı ári jyldam jasaýǵa bolady. Ol úshin keremet baǵdarlamashy bolýdyń qajeti joq. Ekinshisi – bizdiń sheshimimiz áldeqaıda arzan. Úshinshisi – Python tilindegi platforma. Bul klıentterge ózderiniń robottaryn bizdiń servermen basqarýǵa múmkindik beredi. Eń bastysy, bizde tájirıbe bar. Bızneste robottardy qalaı paıdalanýǵa bolatyny týraly 200-den astam is jınadyq. Eshteńeni izdeýge ýaqyt jumsaýdyń qajeti joq. Olardy mázirden tańdaı alasyz», dep túsindirdi kompanııa basshysy.
Sonymen bul robottar qandaı tapsyrmalardy oryndaı alady? О́ndirýshilerdiń aıtýynsha, býhgalterlik esepte, satyp alýda, IT-salada vırtýaldy kómekshiniń qoldaýymen úzdiksiz qaıtalanatyn áreketterdi jasaıdy. Mysaly, býhgalterııada toqsan saıyn ishki býhgalterlik júıedegi salyqtar boıynsha derekterdi, elektrondy shot-faktýralardy memlekettik portaldaǵy derektermen salystyrý qajet. Negizinen bul jumys oryndalý úshin Excel faıly júktelip, mátin terilip, salystyrylýy kerek. Bul kóp ýaqytty qajet etedi. Adam qatelesip birdeńeni umytyp ketýi de múmkin. Robot muny berilgen algorıtm boıynsha avtomatty túrde jasaıdy. Taǵy bir mysal keltireıik, elimizdegi jumys berýshiler saıtynda eńbek sharttaryn jasaý jáne buzý týraly málimetterdi usynýǵa mindetti. Ol qyzmet enbek.kz saıtynda 3-5 kún ishinde oryndalýy shart. Kadrlar muny qolmen isteıdi. Qatelesip, merzimin ótkizip alýy da múmkin. Al robot-kómekshi sharttardy adamnyń qatysýynsyz-aq tirkeıdi. Robottar taýarlardyń nemese qyzmetterdiń túsý qujattaryna elektrondy shot-faktýralardy baılanystyra alady, debıtorlyq bereshek týraly esepter jasaı alady, kontragentterdi nemese debıtorlardyń senimdiligin teksere alady.
«Robottar analıtıka úshin derekterdi jarnamalyq kabınetterden túsiredi. Kóbinese RPA bankterge engiziledi. Salystyrýǵa baılanysty kóptegen shyǵyn da bar. Biz temirjol kompanııalarymen de jumys isteımiz. Sondaı-aq qoldanýshylar arasynda «BI Group» qurylys kompanııasy, «QazCloud» bultty ınfraqurylym operatory, «Qostanaı mıneraldary» bar. Satý sıklderi uzaq, 6-9 aı. Negizgi kedergi – psıhologııalyq kedergi. Otandyq baǵdarlamalyq jasaqtamany satyp alý mádenıeti joq», deıdi Muhammedjan.
Dúnıejúzilik ekonomıkalyq forýmnyń anyqtamasyna súıensek, qazir tórtinshi ónerkásiptik revolıýsııany bastan ótkizip jatyrmyz. Ol taýar óndirýshilerdi, dıstrıbıýtorlardy, tutynýshylardy bir jelige biriktire túsedi. Qysqasha aıtqanda, óndiristi robottandyrý úderisi baıaǵyda bastalyp ketti. Ár jyl saıyn robottehnıkanyń paıyzdyq úlesi eselenip keledi. Bul úrdis bizdiń elge de taban tireıtini anyq. Tek joly ashyq bolýy kerek-aq.