«Egemen Qazaqstan» gazetiniń uıymdastyrýymen «Eldik qundylyqtar: din, dil, dástúr» degen taqyrypta dóńgelek ústel ótti. «Otandastar» qorynyń prezıdenti Abzal Saparbekuly, Qazaqstan musylmandar dinı basqarmasy Ýaǵyz-nasıhat bóliminiń meńgerýshisi Batyrjan Mansurov, dintanýshy Keńshilik Tıyshhan, abaıtanýshy Sultan Ibraev jáne din salasyndaǵy memlekettik saıasat boıynsha sarapshy Erjan Baıbol qatysyp, dástúr men din sabaqtastyǵyna qatysty pikir bólisti.
Álemniń minezi aýmaly-tókpeli qazirgi qoǵamda qylpyp turǵan máseleniń túıtkilin tarqatýdy aıtqan dóńgelek ústelge qatysýshylar ulttyq biregeılikti nyǵaıtýǵa toqtaldy. Qundylyqty kúsheıtýge din men qoǵam úndestik tapqanda ǵana úlesin qosyp, serpin beretinin alǵa tartty. Tuǵyry myǵym memleket qashanda halqynyń áleýmettik áleýetine ǵana emes dinı ustanymyna da beı-jaı qaramaıdy.
Búgingi qazaq qoǵamy ekiudaı kúıge túsip, qaq jarylyp dinge nege tosyrqap qaraıtyn, úrketin deńgeıge jetti? Jat aǵymnyń jetegine ilesýshilerdiń, túrli ustanymdaǵy adastyrýshylardyń artynan ketkenderdiń de din uǵymyna kesirin tıgizip jatqany belgili. Dástúrimizdi dinnen alshaqtatyp alý túptiń túbinde opyq jegizeri anyq. Din men dástúrdi qatar órbitip dáripteý isi qalaı júrip jatyr? Qazaqstan musylmandar dinı basqarmasy Ýaǵyz-nasıhat bóliminiń meńgerýshisi Batyrjan Mansurov egemendigimizdi jarııa etken eleń-alań shaqta, etek-jeńimizdi qymtaı almaıtyn kezeńde syrttan oqyǵan mamandarymyzdyń ózge eldiń dinı tanym-túsinigin ǵana emes, mádenıetin de sińirip kelýiniń áseri ekenin eskertti.
«Otandastar qorynyń» prezıdenti Abzal Saparbekuly din qoǵamnyń ajyramas qundylyǵy ekenin, qoǵamnyń túlep damýy ulttyq ustynǵa baılanysty bolatynyn atap ótti. Al sol qundylyqtyń da ózegi dinmen qabysatynyn aıtty. Mádenıet pen salt-dástúrdi dinmen shatastyryp alǵan jastarymyz shetelge dinı oqýǵa barǵanda sol eldiń saltyn da boıyna sińire kelgeniniń kórinisi búgingi qazaq qoǵamynan aıqyn ańǵarylyp otyrǵanyn jetkizdi.
Abaıtanýshy Sultan Ibraev aqynnyń tolyq adamdy qalaı sıpattaǵanyna toqtalyp, qoǵamda hákimniń sýretteýine saı tulǵalar qalyptassa, kereǵarlyq túsinik týyndamaıtynyn aıtty. «Abaı 38-qarasózinde adam aldymen óziniń tánin taný, Qudaıyna qulshylyq jasaý, adamshylyǵyn buzyp almaı adal jolmen mal tabý, dúnıeni túısiný qajettigin aıtyp otyr. Aqynnyń ulttyq ıdeologııaǵa uıytatyn osy tanymyn balanyń boıyna mektepten sińirý kóp qaterdiń aldyn alady dedi.
Dinı fanatızmniń jetegimen shetel asyp adasqandardy baǵytynan buryp, týra jolǵa túsýine úles qosyp júrgen dintanýshy Keńshilik Tıyshhan almaǵaıyp kezeńde beıǵamdyq tanytýǵa bolmaıtynyn eskertti. «Adam sanasyna ıelik etý arqyly radıkalızmdi qoldanatyn toptar eldi jik-jikke bólip bıleýge umtylatyny sózsiz. Osyndaı dinı toptardy saıası múddege paıdalaný tásili de dendep enip aldy. Ásirese dinmen qosa ǵylymy da damı qoımaǵan elderde bul aıqyn kórinip otyr. Sondyqtanda da jastarymyzdyń oı-sanasyna, tanym-túsinigine ulttyq salt-dástúrimizdi, ádet-ǵurpymyzdy synalap sińirý qajet. Áleýmettanýshylardyń saraptaýyna súıensek, Sırııaǵa ketken azamattardyń basym kópshiligi qundylyqqa boılamaǵan, ulttyq tárbıeden ada, turmysy tómen otbasynan shyqqan. Dinı toptardyń arbaýyna túsip, Sırııadaǵy soǵysqa ketken jandardyń elge oralǵannan keıingi taǵdyry da túzelip, beıbit qoǵamǵa úırenisýi úshin de az jumys atqarylmaıdy. Árıne, olardyń balalary tez beıimdelip ketedi. Al eresek jandardy raıynan qaıtaryp, baǵytynan aınytý ońaı emes», deıdi K.Tıyshhan.
Sarapshy Erjan Baıbol elimizde 4 myńǵa jýyq dinı uıym, 18 dinı konfessııa jumys isteıtinin jetkizdi. Dinı birlestikterdiń qyzmetin rettep, jumysyn júıeli júrgizýdi qadaǵalaý memlekettiń mindeti ekenin eskertti.
«Ulttyq sanaq júrgizilgende azamattardan qandaı dindi ustanasyz? Qandaı dinı nanym-senimge senesiz? degen suraq qoıyldy. 2009 jylǵy halyq sanaǵy kezinde osy saýalǵa jaýap berýden bas tartqandardyń sany 81 myń bolsa, qazir dinı kózqarasy men ustanymyn aıtýdan bas tartatyn azamattardyń qatary 2 mıllıon 1 myń bolyp otyr. Osynyń ózi kóp jaıtty ańǵartady», dedi Erjan Baıbol.
Jıynǵa qatysýshylar ulttyq qundylyqtyń túp tamyry sanalatyn dástúrdi dinmen qatar óre órbite jas urpaqtyń sanasyna sińirý ýaqyt talaby ekenin aıtty.