Naýryz merekesiniń qarsańynda Shymkenttiń Jumat Shanın atyndaǵy akademııalyq qazaq drama teatrynda aqıyq aqyn Muqaǵalı Maqataevtyń eki bólimnen turatyn «Darıǵa júrek» atty poetıkalyq sazdy tolǵaýynyń premerasy ótti. Spektaklge muzbalaq aqynnyń «Darıǵa júrek» pen «Aqqýlar uıyqtaǵanda» poemasynyń mazmuny arqaý boldy.
Poetıkalyq qoıylymda M.Maqataevtyń jyrlary sahna tórinde oqylyp, poema taqyrybymen úndes sazdy ánder óleńdermen qatar órildi. Eń bastysy zalda otyrǵan kórermen sahnadan aqıyq aqynnyń sezimderin, ishki jan dúnıesi men tolǵanystaryn qoıylym arqyly basynan keshkendeı áserde otyrdy. Teatrsúıer qaýym akterlermen birge muńaıyp, birge qýandy. Bulbul úndi Darıǵanyń shartarapqa jaıylǵan kóńildi ánderimen shattyqqa keneldi. Keıin taǵdyrdyń aýyr synaǵyna ushyraǵan kelinshektiń aýyr qaıǵyny kótere almaǵan sátindegi kóriniske kádimgideı kóńilderi qulazydy. О́mirde adaldyqtan, tazalyq pen páktikten asqan asyl qasıet joq ekenin anyq uǵyndy.
Jalpy, «Darıǵa júrek» poetıkalyq tolǵaýy – ómirde bolǵan, aqynnyń basynan ótken oqıǵa jelisinde jazylǵan shyǵarma. Bul oqıǵa sonaý Ekinshi dúnıejúzilik soǵys jyldary bolǵan. Jas kelinshek Darıǵanyń jan jary qan maıdanǵa attanady. Sol kezde kúıeýin ańsaǵan, aman-esen oralatynyna úmitin úzbegen jas áıeldiń bulbuldaı saıraǵan ánderi aınalany keremet shattyqqa bóleıdi. Alaıda maıdannan kelgen «qara qaǵaz» onyń bar úmit-armanynyń kúlin kókke ushyrady. Kelinshektiń saǵynyshy, júrek tebirenisi aqynnyń óleńderimen órilip, dúnıedegi eń asyl adamdy joǵaltýdyń qandaı aýyr ekeni kórermenniń kóz aldynda kórinis beredi. Jas kelinshekti tosqan budan keıingi ómir taýqymeti tipti qıyn edi. Ańdamaı sezimge berilgen názik jandy áıeldiń óziniń bilegin basqaǵa ustatqanyn sezbeı de qalyp, arty opyndyratyn áreketke jol berip qoıady. Bul aýyl bitken áıeldiń ósegine taptyrmas taqyryp bolady. Mine, jeńgesiniń basyndaǵy osyndaı qaıǵyly jaǵdaı jas aqyn Muqashtyń da jan dúnıesiniń astan-kesteńin shyǵarady. Jer tepkilep jylaǵan qaınysy bir sát bul áreketti aqtap alǵysy da keledi. Alaıda taǵdyrdyń tepkisine shydamaǵan, arsyz tirlikke kóndigýge ári qaraı ary jetpegen kelinshek aqyrynda ózine qol jumsaıdy. Osynaý oqıǵa teatr tórinde sahnalanyp, kórermen kóńilinde erekshe umytylmas áser qaldyrdy.
Al «Aqqýlar uıyqtaǵanda» poemasyn bilmeıtin, bul shyǵarmany oqymaǵan qazaq joq shyǵar, sirá. Munda da muzbalaq aqynnyń óleń jyryna qurylǵan sahnalyq qoıylym kórermenge buryn bastan ótkermegen, jańa sezim men emosııalar syılady. Tolǵaýdyń mazmunynda jasyrylǵan negizgi oı-ıdeıa – ulttyń qadir tutqan qasıetin qurmetteý, kózdiń qarashyǵyndaı saqtaý. О́ıtkeni qasıet joǵalsa, ult ta baǵzydan qalyptasqan rýhanııatynan, ar men adamgershiliginen jurdaı bolady. Sondyqtan aqyn bizge qasıetimizge qol jumsap, qadirimizden aıyrylmaýǵa oı salady. Al poemada shyrqalǵan – qazaqtyń qasterlegen kıesi, mahabbat sımvoly sanalatyn Aqqý qusy.
Bul – teatrdyń kórkemdik jetekshisi, Sh.Aıtmatov atyndaǵy halyqaralyq syılyqtyń laýreaty Qýandyq Qasymovtyń rejısserliginen týǵan poetıkalyq tolǵaý. Spektakl Maqataev shyǵamalarynyń jelisinde qoıylǵanymen, aqynnyń ishki sezimderin, óleńindegi kórkem beınelerdi akterlik oıynmen kórermen júregine jetkizý, munan qalsa estradada oryndalyp júgen eski de jańa ánderdi reńin buzbaı bir daýysta shyrqaý óte qıyn ári naǵyz ártistik sheberlikti talap etedi der edik. Osy oıymyzben qoıýshy rejısserdiń de pikiri dóp tústi.
«Moıyndaý kerek, bul poemalar – aqyn shyǵarmashylyǵynyń eń bir shoqtyǵy bıik týyndylary. Ár oqıǵa aqynnyń júregine erekshe iz qaldyryp, onyń shyǵarmashylyq turǵydan shyńdala túsýine, talantynyń ushtalýyna aıryqsha áser etken. Osy rette aqyn «Darıǵa ólgenimen ómirge aqyn keldi» dep bekerge jyrlamaıdy. Biz júrekti tebirentken «Darıǵa júrek» qoıylymynda poezııanyń qasyna onymen úndes bolǵan ánderdi qostyq. Munda Maqataevtyń sózine jazylǵan nemese qazaqtyń kórnekti kompozıtorlarynyń ánderin tańdap aldyq. «Darıǵa júrekte» adamnyń ishki tazalyǵynyń, ar-ojdanynyń qanshalyqty mańyzdy ekenin kórsetkimiz keldi. «Aqqýlar uıyqtaǵanda» poemasyn sahnalaýda da qazaq úshin qasterli bolǵan dúnıelerge qol salýdyń saldary aýyr bolatynyn adamdar esine salsaq dedik. Ásirese munyń jastarǵa berer ónegelik tárbıesi mol bolaryna senim kúshti. Osy rette qoıýshy sýretshi Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Baqyt Sraılovpen birge dekorasııalyq bezendirý sheshimderin qarastyryp, tazalyqtyń belgisi men sımvoly bolǵan aq túspen tutas sahnany kómkerdik. Akterlerdiń ústindegi kıimderi de túgel aq túste boldy. Bul jerde tek rejısser emes, hormeısterdiń de sińirgen eńbegi óte zor. О́ıtkeni ánderdi árleý, daýystarǵa bólý ońaı sharýa bolmady. Akterlerdiń de vokaldyq qabiletteriniń bolýy olarmen jumys isteýge jeńildik týǵyzdy. Buǵan deıin de Abaıdyń ánderimen, qara sózderimen, keıin Shámshiniń repertýaryndaǵy týyndylarymen de kesh ótkizgenbiz. Osynyń bári ártisterdiń án oryndaýdaǵy sheberlik deńgeıleriniń artýyna yqpal jasady. Bul qoıylymdy qoıýdy burynnan oılap júrdim. Alaıda laıyqty oryn, tıisti akterlik quram jetispeı turdy. Osy teatrǵa kelgende sol ıdeıany júzege asyrýǵa múmkindik aldym. Darıǵanyń rólin oınaǵan Aıdana Táttiqulovanyń tamyljyǵan daýsy men izdegen naǵyz kerek obrazǵa sáıkes keldi. Jalpy, qoıylymdy daıyndap, sahnalaýǵa bir jarym aı ýaqyt ketti» dedi qoıýshy rejısser.
Al poetıkalyq tolǵaý týraly tolǵaǵan jazýshy, dramatýrg Saıa Qasymbek óz sózinde qoıylymnyń taǵy bir maqsaty halyqty poezııaǵa, kórkem tildi óleńniń sulýlyǵyna qaıta oraltý ekenin jetkizdi. Sondaı-aq Muqaǵalı Maqataevtaı aqıyq aqynnyń shyǵarmalaryn sahnalyq sheshim arqyly adamdar júregine nur shýaqtaı quıý da spektaldiń basty ıdeıasy bolǵanyn tilge tıek etti. Dramatýrgtiń pikirinshe, óleńdi oqý bir basqa da, ony sahnada akterlik rólmen oınaý, ádemi mýzykamen, ánmen kórkemdeý kóńilge ózgeshe keremet áser týǵyzady. Osylaısha, shyǵarmany sahnalaı otyryp, kórermen oıyna túrtki salý – teatr óneriniń kózdegen bıik maqsaty ekenin de qosa ketti.
ShYMKENT