Mundaı konsertti kórgen de, kórmegen de armanda. Kóktemde Astanaǵa jer jánnaty Jetisý kóship kelgendeı, sol óńirdiń án-kúı óneri qalyqtaǵan. Osy joly R.Baǵlanova atyndaǵy «Qazaqkonsert» memlekettik akademııalyq konserttik uıymynyń uıymdastyrýymen «Arqanyń án-kúı murasy» atty dástúrli óner keshi atalǵan uıym ǵımaratynda aspandady. Án-kúıi men áńgimesi qosa esilgen kesh Birjan saldyń 190 jyldyǵyna oraılastyrylǵany jáne bar.
Arqa mádenıetiniń kindigi Qoıandydan keıin osy Qaraótkel bolǵanyn eshkim joqqa shyǵara qoımas. Erteden ónerdiń astanasyndaı jarqyraǵany, sal-seriler tý tikkeni baıqalady. Ataqty Mádı «mindim de Qarakókpen jylystadym, bardym da Qaraótkelge jyl qystadym» deıdi. Balýan Sholaq Qaraótkeldiń bazarynda Ǵalııa dep án salǵany belgili. Ǵazız aqyn «ánshi joq Qaraótkelde menen asqan» dep masattanady. Yqylas Dúkenulynyń osynda qobyz shalǵany týraly áńgimeni Táken Álimqulov tasqa qashap ketken. Qazir Alash dalasynyń ár túkpirindegi án-kúı ónerin áıgilep júrgen nebir sańlaq ónerpazdar Astananyń tórindegi «Qazaqkonserttiń» «Halyq qazynasy» ulttyq óner ortalyǵynda. Jasyratyny joq, Táttimbettiń «Bestóresin» Baýyrjan Muhametbaı taza sybyzǵyda oryndap shyqqanda tańǵalmasqa qoımady. Dombyradaı bebeý qaqtyrmasa da, sybyzǵy úninen asqan bir jaılylyq esedi. «Jaıaýlatsa, baıaýlap, Arqanyń qońyr jelindeı. Tamyljytyp, synyqsyp, jańa túsken kelindeı» demeýshi me edi Júsipbek Aımaýytov «Ánshi» áńgimesinde? Ámireniń daýsyna bola týǵan bul sóz sybyzǵyǵa da tán. «Bolat Sarybaev, Ahmet Jubanov, О́zbekáli Jánibekov aǵalardyń izdep-taýyp, bizge tabystap ketken qazaqtyń kóne aspaptary bar ǵoı. Solardyń barlyǵyn bizdiń «Halyq qazynasy» ulttyq óner ortalyǵynan tyńdaı alasyz. Máselen, buǵan deıin jetigen men sybyzǵyny tek qysqa ǵana partııasy bar, orkestr, ansambldiń mýzykasyn tolyqtyrý maqsatynda qosymsha súıemeldeýge jaraıtyn, múmkinshiligi az aspap retinde tanyp keldik. Al qazir dombyramen shertiletin kúıler, dástúrli ánderdiń birazy atalǵan aspaptarda jeke oryndalyp júr», deıdi konsertti tizgindeýshi Jasulan Naýryzbaıuly.
Aızat Qarabek oryndaǵan halyq áni «Gaýhartastan» keıin ánshi Medet Salyqov Birjan saldyń «Jambas sıparyn» qalyqtatty. Án dese, Aqan Seri men Birjan Sal eske túspeı me? Alǵashqylardyń biri bolyp Birjannyń áni shyrqalmaǵanda she? Qaıbir jyldary bir ánshi dosym «álem mýzykatanýshylarynyń birazy Dımashtan keıin melızmatıkamen «aýyryp» ketti. Melızmatıkanyń atasy Birjannyń «Syrǵaqtysynda» turǵan joq pa? «Basyp-basyp alaıyn, o-oý, yrǵaqtyma», dep ıirimderin aýaǵa qolymen qoıǵandaı qylyp, sýretin salyp aıtyp bergende basymyzdy shaıqaǵanbyz. «Jambas sıpardyń» da ár tusynan álgindeı qat-qabat ıirimder aýaǵa izin salyp bara jatpaı ma? Sonyń ár núktesin tap basqan ánshiniń daýsyn aıt! Seziminiń oıaýyn aıt! «Shetine oramaldyń túıdim sýsar» deıdi. «Bulǵyn-sýsar» degen kúı de bar qazaqta. Sýsar degen ańdy oramalǵa túıip neǵylsyn? Onyń terisi óte baǵaly bolsa, ekinshi jaǵy bezinen óte jaǵymdy ıis bólinedi eken. Sony keptirip, baıaǵyda sal-seriler oramaldyń ushyna túıip, janyna baılap júredi. Ústinen jupar ańqıdy da turady sonda. Mundaı ǵalamat ándi túsinerge de osynshama zerde kerek. Sýsarda nesi bar dep bas qatyrasyz, áıtpese. «El qydyrǵan eser shaqta oramalǵa sýsar túıgen» sal-seriler az bolmaǵan qazaq dalasynda.
Qazaqtyń án-kúı óneriniń atyn shyǵarǵan sal-serilerdiń kóbi osy topyraqqa tán bolǵandyqtan, Arqa án-kúı murasynyń orny qashanda bólek. Birjan, Aqan, Úkili Ybyraılar qazaqtyń klassıkalyq kásibı án mektebiniń bastaýyndaǵy tulǵalar. Shertpe kúıdiń atalary Táttimbet Qazanǵapuly, Saıdaly Sarytoqa, Qyzdarbekter bastaǵan kósh Aıdostyń Sembegi, Ábiken Hasenulynan búginge jalǵasty. Bıyl Birjan babamyzǵa 190 jyl tolsa, Balýan Sholaqqa – 160 jyl, qazaqtyń kásibı ánshilik mektebin ashyp, týyn tikken Júsipbek Elebekov pen Ǵarıfolla Qurmanǵalıev bolsa, osy Júsipbek atamyzǵa – 120 jyl, taǵysyn taǵylar aıtylmaı qalmady dástúrli óner keshinde.
Aqan Seriniń «Qaratorǵaı» ániniń mýzykasyn Venera Tabys jetigen aspabyna óńdep túsirip, jeke shyǵarma retinde tartyp shyqty. Qazaq ónerinde sybyzǵy men jetigen, shańqobyz jyl ótken saıyn keńinen tarap keledi. Onyń taǵy bir mysaly, Qosshy qalasynyń Mádenıet úıinde ulttyq aspaptar murajaıyn ashyp otyrǵan Azamat Baqııa. Ol – buǵan deıin shańqobyzben álemdi aýzyna qaratqan biregeı óner ıesi.
Táttimbettiń «Sylqyldaǵyn» Qaırat Aıtbaev sylqyldatty. Yqylas Dúkenulynyń «Jezkıik» kúıin qobyzshy Raýshan Orazbaı tartty. Raýshan da qobyzymen álem elderin aralap óner kórsetken sırek ónerpaz. Ánshi Tolǵanbaı Sembaev Birjan saldyń «Láılim shyraǵyn» áýeletip saldy dese bolǵandaı. Shashýbaıdyń «Aqqaıyńyn» Perızat Turarova syńsytyp salsa, Janǵalı Júzbaı Aıdostyń Sembeginiń «Naz qosbasary» men Qyzdarbek Tórebaıulynyń «Sylqym qyzyn» dombyrada sóıletti. Dástúrli ánshi Erlan Rysqalı Shamanyń áni «Shama» men Moldabaıdyń ánin shyrqap, kesh shymyldyǵyn túrdi.