«Aspanda aı bolmasa adasady» degen sııaqty halyq ánderi jeterlik qazaqta. Basqa elderde de az bolmaýǵa tıis. Al mýzykalyq shyǵarmalar tolyp jatyr álemde. Biz bárin shegere turyp, adam ómirine aıdyń qatysyn aıtqymyz keledi. Ǵylym jiliktep bergen ǵajaıyptardyń barlyǵy dástúrli qazaq ómirindegi nanymdar men tyıymdardan alshaq emestigi kóp jaıdan habar beredi.
«Aıǵa telmirip kóp qarama» deıtin úlkender. Sóıte tura, ózderi aıdyń týysyna qarap aldaǵy kún raıyn boljaıtyn. «Aıdyń týysy jaqsy, osy aı jaıly bolady» deıtin. Bul – tikesinen týǵanda aıtatyny. Al «qaýyn tilik qubylys» áýede shalqasynan jatsa, «apyraı, ózine jaıly, jurtqa jaısyz týypty!» dep qoıatyn. Aqyry aıtqandary týra keletin. О́tken ǵasyrdyń orta sheninde týǵan bir ápkem kezinde aı tolǵanda basy aýyryp, del-sal kúı keship biraz júrerin jıi esine alatyn. «Týra bizdiń jatyn bólmeniń terezesinen túsip turyp alady. Únemi perde tutyp qoıamyn. Al tutpaı, umyt qaldyrsam, ertesine kúni boıy berekem qashady» dep bir tylsymy baryn aıtar edi. Týǵan aı joǵalyp, jańasy týar aldyndaǵy eki-úsh kún aralyqty qazaq óliara dep ataıdy. Iаǵnı óli ýaqyt, ómir joq degenge saıady. Aqyn Maraltaı Raıymbekuly:
«Túpsiz dúnıe, túbiń tolsa men erteń,
Kelmes jaqqa jan sáýlesin jóneltem.
Aı tolǵanda kúrsinip qap kókirek,
Súringende kúreń tústi kóleńkem.
Men — tiri jan, ol tiri jan — táni gúl,
Tabysyp ek, sátsiz boldy báribir.
О́z basymdaı kórýshi em ǵoı men ony,
Kóz jasymdaı tamyp ketken sary nur.
Aı tolǵanda basym baılap pálege,
Jan aýyryp, jalǵyz qaldym jáne de...»
deıdi. Tylsym men jumbaqqa toly óleń ótkende myna derekti eske túsirdi. «Pyshaq pen baltany qaırap, aı sáýlesi túsetin terezeniń aldyna ashyq tastadym. Endi bir qaıralǵan pyshaq pen baltany solaı ornalastyrdym da, betin shúberekpen jaýyp qoıdym. Tańerteń qarasam, ashyq turǵan pyshaq pen baltanyń júzin aı jep qoıypty. Oramalmen japqandarym sol ótkir kúıi aman qalypty. «Mine, aıǵa telmirme, uıyqtaǵanda sáýlesi betińe túspesin» degen tyıymdardyń máni osynda» depti B.Eshmaǵambetov.
Sebastıan Bah áýenderin aıǵa qarap shyǵarady eken. Ol oǵan mýzyka berdi, biraq qulaǵy men janaryn aldy. Sańyraý jáne soqyr bolyp ólipti. Bethoven «Aı sonatasyn» aıǵa qarap jazyp, aıaǵynda sańyraýǵa aınaldy. Al qazaq aqyny Tynyshtyqbek Ábdikákimuly «qazdardyń qańqylynan qaımaq jalap, túnde sál Aı sáýlesin tyńdap alam» dep tegin aıta ma? Eski sózdi bilip ósken qazaq balasy oǵan uzaq telmirmeıdi. Áıtpegende, Qudaı biledi...
«Men sezbegen ishinde bir kúná qap,
Mazańdy alsa pák mahabbat kinálap,
Basymdaǵy Aıǵa tıgiz ernińdi,
Kóktegi Aıǵa minájat qyp, minájat»
degende aqyn Maraltaı «basymdaǵy aı» dep sonymen esepteletin óz ómiri men kóktegi aıdyń tikeleı baılanysyn meńzegenin túsiný qıyn emes. Qazaq batyrlarynyń dýlyǵasynda aı belgisi bar. Qyzdarynyń qulaǵyndaǵy syrǵasynda. О́leń «túptiń-túbi biz jolyǵar núktemiz – kóktegi Aı men jerdegi Aıdyń kindigi» bop aıaqtalady.