Zańsyz kesilgen ár aǵashtyń jaýapkershiligi bar

О́rtke jol bermeý mańyzdy

Búginde byltyrǵy maýsym aıynda bolǵan, 66 myń gektarǵa jýyq orman qory zardap shekken iri orman órtiniń saldaryn joıý maqsatynda aǵashtardy kóbeıtý jumystary júrgizilip jatyr. Úkimet basshysy tabıǵı rezervat aýmaǵyndaǵy orman tálimbaǵy kesheni men aǵash tuqymy stansasyn aralap kórdi. Onda zamanaýı shved jabdyqtary arqyly jedeldetilgen tehnologııa boıyn­sha jabyq tamyr júıesi bar qara­ǵaı kóshetteri ósiriledi.

Bir jylda mamandar eki ret, jalpy 3 mln kóshetke deıin alady. Jabyq tamyr júıesi bar kóshet­terdiń sapasy dástúrli ádispen ósiriletinderden joǵary. Bul or­man daqyldarynyń joǵary deń­geıde jersinýin qamtamasyz etedi. Sondaı-aq rezervat aýmaǵynda Er­tis óńiriniń taspa qaraǵaıyn ósirý jáne qalpyna keltirý jobasy iske asyrylyp jatyr. Sonymen qatar «Taza Qazaqstan» ekologııalyq aksııasy aıasynda «Semeı ormany» rezervatynyń aýmaǵyna 70 myńnan asa kóshet otyrǵyzyldy.

Sonymen qatar saý kóshetterdiń zııankesteriniń taralýynan jáne qýrap jatqan ormannyń jańa oshaqtarynyń paıda bolýynan saqtaý jáne qorǵaý maqsatynda órtengen súrekdińder kesiledi. Kúıgen aǵashtardy kádege jaratý jáne qaıta óńdeý úshin óńirde daıyn ónim – LABT, AJT, BBT, otyn brıketterin shyǵaratyn aǵash óńdeý keshenin salýǵa 7,5 mlrd teńge kóleminde ınvestısııa tartyldy. Qazir Semeı qalasynyń ındýs­trıaldy aımaǵyndaǵy 55 ga jer telimin tirkeý rásimi júrgizilip jatyr. Bul rette ótken jyly tabıǵı rezervat aýmaǵynda óz kúshimen 38,3 myń tekshe metr jumyr aǵash daıyndaldy. Joba aıasynda 530 jumys ornyn ashý josparlanyp otyr.

Úkimet basshysy «Semeı ormany» aýmaǵynda quqyqtyq tártiptiń saqtalýyn qatań baqylaý qajettigin atap ótti. Búginde Ishki ister mı­nıstr­ligi men Ulttyq qaýipsizdik ko­mıtetiniń qyzmetkerleri proký­ratýranyń úılestirýimen ormandy zańsyz kesý jáne urlaý faktilerin anyqtady.

«О́tken jyly alapat órt oryn aldy. Biz 66 myń ga orman qoryn joǵalttyq. Bul búkil «Semeı ormany» alqabynyń onnan bir bóligi, sondyqtan orman órtteriniń aldyn alý – óte mańyzdy mindet. Biz Prezıdenttiń tapsyrmasy boıyn­sha bıyl birinshi bolyp soqqy qabyldaıtyn TJM jáne orman sharýashylyǵy qurylymdaryn tehnıkamen jabdyqtaý baǵdarlamasyn qolǵa aldyq. Atalǵan baǵdarlamany jalǵastyryp, sizderdi zamanaýı tehnıkamen qamtamasyz etemiz. Aıtqym kelgen taǵy bir mańyzdy másele – zańsyz aǵash kesýmen aınalysatyn uıymdasqan qylmystyq toptar týraly. Olarmen kúresý kerek. Sizder olardyń bar ekenin menen jaqsy bilesizder. Men tipti jekelegen qyzmetkerlerge zańsyz aǵash kesýge kedergi keltirmeý qaýpi tónip turǵanyn bilemin. Mine, munymen kúresý kerek. Bul jerde Ishki ister mınıstrligi óte muqııat nazar aýdarýy qajet. Orman – bizdiń ulttyq baılyǵymyz. Zańsyz aǵash kesýmen aınalysatyndar – memlekettiń jaýy. Munda búkil memleket kúsh sa­lyp, túbegeıli soqqy berýi kerek. Bul sizderdiń jáne quqyq qor­ǵaý organdarynyń mindeti», dedi O.Bektenov.

Sonymen qatar Premer-mı­nıstr materıaldy-tehnıkalyq bazany jańartý, orman sharýashylyǵy qyzmetkerlerin qoldaý sharasyn kóterdi. Máselen, 2023-2027 jyl­darǵa arnalǵan «Semeı ormany» rezervaty úshin materıaldyq teh­nı­kalyq jaraqtandyrýdy kezeń-kezeńimen nyǵaıtý jónindegi keshen­di jospar sheńberinde byltyr jalpy somasy 1,4 mlrd teńgege 37 birlik arnaıy tehnıka, onyń ishinde órt sóndirý mashınalary, shaǵyn orman órt keshenderi, traktor, patrýldik avtokólik satyp alyndy.

Prezıdenttiń tapsyrmasy boıyn­sha orman jáne tabıǵatty qorǵaý uıymdary qyzmetkerlerin qoldaý maqsatynda byltyr memle­kettik orman kúzetiniń 12 876 qyzmetkeriniń jalaqysy 100%-ǵa kóterildi. Bıyl Úkimet qaýlysymen 1 shildeden bastap elimizdegi orman jáne tabıǵatty qorǵaý mekeme­leriniń qyzmetkerleri laýazym­dyq jalaqylaryna ús­teme­aqy ala bastady. Orman órt sóndirý beketteriniń, orman sha­rýashylyǵy mekemeleriniń, tabı­ǵatty qorǵaý jáne orman ornalastyrý uıymy qyzmetkerleriniń laýazymdyq jalaqysyna 100%-ǵa deıin ústeme­aqy alady. Barlyǵy 3,3 myńǵa jýyq qyzmetker qosymsha aqymen qamtyldy. Atalǵan maq­sat úshin 2024-2027 jyldarǵa respýb­lıka­lyq bıýdjetten 8,4 mlrd teńge qarastyrylǵan.

Úkimet basshysy órt qaýipsiz­diginiń mańyzdylyǵyna toqtalyp, «Semeı ormany» rezervatynyń, oblystyq tótenshe jaǵdaılar departamenti men ákimdikke órtke qarsy qyzmetterdiń kúshteri men quraldarynyń turaqty ázirligin qamtamasyz etýdi tapsyrdy.

«Orman alqaptaryn saqtaý máselesi jáne órtke qarsy sharalardy qabyldaý bizdiń erekshe na­zarymyzda bolady. Mundaı apat­tardyń qaıtalanýyna jol beril­meýge tıis. Apattyń aldyn alý sharalaryn qaǵaz júzinde emes, naqty is júzinde tolyqtaı iske asyrý mańyzdy. Ol úshin rezervatty jaraqtandyrýdy jalǵastyramyz, onyń ishinde orman órtin erte anyqtaý júıesin ornatamyz», dedi Úkimet basshysy.

Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligine Abaı oblysynyń ákimdigimen jáne múddeli mem­lekettik organdarmen birlesip, «Semeı ormanyn» materıaldyq-tehnıkalyq jaraqtandyrý jáne orman alqabyn molaıtý jónindegi jumystardy jalǵastyrý, sondaı-aq kúıgen aǵashtardy kádege asyrý jobasyn iske asyrýǵa qoldaý kórsetý tapsyryldy.

Qazirgi tańda Abaı oblysynda tabıǵı órtterdiń aldyn alý jáne der kezinde áreket etý maqsatynda 132 adamnan turatyn 32 mobıldi top quryldy. «Qazavıaqutqarý» tikushaǵy kezekshilikte jáne aýmaq­ty patrýldeý júrgiziledi.

Qyzyl aımaqtaǵy JEO tekserildi

Úkimet basshysy Abaı oblysyna issapary barysynda Semeı qalasyndaǵy apatty JEO-ny jań­­ǵyrtý barysyn baqylap, ınjener­lik ınfraqurylymnyń jaı-kúıin jáne jylý berý kezeńine daıyndyǵyn tekserdi. Oǵan energetıka sala­syn jáne jalpy turǵyn úı-kommý­nal­dyq sharýashylyqty damytý jos­pa­ry men qazirgi jaǵ­daıy týraly baıandaldy. Abaı oblysy «qy­zyl aımaqtaǵy» óńirler­diń qata­ryna kiredi. Oblys boıynsha jylý jelileriniń tozý deńgeıi 64,2%-ǵa jetedi. Qazirgi tańda 28 joba – iske asyrý satysynda. 37,9 shaqyrym jeli men 17 jylý kózin salý, rekonstrýksııalaý jáne jóndeý jumystary júrgizilip jatyr. Energetıka ınfraqurylymyn jańǵyrtýǵa 10,9 mlrd teńgeden asa qarjy bólindi. Oblys ákiminiń orynbasary Dımıtrıı Garıkov osy jyldyń qorytyndysy boıynsha júrgizilip jatqan jumystyń nátıjesinde kommýnıkasııalar tozýynyń 57,7%-ǵa deıin tómendeýi kútiletinin aıtty.

O.Bektenov JEO-1-de jóndeý jumystarynyń nátıjesimen tanysty. Atap aıtqanda, sý jylytý qazandyǵy men sorǵy tobynyń tórtinshi qazandyǵy jańǵyrtyldy. 90 jyldyq tarıhy bar jylý kózi «qyzyl aımaqtaǵy» obektilerdiń tizimine engizilgen jáne qaladaǵy eń iri nysan bolyp sanalady. JEO-1 «Teplokommýnenergo» MKK qu­ramyna kiredi. Sondaı-aq kásip­orynǵa 70 myńnan asa abonentti jylýmen qamtamasyz etetin 76 jylý pýnkti men 21 qazandyq kiredi. Belsendi turǵyn úı qurylysyn jáne qoldanystaǵy jylý jelile­riniń joǵary tozý deńgeıin eskere otyryp, jylý jáne elektr qýatynyń tapshylyǵy baıqalady.

Úkimet basshysy JEO-3 jáne onyń magıstraldyq jelilerin salý jobasynyń iske asyryla bastaǵanyn eske saldy. Jobany 2030 jylǵa deıin 3 kezeńde iske qosý josparlanǵan. Qazirgi tańda tehnıkalyq-ekonomıkalyq negiz­deme ázirlenip jatyr. JEO-3 paı­dalanýǵa berilgennen keıin qazan­dyqtar sorǵy-súzgi stansalary rejiminde jumys isteıdi. Iаǵnı jylý energııasyn tikeleı úılerge jetkizedi. Sonymen qatar oń jaǵalaýda saǵatyna 146,99 Gkal quraıtyn tapshylyq máse­lesi sheshiledi.

Bıyl 44 kóppáterli turǵyn úıdi, 1 200 orynǵa arnalǵan mektepti jáne nefrologııalyq ortalyqty paıdalanýǵa berý josparlanyp otyr­ǵan Qaraǵaıly aýdanynyń qar­qyn­dy qurylysyn eskere otyryp, Premer-mınıstrge qýaty saǵatyna 21,5 Gkal quraıtyn blokti-modýldi qazandyq salý jobasy tanystyryldy. Quny shamamen 5,9 mlrd teńge bolatyn energetıka obektisin salý jumystary qurylys salýshynyń qarajaty esebinen bastaldy.

«Abaı oblysynda, onyń ishin­de Semeı qalasynda jylýmen jabdyq­taý máselesi óte kúrdeli ekeni belgili. Injenerlik jelilerdiń tozýy men jergilikti JEO jaǵdaıy boıynsha óńir «qyzyl aımaqqa» jatady. Osy jyldyń sońyna deıin jylý kózderin sapaly jańǵyrtý jumystaryn júr­gizý – Memleket basshysynyń tapsyrmasy. Bul másele – Úkimettiń erekshe baqylaýynda», dedi O.Bektenov.

Jylý jelilerin jańǵyrtý, apat­tyq jaǵdaılardyń aldyn alý, tozýdy azaıtý jáne ınfraqurylymnyń eksplýatasııalyq sapasyn arttyrý boıynsha birqatar tapsyrma berildi. Energetıka, Qarjy mı­nıstrligine JEO-3 magıstral­dyq jelileri qurylysyn qarjy­lan­­dyrý tetigin pysyqtaý tapsyryldy.

Qaıta óńdeý men kádege jaratýdyń jóni

Premer-mınıstr «Eıkos» rezeńke tehnıkalyq buıymdar shyǵarý jáne qaıta óńdeý kásipor­nyn­da bolyp, onda qaldyqtardy qaıta óńdeý júıesin damytý barysymen tanysty. Kompanııa ótkizgen ónim kólemi boıynsha elimizde jetekshi orynǵa ıe. Sonymen qatar kásiporyn eldegi úzdik 50 iri jeke salyq tóleýshilerdiń qataryna kiredi. Byltyr shamamen 1,5 mln shı­na satylyp, bıýdjetke 9,5 mlrd teńgeden asa qarjy tólendi.

Úkimet basshysyna qoldanys­taǵy kásiporyn bazasynda daıyn ónim shyǵaratyn avtokólikterdi qoldaný kezinde paıda bolatyn qaldyqtardy qaıta óńdeý keshenin salý jospary týraly baıandaldy. Qaıta óńdeý nátıjesinde qaýipsiz jabyndar, termoplastıka, sym, t.b. alýǵa bolady.

Termııalyq óńdeý nátıjesinde daıyn ónim basqa óndiristik úderis­ter úshin shıkizat bola alatyn otyn, tehnıkalyq kómirtegi jáne joǵary legırlengen bolattan turady. Meha­­nı­kalyq jaǵdaıda avtoshınalar, júgirý joldary men oıyn alań­daryna arnalǵan jabyndar jasaýǵa jaramdy 4 fraksııadan turatyn úgindiler shyǵarylady. Jobanyń jalpy quny – 2,5 mlrd teńge. Iske asyrý nátıjesinde 150 jańa turaqty jumys orny ashylady.

O.Bektenov atap ótkendeı, búginde Qazaqstanda 10 kompanııa qaldyqtardy jınaý jáne qaıta óńdeýdiń ózindik júıesin paıdalanady. Olardyń basym bóligi – shınalardy ımporttaıtyn jáne qaıta óńdeıtin kásiporyndar. Úkimet basshysy bul bastamany qoldaıtynyn aıtyp, Ekologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstrligine múddeli uıym­­­darmen birlesip, atalǵan máse­leni jan-jaqty qarastyrýdy tapsyrdy.

«Taza Qazaqstan» aksııasy aıasynda kásiporynnyń avtoshınalardy kádege jaratý men qaıta óńdeýdiń tolyq sıkline ótýge degen umtylysy turǵyndar arasynda ekologııalyq mádenıetti qalyp­tastyrýǵa oń áse­rin tıgizýi múmkin. Memleket basshysy qaldyqtar máselesin sheshý qajettigin atap ótti. Mundaı bas­tamalardy qoldaý mańyzdy. Máde­nıetimizdi arttyrý qajet, qaıta óńdeý kólemi tutyný qarqynyna sáıkes bolýy kerek. Biz ornyqty damý maqsattaryna umty­lamyz, al ekologııa – negizgi quramdas bólikterdiń biri», dedi O.Bektenov.

Bas jospardyń jańa jobasy

Úkimet basshysy Semeı qalasy­nyń turǵyndary úshin qolaıly jaǵ­daı jasaý jáne abattandyrý jumysyn tekserip, jańa avtomobıl kópiri qurylysynyń barysymen jáne aspaly kópirdi rekonstrýksııalaý josparymen tanysty. Aspaly kópirdiń astynda ornalasqan oblys ortalyǵynyń sol jaǵalaýyndaǵy jańa qoǵamdyq keńistikti aralap kórdi. Biregeı joba ómir súrýge qolaıly orta qu­rý jáne «Adamdarǵa arnalǵan qala» tujyrymdamasyn oryndaý maqsatynda júzege asyrylǵan. Munda 12 myń sharshy metr aýmaq abattandyrylǵan. Jankúıerlerge arnalǵan trıbýnalary bar basketbol jáne fýtbol alańdary bar.

Is-shara men konsertter ót­kizýge arnalǵan amfıteatr men sahna ornatyldy. 250 kóshe shamy ornatylatyn sáýlettik jaryqtan­dyrý qarastyrylǵan. 1 500 sharshy metrden asa qabyrǵaǵa kórkem keskindeme salynǵan. 370 m trotýar­dy jaılastyryp, 5 myń sharshy metr jer asfalttaldy.

Semeı qalasynyń ákimi Nurbol Nursaǵatov abattandyrý boıynsha aldaǵy jospardy jáne qalanyń jańa Bas josparyn ázirleýdiń qazirgi jaǵdaıy týraly baıandady. Joba ázirlendi jáne keshendi qala qurylysy saraptamasynyń qaraýynda. Bas josparda áleýmet­tik, rekreasııalyq jáne óndiristik aımaqtardy qosa alǵanda, oblys ortalyǵynyń aýmaǵyn damytý­dyń negizgi baǵyttary nazarǵa alyn­ǵan. Bıylǵy qyrkúıek aıynda qujatty «Ashyq NQA» portalyna ornalastyrý josparda bar. Budan ári jurtshylyqtyń talqylaýynan ótip, Úkimettiń beki­týine usynylady.

O.Bektenov avtomobıl kópirin rekonstrýksııalaý barysymen tanysty, ondaǵy jumystar 2022 jyly bastaldy. Jańa tórt jolaq­ty qurylymnyń jalpy uzyn­dyǵy – 1,3 km, eni – 23 m. Al 1964 jyly paıdalanýǵa berilgen eski avtomobıl kópiri tek jaıaý júrginshiler qozǵalysy úshin paıdalanylady. Bú­ginde tirekterdi salý, burǵy­tol­tyrmaly qadalaryn or­­natý jáne betondaý jumysy júr­gizildi. Barlyǵy 9 tirek pen 8 ara­lyq salynady. Sondaı-aq Se­meı­diń vızıtti kartochkasy – aspaly kópirdi rekonstrýksııalaý jos­parlanyp jatyr.

Qalany Ertis ózeni qaq jaryp ótedi, al eki jaǵalaýdy baılanys­tyratyn kópirler kólik qatyna­synyń qarqynyn arttyrýǵa yqpal etedi. Osyǵan baılanysty Úkimet basshysy rekonstrýksııalaý ju­mys­taryn belgilengen merzimde aıaqtaý úshin birqatar tapsyrma berdi.

Semeı aınalma jolyn salýdyń mańyzyna erekshe nazar aýdaryldy. Bul rette uzyndyǵy 51,5 km II tehnıkalyq sanattaǵy aınalma jol Semeı qalasynyń batys jaǵynan qarastyrylǵan. Eki jolaqty qozǵa­lys, 6 kólik jol aıryǵyn, 3 kópir men 2 jol ótpesin salý josparla­nyp jatyr. Oblys ortalyǵy ha­lyq­aralyq avtomobıl joldary ótetin tranzıttik qala bolyp sanalady. Osyǵan baılanysty Semeı – Pavlodar, Semeı – Kýrchatov, Semeı – Almaty jáne Semeı – О́skemen av­to­joldaryn jalǵaıtyn kósheler men tranzıttik dálizdi jeńildetý qajet.

Abaı oblysynyń ákimdigine Kólik, Qarjy, Ulttyq ekonomıka mınıstrlikterimen birle­sip atalǵan jobany iske asyrý másele­lerin pysyqtaý tapsyryldy.