Ekidiń aýylyndaǵy ǵuryptyq eskertkish

Ǵalymdardyń aıtýynsha, bul VIII-IH ǵasyrdan beri saqtalǵan sáýlet óneri sanalady. Ejelgi eki ǵuryptyq qurylys tabıǵı tastan kıiz úı tárizdi salyn­ǵan. 1959 jyly eskertkishke ataq­ty arheolog Álkeı Marǵulan jetek­shilik etken ǵylymı ekspedısııa zertteý júrgizgen. Ǵulama ǵalymnyń derekterine súıensek, bul eskertkish qazaq mádenıetindegi alǵashqy úı salý óneriniń damýyn beıneleıdi. Eskertkish – ekeý. Birinshisi – Ekidiń aýylynan shyǵar jol jıeginde, ıaǵnı ózenniń sol ja­ǵynda ornalassa, ekinshisi – ózenniń oń jaǵyndaǵy tóbeniń basyna turǵyzylǵan.

Tastan úıilgen eki bıik diń jaý áskerin qaraýyldaý úshin salynǵan desedi. Eskertkish kúmbez túrinde tas­tan qalanyp, syrtqy dıametri birte-birte ta­rylyp, jarty sfera túrin qu­raı­dy. Dińniń joǵary jaǵynda sheber jasalǵan tesik bar. Kire­berisi shyǵysqa qaraǵan. Diń­niń tóbesine shyqsań tóńirek ala­qan­daǵydaı kórinedi. Qaýip tóngen sátte qara­ýyldaǵy sarbazdar ishine ot jaǵyp, tútinin belgi retinde qoldanǵan.

Osy óńirde ómir súrgen kári qulaq qarııalardyń aıtýynsha, XVII-XVIII ǵasyrda Ekidiń turǵan tóbeler arasyndaǵy ja­zyq alańda qyrǵyn soǵys bol­ǵan. Bir-birimen jaýlas­qan rý basylarynyń ordasy osy jerde ornalasqan. Alaıda orta ǵasyr kezeńindegi osyndaı qurylystar áli kúnge deıin jete zerttelmegen. Saryar­qada osy sekildi birneshe nysan bar. О́ıtkeni mamandar osyn­­daı ǵuryptyq eskertkishti zert­teýde onyń merzimin dál anyq­­taýǵa kómektese­tin jádi­ger­ler bolmaǵanyn aıtady. Degen­men ǵalymdar akademık Álkeı Marǵulannyń «bul eskert­kish­ter ­ıslam dáýirine deıingi ke­zeńge jatady» degen pikirimen kelisedi.