Etnomedıasııa – tatýlyq pen kelisim quraly

Is-sharaǵa Parlament Sena­tynyń depýtattary, Prezıdent Ákimshiligi QHA hatshylyǵynyń ókilderi, Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi Etnosaralyq qa­ty­nastardy damytý komıtetiniń basshylyǵy, Bilim jáne ǵylym, Ishki ister mınıstrlikteriniń, Bas prokýratýra, Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń, Adam quqyqtary jónindegi ýákil ókilderi, sondaı-aq respýblıkalyq jáne óńirlik medıasııa keńesteriniń músheleri qatysty.

Jıynda QHA tóraǵasynyń orynbasary, Qazaqstan Respýblı­kasy Prezıdenti Ákimshiliginiń Qazaqstan halqy Assambleıasy hat­shylyǵynyń meńgerýshisi Ma­rat Ázilhanov Memleket basshy­synyń «Ádi­letti Qazaqstan – Jaýapty aza­mat – Progressıvti ult» tujyrym­damasyn júzege asy­rý mindetterin eskere otyryp, etnomedıasııa ıns­tıtýtyn tıimdi damytýdyń jáne etno­me­dıatorlardyń sapalyq jańa pýlyn qalyptastyrýdyń mańyz­dylyǵyn atap ótti. Sondaı-aq QHA medıasııasy aımaqtyq medıasııa kabınetteriniń qyzmeti aıasynda quqyqtyq kómek kórsetýden tikeleı salalyq baǵytqa, atap aıtqanda etnomedıasııa ınstıtýtyn etnosaralyq saladaǵy janjaldardy sheshýdiń tıisti qura­ly retinde damytýǵa kóshkenin jetkizdi.

– Qazaqstan halqy Assambleıa­sy qoǵamdyq kelisim ınstıtýttaryn ilgeriletý men damytýda bas­tamashy bola otyryp, el­degi etnosaralyq kelisimdi qam­ta­ma­syz etýde etnomedıasııany na­zardan tys qaldyrǵan joq. Etno­medıasııa – tatýlyq pen kelisim quraly. QHA-nyń XXXIII sessııa­synda Prezıdent Assambleıa jumysynyń baǵyt-baǵdaryn aı­qyndap berdi. Ashyp aıtqanda, memlekettik til mártebesin, terrorızm men separatızmge qatysty mańyzdy málimdemeler jasap, etnosaralyq alaýyzdyqtyń aldyn alýdy tapsyrdy. 2015 jyly QHA sheteldik sarapshylar men medıasııa trenerlerin tarta otyryp, qoǵamdyq uıymdar men etnomádenı birlestikterdiń ókilderi úshin alǵashqy oqytý semınaryn uıymdastyrdy. Búginde Assambleıa qoǵam belsendileri arasynan medıatorlardy oqy­tý arqyly medıasııa ıns­tıtý­tyn turaqty negizde damytýdy jalǵastyryp keledi. Bul baǵyt­ta óńirlerde de belsendi ju­mys atqaryldy. Jarty jylǵa jýyq ýaqytta osy baǵyttaǵy máse­leler­diń 40%-y ońtaıly sheshildi. 10 jyl buryn bul kórsetkish 1%-dan aspaǵan edi, – dedi M.Ázilhanov.

«Búginde beıbitshilikti tý etken elimiz – 100-den asa etnos ókiliniń qara shańyraǵy. Alaıda álemdegi geosaıası ahýal kúrdeli tus­­ta shańyraqty shaıqaltqysy ke­le­tinder bar. Iаǵnı ishte de, syrtta da tatýlyǵymyzǵa kóz alartyp, túr­li turmystyq kıkiljińderdi etnosaralyq qaqtyǵystarǵa ulas­tyr­ǵysy keletinder bar. Osy oraı­da etnomedıasııanyń orny erek», deı­di Qazaqstan halqy Assam­bleıa­sy respýblıkalyq medıa­sııa keńesiniń tóraǵasy Sherzod Pýlatov.

– Etnosaralyq máselelerde birligimizdi saqtap qalý úshin me­dıa­sııa tásilderi qolda­ny­lady. Jyl saıyn 10 myń­nan astam másele qarasty­ry­lady. Jalpy, etnomedıasııa qaıshylyqtar týyndaǵan jaǵdaı­da aldyn alýmen, sheshýmen jáne tatýlastyrý jumysymen aınalysady. Bul ádis kóp memleket­terde kezdespeıdi. Bizde arnaıy baǵdarlama qabyl­danyp, ár aı­maqta semınar, trenıngter ótki­zilip, etnomedıatorlar oqy­tylyp júr. Qazirgi ýaqytta res­pýblıka boıynsha etnomedıatorlar sany 200-ge jetti.

Qoǵamdyq kelisimdi nyǵaı­tý, saıası reformalardy júıe­li jal­ǵastyrý bir-biri­men tyǵyz baıla­nysty. Túrli aran­datýshylyq ádis arqy­ly óziniń qıly maq­sat-múddesin júzege asyrýǵa ty­ry­satyndar kóp. Biz­diń elde turmystyq kelis­peý­shilikterdi osy etnosaralyq sı­pattaǵy jan­jaldarǵa balaıtyndar bar. Jal­py, etnosaralyq negizdegi qaq­ty­ǵystyń ózindik kezeńderi bola­tynyn eskerý kerek. Ádette jan­jaldar áleýmettik sebebine qaramastan, ártúrli etnos ókil­deriniń qatysýymen bolsa, etnos­tyq reńkke aınalyp ketedi. Bul rette arnaıy medıatorlar daıar­landy. Trenıng kezinde etno­saralyq qatynastardyń erek­shelikteri men qaqtyǵystar týyn­daǵan jaǵdaıda aqparatty qalaı berý qajet, arazdyqty boldyrmaýdyń joldary qandaı degen suraqtar jiti talqylanyp, naqty keısterge taldaý jasalyp otyrady. Qazir biz teorııalyq jaǵynan praktıkalyq jaǵyna kóshtik. Aýmaqtarǵa shyǵyp, ha­lyq­pen kezdesip, túsinbeýshilikti tıimdi sheshýdiń jolyn izdeımiz. Baıqaǵanymyz, bir etnos ókiliniń ózge bir etnosty jek kórgen jaǵdaılardy kezdestirmedik, – dedi QHA respýblıkalyq medıasııa keńesiniń tóraǵasy.

Negizi birtutas ult konsepsııa­sy – ultyna qaraı ereksheleýge, azamattardy dinine ne má­denıetine bola arandatýǵa, kem­sitýge jol ber­meıtin orta qa­lyp­tastyrý. Keńes­tiń negizge alǵan qaǵıdaty osy. Bul týraly Pre­zıdent Assam­bleıanyń kezekti sessııasynda erekshe atap ótken edi.

«Keıbir memleketterdiń geo­stra­tegııalyq ambısııa­sy­nan etnodinı astar izdeýge tyry­sa­tyndardyń, tipti ony órkenıet­aralyq qaqtyǵys retinde kórset­kisi keletinderdiń úni qatty shyǵa bastady. Sonyń saldarynan qazir álemniń ár túkpirinde túrli ekstremıstik kúshterdiń belsendiligi artyp kele jatqany baıqalyp otyr.     Jer júzinde bárimizdi alańdatyn túrli oqıǵalar bolyp jatyr. Birtutas ult retinde dál osy kezde bizdiń maqsatymyz da, nıetimiz de bir bolýǵa tıis. Qo­ǵamda ultyna qaraı erekshelenýge, oqshaýlanýǵa umtylǵan kez kelgen áreketke, ásirese, azamattardy tiline, ultyna, dinine nemese mádenıetine bola arandatýǵa, ıa bolmasa kemsitýge múlde jol ber­­meıtin orta qalyptastyrý mańyz­dy», dedi Qasym-Jomart Toqaev.

QHA tóraǵasynyń orynbasary Lýgmar Býlarov Jambyl oblysy Qordaı aýdanyndaǵy janjaldy sheshýdiń tıimdi sharalary týraly pikirimen bólisip, qaqtyǵystardyń aldyn alýdyń eń tekserilgen jáne durys joly azamattyq borysh pen patrıottyq sezimdi basshylyqqa ala otyryp, azamattyq qoǵam bolyp quqyqtyq salada ómir súrý, elimizdiń barlyq zańdardy oryndaý jáne talaptardy saqtaý ekenin basa aıtty.

Al Mádenıet mınıstrligi Qoldanbaly etnosaıası zertteý­ler ınstıtýty Etnomedıasııa ortalyǵynyń basshysy Lýıza Ýzarova etnomedıasııa – etnosara­lyq shıelenistiń aldyn alý sharasy ekenin, onyń tıimdiligi júıe­li, kúrdeli jáne osy baǵytta júr­gizilip jatqan jumystardyń nátı­jesi dep aıqyndady.

Sondaı-aq is-sharada Ulttyq qaýip­sizdik komıtetiniń, Ishki ister mı­nıstrliginiń, Alma­ty ob­ly­sy ishki saıasat bas­qar­masy­nyń, Shyǵys Qazaqstan oblys­tyq máslıhaty apparatynyń, t.b. ókilderi sóz sóıledi.

Otyrys barysynda etnome­dıasııalyq keńestiń erejesi men quramy jańartyldy. Onyń quramyna laýazymdary boıyn­sha oblystyq etnomedıasııa keńes­teriniń tóraǵalary endi. Son­daı-aq sarapshylarǵa, oqý baǵdar­la­malaryn ázirleýshiler men iske asyrýshylarǵa, óńirlik etnome­dıasııa ortalyqtarynyń ókil­derine etnomedıasııa ınstıtýtyn, onyń ishinde óńirlik deńgeıde damytýdyń ózekti máselelerin tal­qylaý úshin taqyryptyq pikir­talas alańdary ótkizildi.