Qabaq pen tamaq

...Demalysta kópten qaýysh­paǵan eldegi týys ne dos-ja­ran­dy aralaıtyn men ǵana emes. Aýylda ósken uldyń bári solaı etedi. Áýeli atalas aǵam­dikine bardym.

– Assalaýmaǵaláıkúm, sá­lem berdik, – dedik sharbaqtan ene bere. Jeńgeı elpekteı qar­sy aldy. Qashannan oramaly basynan túspeıtin onyń ádeti sol – aýzy da, qoly da tynymsyz.

– Baqytty bol. О́lá, záremdi ushyryp she. Saıtandaı sap etýin. Qashan keldiń, eı? – ­Sóı­lep júr. Sóılese de qo­lyndaǵy tórt túıir kartobyn arshyp júr.

– Otyr, otyr, qazir aǵań ke­ledi, kúrishtik basynan. Ábet da­ıyndap jatqanmyn. Maqtap jú­redi ekensiń. Nemene, qala jaq­­qan-aý ózińe, eki betiń jal­tyrap, kóziń ashylmaı qa­lypty ǵoı...

Jeńgeıdiń sózine mán berip otyrǵanym joq. Qulaq úı­ren­gen. Sál paryqsyzdaý sóı­lese de, ishteı osy jeńgemdi jaq­sy kóremin. Mektep bitire sala aǵa­myz alyp qashyp kelip, áýlet­­ke tez sińgen. Aqkóńil. Keı-keı­de aǵam «ashydan» siltep qoıyp, «qarań qalǵyr» men «jer jut­qyry» qosarlanyp ket­pese, aǵaıyn arasyndaǵy toı-jo­r­al­ǵyda bunyń bási joǵary. ­Et asý men toı dastarqanynyń ­artyn jınap ketýdiń sheberi endi. «Osy kelinniń qol-aıaǵy jyldam» dep shýaqta otyrǵan úl­ken kempirler talaı jyly sóz aıtqan bul kisige. Átteń-aıy, mektepten keıin oqymaǵan. Ondaı kemshilikti ózi de mo­ıyndaıdy. О́ziniń aıtýynsha, dıplomy bolsa, eń quryǵanda mektepte tárbıe «zavýchy» bolyp, bıik ókshe toplaımen ­be­zektep júretin edi.

Aǵam keldi. Qaýqyldasyp tús­­ki asqa otyrdyq. Jeńgeı jyl­­dam. Eki ezýi eki qulaǵynda. Ony­­sy aǵama erkeleý me, any­ǵyn bil­medim. Taba nanyn tol­­tyra týra­ǵan dastarqan beti­ne. Jalǵyz sıyr­dyń sary ma­ıyn qoıdy. Dú­kenge qaraı júgir­mekshi bolǵan. Anaý-mynaý ákelmek. О́zim toq­tat­tym. Bilem ǵoı, onda baryp, dúkenshiniń qaryz dápterine jazylaryn.

Aıtpaqshy, jeńgeı makaron buqtyrypty. Álgi tórt túıir kartobymen. Betinde baqshadan úzgen kók jýasy bar. Bala-shaǵasymen birge qarbytyp jep aldyq.

Aǵam tek áke-sheshemniń aman­dyǵyn surap, dastarqan ústinde «aldyr, aldyr» degeni bolmasa, áńgimege shorqaq adam. О́zi kúrishte sýshy edi. Esesine, jeńgeı saýdyrlap qalǵan. Jumyssyz otyr­sa da bar aýyl jańalyǵyn jipke tizgendeı aıtyp otyr.

Iá bularmen qosh aıtysyp, kelesi týysqa aıańdadyq. Arna­ıylap sálem bermeseń, syrtyńnan dymyńdy qal­dyrmaıtyn aǵaıyn aýylda kóp qoı.

Bardym. Qol usyndyq. Aldy. Aýzy jybyr etti. Onysy nesi dep tańǵalmaımyn. О́zi bir únemi tunjyrańqy júretin aǵaıyn adam.

– Áı, qaısyń barsyń, shaı qoı!

– Á, joǵa, ketem. Sálem berip shyǵaıyn dep em.

– Ymm, qashan keldiń?

– Keshe keshki avtobýspen.

– Jumysyń sol baıaǵy ma?

– Iá, sol ǵoı.

– Áli qaǵaz kemirip júrsiń be? Kezinde muǵalimdikti beker tastadyń. Myna pálensheniń nólge nóldi qosa almaıtyn balasy pızrók bolyp, aıyna úsh júz myń alatynǵa uqsaıdy...

Shyny kerek, jalyǵa bas­tadym. Ákemnen úlken bolǵa­syn, amalsyz kidirip turmyn. Áıtpese, «shaldyń balasy» ekenimdi esine salyp, qarsy jaýaptasýǵa daıyn turǵanmyn. Aıtpaqshy, osy úıdegi jeń­gem qyzmettegi adam. Oqyǵan adam ǵoı. Shaı qoıdy. Nege eke­ni belgisiz, túnerip júr­di. Áı, osy nóserletip jaýmaı turyp, yǵysyp ketsem dep edim. Oǵan «asqa qaramady» degen artyńnan aıtylar sóz de bar.

Túnerip júrip shaıyn berdi. Túnerip júrip táttisin qoıdy. Kolbasa men syr, keshirińiz, shujyq pen irimshik te tabyldy bul úıden. Keshegi qýyrdaq­ty shala-pula ysytqany kóri­nip tur. Dastarqandy qoıshy, jaınap tur, biraq, túnergen qabaqtan túńilip men otyrmyn. Nege ekenin bilmeımin, bir kese shaıdy qulyqsyz iship, bir pecheneni zorǵa tistedim. Onysy tamaǵymdy jyryp, kózimdi ashytty.

Rasy sol, yqylas edi ǵoı izde­genim. Tappadym. Súı­retile shyǵyp, óz úıime aıań­daǵanmyn. Esime birinshi barǵan aǵaıynnyń úıi tústi. Jeńgemniń jadyraı júrip bergen etsiz makaronynyń dámi aýzyma qaıta-qaıta kele berdi...