Tasbaqa da jylaıdy. Amazonkanyń tropıkalyq ormandarynda óte qyzyq qubylys kezdesedi: kóbelekter tasbaqalardyń kóziniń jasyn ishedi. Osylaısha, qanatty jándikter aǵzalaryn qajetti mıneraldarǵa toltyrady. Tasbaqalar men kóbelekterdiń bul baılanysyn Tambopata ulttyq saıabaǵyndaǵy zertteý ortalyǵynyń qyzmetkeri Fıl Torres túsindiredi.
Onyń aıtýynsha, tropıkalyq ormandaǵy tirshilik ıelerine eń aldymen tuz jetispeıdi. Sebebi bul aımaqtaǵy sýdyń barlyǵy óte tushy keledi. Jyrtqyshtardyń jarasy jeńil. Olar amınqyshqyly men natrııdi etten alady. Al shópqorektiler men jándikter, onyń ishine kóbelekter de kiredi, dárýmenin qosymsha kózderden izdeıdi. Jabaıy tabıǵatta bul qubylys jıi kezdesedi. Aıtalyq, totyqustar sazdy jalaıdy, maımyldar topyraq jeıdi. Bir qyzyǵy – Amazonka ormandarynan basqa jerde janýardyń kóz jasy arqyly mıneral jetispeýshiligin toltyrý joq. Kóz jasyna aralar da qumar. Biraq olardyń yzyńy tasbaqanyń mazasyn qashyrady. Al kóbelekter tasbaqalarǵa esh kedergi keltirmeıdi. Úılesim dep osyny aıt!
Ǵaryshtaǵy keremet
Chılıde ornalasqan Djemını observatorııasy eki galaktıkanyń janasýynan paıda bolǵan «ǵarysh kóbelegin» sýretke túsirdi.
Ǵarysh deneleriniń saqınalary jándiktiń eki qanatyn eske salady. Sol sebepti qubylys osylaı atalyp ketken. Galaktıkalardyń ózara jaqyndasýy jahan galereıasyn odan saıyn qanyqtyra túsedi. Máselen, sonyń nátıjesinde ǵaryshta jańa juldyzdar paıda bolady. Olar «ǵarysh kóbeleginiń» «qanattarynan» oryn tabady. Onyń jerden qashyqtyǵy 180 mln jaryq jylyn quraıdy.
Rýhanı kámelet
Adamzat kóbelekke qadym zamannan sulýlyq pen náziktiktiń kórkem beınesi retinde kóz sýaryp keledi. Onyń dernásil bolyp dúnıege kelip, juldyzqurt bolyp eseıip, aqyrynda eń ásem gúlderdiń eń tátti shyrynyn tatyp, qanatymen aspanda qalyqtap júrgen qazirgi qalpyna jetýi – tabıǵattyń tańǵajaıyp qubylysy.
Al ǵalymdar muny adam janynyń jańa satyǵa kóterilip, kemeldenýiniń rámizdik beınesi retinde túsindiredi. Juldyzqurt qaýashaq jasap, tánin jańǵyrtqany sekildi adam janynyń jańǵyrýy da keńistiktiń jańa dıdaryn kórsetedi.
Iá, kóbelektiń ǵumyry qysqa. Biraq ol osy qalpymen-aq adam balasyna dál qazirgi sáttiń óte qymbat jáne bar bolýdyń qandaı baqyt ekenin úıretedi.