Elimizdegi taksı naryǵynyń tarıfi jyl ótken saıyn qymbattap barady. Buǵan sebep bolatyn basy ashyq eki faktor bar bolsa, sonyń biri de biregeıi – negizinen sheteldik iri platformalardyń qyzmet kórsetetini. Taksı qyzmeti halyqqa qoljetimdi bolýy úshin otandyq taksı qyzmetin iske qosýdyń mańyzy zor. Mundaı mańyzdy startap jaqyn arada júzege asa ma?
Taksı tarıfteri 9,1 paıyzǵa ósken
«Energyprom.kz» málimetinshe, taksı qyzmetin usynatyn kompanııalardyń tabysy bir jylda (2023 jyldyń qańtar-jeltoqsanynda) 17 paıyzǵa ósipti. Osy kezeńde taksı qyzmetin paıdalanatyn adam sany azaıǵan. Byltyrǵy qańtar-qarashada taksı sektoryndaǵy negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııa bir jyl burynǵymen salystyrǵanda ósip, qundyq mándegi ınvestısııanyń jyldyq ósimi 51,8 paıyz bolǵan. Investısııanyń eń kóp kólemi Almaty qalasyna túsken.
2022 jyldyń jeltoqsanynda taksı tarıfteri ótken jyldyń jeltoqsanymen salystyrǵanda 9,1 paıyzǵa ósken. О́ńirler boıynsha eń kóp ósim Almaty qalasynda, eń az jyldyq ósim Mańǵystaý oblysynda tirkelgen. Taǵy úsh oblysta — Almaty, Shyǵys Qazaqstan jáne Batys Qazaqstanda baǵa bir jyl burynǵy deńgeıde qalyp otyr. Sondaı-aq taksı qyzmetiniń quny 0,61 dollardy qurap, TMD elderi arasyndaǵy eń joǵary kórsetkishti tirkedi.
Arman aqıqatqa aınalmaı tur
Elimizdegi taksı naryǵynyń eń úlken kólemin alyp otyrǵan iri taksı platformasy – reseılik «Iаndeks» kompanııasy. Odan bólek, «inDrive», «Enrive», «Aparu», «Region» sııaqty shaǵyn taksı servısteri bar. О́z taksı agregatorymyzdy jasaıyq dep aıtylǵaly biraz boldy. Alaıda bul bilek sybanyp kirisip ketetindeı ońaı sharýa emes. «NEO AI» negizin qalaýshy, IT mamany Aıdyn Maýthannyń aıtýynsha, jobany júzege asyrýdyń ózindik qıyndyǵy jeterlik.
«О́ıtkeni IT salasynda qatelikke jol berýge bolmaıdy. Ásirese taksı qyzmeti sekildi saǵatyna myńdaǵan suranysty qamtamasyz ete alatyn jáne tutynýshynyń jeke dereginiń qaýipsizdigin saqtaı alatyn ónimdi qurastyrý ońaı emes. Mundaı jobany jasaý mıllıondaǵan qarjyny talap etedi. Bizge resýrsy óte aýqymdy, tehnologııasy damyǵan, «Iаndekspen» básekelese alatyn joba kerek. О́kinishke qaraı, qazir bul múmkin emes. Elimizdegi taksoparkterge «Iаndekspen» jumys istegen yńǵaıly. Sondyqtan seriktesti ózgertýdi qajet dep sanamaıdy. Tipti qytaılyq gıgant «Didi» kompanııasynyń ózi de bizdiń naryqta onymen básekelese almady. Kez kelgen taksı qyzmeti jetistikke jetý úshin aldymen tutynýshynyń senimine ıe bolýy kerek. Bizdiń halyq «Iаndeks» usynyp otyrǵan yńǵaıly, jaıly, turaqty servıske úırenip qaldy. Halyqty jańa servıske kóshýge kóndirý úshin shyn máninde tańǵaldyra alatyndaı joba jasalýǵa tıis. Otandyq taksı platformasyn jasaǵysy keletin azamattar úshin qarjydan bólek, lısenzııa men ruqsat qaǵazdaryn alýdyń qıyndyǵy óz aldyna bólek áńgime. Osynyń barlyǵyn eskersek, jaqyn arada «Iаndekspen» básekelese alatyn Qazaqstannyń óz taksı qyzmeti iske qosylady dep aıtý qıyn», deıdi Aıdyn Maýthan.
«Qaıyrymdy jan» nege sátsizdikke ushyrady?
Bul salada baǵyn synap kórgisi kelgen otandyq taksı platformalary joq emes. Biraq bári de basyn jaqsy bastaǵanymen, orta jolda toqtap, ári qaraı jumysty úılestire almaǵan. Solardyń biri – «Qaıyrymdy jan» onlaın taksı servısi. Alty aımaqty qamtýdy qolǵa alǵan otandyq taksı servısi jumysynyń nelikten sátsizdikke ushyraǵanyn joba jetekshileriniń biri Áset Bolatbekovten surap kórdik.
«Jumysymyz óte jaqsy bastaldy. О́zge taksı servısterinen ereksheligimiz – bizdiń qoldanbamyzda tek balalar men áıel azamattaryna jekeleı qyzmet kórsetetin bólimdi tańdaý múmkindigi boldy. Sondaı-aq taksıde keleńsiz jaǵdaı ornasa, jolaýshy mobıldi qosymsha ishindegi «tehnıkalyq qoldaý» batyrmasyn basyp, birden telefon shala alady. Básekelesterimizge qaraǵanda júrý qunyn arzan jáne turaqty qyldyq. Júrgizýshilerge zeınetaqy, áleýmettik tólemder jáne salyqtyq tólemderdi aýdaryp otyrý múmkindigi qarastyryldy», deıdi.
Aıtýynsha, taksı qyzmetin paıdalanǵan ár adamǵa qaıyrymdylyq jasaý múmkindigi de usynylǵan. Mysaly, ár júrgizýshiden ustalatyn 13 paıyz komıssııanyń 7 paıyzy «Qaıyrymdy jan» qaıyrymdylyq qoryna aýdarylyp, bolashaqta muqtaj adamdarǵa kómekke jumsalady dep josparlanǵan. Qalǵan 6 paıyzdyń 3 paıyzy júrgizýshiniń áleýmettik tólemderine, 3 paıyzy kompanııa qajetine dep eseptelgen.
«Qyzmetimizdi Astana, Almaty, Shymkent, Taraz, Oral, Aqtóbe qalasynyń turǵyndaryna usyndyq. Tutynýshylar «Qaıyrymdy jan» mobıldi qosymshasyn paıdalandy. Al júrgizýshiler «Qaıyrymdy taksı» platformasyna tirkeldi. Osyndaı josparmen bir jyldan astam ýaqyt halyqqa qyzmet kórsettik. Basynda demeýshilerimiz jaqsy ınvestısııa saldy. Ár qaladan 1 000-2 000-ǵa deıin júrgizýshi tirkeldi. Biraq olardyń tek 10 paıyzy ǵana jumys istedi. Tutynýshylarymyzdyń sany 50 myńǵa deıin jetti. Alaıda Astana, Almaty, Shymkent sekildi úlken qalalarda jumysty júrgizý qıyndyq týdyrdy. Tek Tarazda ǵana jyl boıyna toqtaýsyz qyzmet kórsettik. Úlken qalalarda avtobýs jolaǵyna ruqsat ala almadyq. Onyń ústine jarnamamyz da jetkiliksiz boldy. Otandyq telearnalardan qyzmetimizdi jarnamalaýdy ótindik. Biraq olardyń suraıtyn aqysy óte qymbat. Ony bizdiń qaltamyz kótermedi», deıdi.
Osydan soń ınvestorlar da birtindep qarjy quıýdy toqtatyp, jobaǵa aqsha salý bylaı tursyn, operatorlardyń jalaqysyn tóleý de muńǵa aınalǵan. Degenmen joba negizin qalaýshylardyń budan saǵy synǵan joq. Qazir jobany damytyp, oǵan jetkizý qyzmetin qosýdy oılastyryp otyr.
«Otandyq taksı qyzmetine qoldaý kórsetkisi keletin kásipker azamattar qarjy quısa jáne memleket tarapynan avtobýs jolaǵyna ruqsat alýǵa, jarnama jasaýǵa qoldaý bolsa jumysty jandandyrýǵa ábden bolady. Jumysymyzdy jalǵastyrý úshin demeýshi izdep jatyrmyz», dedi Á.Bolatbekov.
Qanatqaqty jobanyń paıdasy
Memlekettik kirister komıtetiniń habarlaýynsha, 2023 jyldyń qyrkúıeginde eldegi taksı qyzmetin platformalyq jumyspen qamtý boıynsha qanatqaqty joba iske qosylǵan. Birinshi kezeńde «Iаndeks Taksı Korp» JShS-men yntymaqtastyq týraly kelisim jasalyp, jobaǵa 13,3 myń taksı júrgizýshisi qatysqan.
Jobaǵa qatysýdyń júrgizýshiler úshin tıimdi tusy kóp. Birinshiden, salyq mólsherlemesi tómendeıdi. Ekinshiden, salyq deklarasııalaryn toltyrý qajettiligi bolmaıdy, ıaǵnı mobıldi qosymsha kirister boıynsha esepke alýdy avtomatty túrde qalyptastyrady. Úshinshiden, júrgizýshiler taksopark komıssııasyn tóleýden 4 paıyz mólsherinde bosatylady. Joba aıasynda júrgizýshiler jeke kásipker retinde tirkeledi jáne arnaıy mobıldi qosymshany qoldanady. «E-Salyq Business» mobıldi qosymshasy chekti qalyptastyrýdy jáne olardy «Iаndeks» platformasymen berýdi qamtamasyz etedi. Sondaı-aq kiristerdi esepke alý, mindettemelerdi avtomatty túrde esepteý júrgiziledi, osyǵan baılanysty deklarasııa ótkizýdiń qajeti bolmaıdy. Jeke tabys salyǵy mólsherlemesi – tabystyń 1 paıyzyn, áleýmettik tólemderdiń mólsheri 17,4 myń teńgeni quraıdy.
IT maman, bloger Arshat Orazdyń aıtýynsha, otandyq taksı qyzmetin jasaýǵa bolady.
«Negizi otandyq taksı jobasy týraly oılastyryp kórdim. Jasaýǵa bolatyn nárse. Biraq server ustaý, tólem modýli, qaýipsizdik, salyq máseleleri sııaqty nárselerge biraz resýrs kerek eken. Al mundaı fýndament bankterde bar. Sondyqtan aldaǵy ýaqytta bank tarapynan osyndaı qyzmet ashylsa, tańǵalmaımyn», deıdi.
Baıan SÚIEÝOVA, jýrnalıst