Mamandardyń aıtýynsha, jerdiń túbindegi, teńizdiń tuńǵıyǵyndaǵy nárseni tabýǵa qaýqarly tehnologııalyq múmkindikterdiń paıda bolyp jatqanyna qaramastan, eshbir qurylǵyń ıtterdiń ıis sezý qabiletin almastyra almaıdy. Sondyqtan da áli kúnge quqyq qorǵaý men apattyq-qutqarý salalarynda qyzmettik ıtter kóp qoldanylady. Olar – izin jasyrǵan qylmyskerdi, qırandylar astynda qalǵan adamdardy, tipti jarylǵysh jáne esirtki zattaryn izdep tabýda taptyrmas kómekshi.
Búginde quqyqtyq tártip áskerleriniń qatarynda 900-ge jýyq qyzmettik ıt bar. Olardyń kómegimen jyl basynan beri 44 qylmystyń beti ashylǵan. Keıingi jyldary qoǵamdyq tártipti saqtaý men mańyzdy memlekettik nysandardy kúzetýde qyzmettik ıtterdi qoldaný keń etek jaıyp keledi. Tipti arnaıy maqsattaǵy bólimshelerde shabýyldaýshy ıtter sanaty da engizilgen.
«Jyl basynan beri qyzmettik ıtterdi paıdalaný arqyly 56 quqyq buzýshylyq áreket anyqtalyp, 44 qylmys ashyldy. Atap aıtqanda, qylmys jasaǵan 34 adam ustalyp, olardan 17 kg 981 gr marıhýana, 1 kg 200 gr kokaın, 632 gr sıntetıkalyq zat, «mefedron», «kóknár sabany», «jyldamdyq», «spaıs» sekildi 20 kg esirtki zaty tárkilendi. Sondaı-aq 5 atys jáne sýyq qarý, 34 oq-dári, jalpy somasy 1 mln teńgeden asa múlik tárkilenip, habar-osharsyz ketken 9 adam tabyldy», delingen IIM Ulttyq ulannyń baspasóz qyzmeti taratqan málimette.
Osy oraıda sezgish ıtterdiń múmkindigi qanshalyqty ekenin bilý úshin myna oqıǵalarǵa nazar salyp kórsek bolady. Bıyl 12 sáýirde О́skemen qalasyndaǵy 6699 áskerı bólimniń №22 mekemesindegi kóliktik baqylaý-ótkizý pýnktinde tekserý toby 25 gıps qaby tıelgen «ZIL» markaly avtokólikti tekseredi. Sol ýaqytta Lokı esimdi esirtki izdeýshi ıt qaptardyń birinde kúmándi zat bar ekeni týraly belgi bergen. Kórsetken qapty rentgen apparaty arqyly muqııat tekserý kezinde salmaǵy shamamen 300 gramm bolatyn sur-jasyl tústi ósimdik tektes gashısh esirtki zaty bar úsh polıetılen oramy tabyldy. О́skemen qalalyq polısııa basqarmasynyń jedel tergeý toby kelgen soń, qalǵan qapshyqtar tekserilip, kólemi 0,5 l eritkish bótelkelerge quıylǵan 10 lıtr etıl spırti anyqtalǵan.
Al 9 aqpanda «Tosqaýyl» jedel aldyn alý is-sharasy kezinde Kókshetaý qalasynyń jelilik polısııa bóliminiń qyzmetkerleri Aqkól-Shortandy stansasyndaǵy temirjol ótpesin birlesip tekserý barysynda 5 kg ósimdik tektes zat (marıhýana) salynǵan paket tabylǵan. Ony anyqtaýǵa 5510 áskerı bólimniń aǵa maman-kınologi, serjant Samat Shákenovtiń jetegindegi Hanzada atty qyzmettik ıt kómektesti.
Sondaı-aq 19 maýsymda «Qarasora» jedel aldyn alý is-sharasy kezinde Qostanaıdaǵy 6697 áskerı bólimniń kınolog mamany, aǵa serjant Sergeı Abrosımov pen onyń Fıona atty esirtki izdeýshi ıti D. esimdi azamatshanyń qoımasyn tintý kezinde salmaǵy shamamen 1 200 kg bolatyn qaptardy taýyp aldy. Olardyń ishinde ósimdik tektes zattyń (kóknárdiń) bary belgili boldy.
Kınologııa qyzmetiniń mamandary men olardyń tórt aıaqty dostary qala kóshelerinde quqyqtyq tártipti saqtaýǵa, qylmysqa qarsy kúreske, nysandardy kúzetý men sottalǵandardy aıdaýyldaý qyzmetiniń senimdiligin qamtamasyz etýge eleýli úles qosyp júr. Buny joǵarydaǵy mysaldar aıǵaqtaıdy.
IIM Ulttyq ulanynyń (burynǵy Ishki áskerler) kınologııa tarıhyna nazar salsaq, 1991-2000 jyldary kınolog-mamandar men qyzmettik ıtter qylmystyq atqarý júıesi nysandaryn kúzetý men sottalǵandardy aıdaýyldaýda ǵana qoldanylatyn. Odan ári 2010 jylǵa deıin qyzmettik ıtter qoldanylatyn qyzmet túrleriniń sany ulǵaıdy. Olardyń kómegimen ashylatyn qylmys sany da artty. Máselen, 2001 jyly jedel jáne arnaıy bólimderdiń shtattarynda kınologter men qyzmettik ıtterdiń sany kóbeıip, mına izdestirý ıtteri sanaty engizildi. 2006 jyly áskerı qyzmettiń kelisimshart negizine kóshýi kınologııalyq bólimshelerdi jasaqtaýǵa septigin tıgizdi. Kınologter laýazymyna burynǵydaı áskerge shaqyrylýshy sarbazdar emes, kelisimshart boıynsha áskerı qyzmetshiler alyna bastady. Olardyń alǵashqy daıyndyǵy Almaty oblysy Qarakemer kentindegi 6654 áskerı bólimniń bazasynda júrgizildi. Sol kezeńde ıtterdiń sany 14%-ǵa artty.
Kınologııa qyzmetiniń odan ári damýy respýblıkanyń quqyq qorǵaý jáne arnaıy organdary arasyndaǵy ózara is-qımylmen tyǵyz baılanysty. 2022 jyldan bastap kınolog mamandar halyqaralyq jarystarǵa belsene qatysyp, júldeli oryndardan kórinip keledi. Máselen, 2023 jyly Bos atty ıtimiz Belarýs Respýblıkasy IIM Ishki áskerleriniń XXIV ashyq chempıonatynda «Esirtki quraldary men psıhotroptyq zattardy izdeýde jalpy jáne arnaıy daǵdylar kesheni» saıysynda 2-oryndy ıelendi.
Sondaı-aq Kýrchatov qalasyndaǵy 3514 áskerı bólimniń kınologııalyq qyzmet mamandary tobynyń aǵa nusqaýshysy, efreıtor Máýlen Qaıyrbaev jáne onyń Aıza atty ıti, Shymkent qalasyndaǵy 6506 áskerı bólimniń kınologııalyq qyzmet mamandary tobynyń bastyǵy, serjant Erbolat Asanov pen onyń Rıza atty ıti, Semeı qalasyndaǵy 5511 áskerı bólimniń kınologııalyq qyzmet mamandary tobynyń aǵa nusqaýshysy, serjant Arhat Bókenbaev pen onyń Leda atty ıti – jarylǵysh zattardy, esirtki quraldaryn izdeý boıynsha elimizdegi respýblıkalyq týrnırlerde top jaryp júrgen úzdikter qatarynda.