Inflıasııanyń ózgerýi álemdik naryqtaǵy jaǵdaıǵa, ekonomıka qurylymyna ári qarjy naryǵynyń damý deńgeıine baılanysty. Sol sebepti, aldaǵy bir jylda elimizdi qymbatshylyq qysýy múmkin. Ulttyq banktiń tapsyrysymen júrgizilgen zertteýde keler jyldary ınflıasııa 14,1% bolady degen boljam bar.
Buǵan deıin bas bank keler jylǵa arnalǵan boljamyn jarııalap, aldaǵy jyly ınflıasııa – 6,5-8,5% aralyǵynda, 2026 jyly – 5,5-7,5% sheginde, 2027 jyly 5%-ǵa shamalas bolady dep jobalaǵan-tuǵyn. Bıyl qarashada jyldyq ınflıasııa 8,4% deńgeıinde qalyptasty. Sonda boljamnyń ózgerýine qandaı aspektiler áser etti? Birinshiden, jahandyq kúızelister damýshy elderdiń rezervtik valıýtalary men valıýtalarynyń aıyrbas baǵamyna ártúrli áser etedi. Osy faktordy esten shyǵarmaǵan durys. Damýshy eldiń ortalyq bankiniń mundaı kúızelisterdegi artyq aqsha emıssııasy ulttyq valıýtanyń satyp alý qabiletiniń tómendeý qaýpin kúsheıtedi. Elimizdiń qarjygerler qaýymdastyǵy osy aıda da teńge tyǵyryqqa tireledi dep alańdaǵan edi. Bul úreıleri negizsiz bolmady. Sebebi aı basy 1 dollarǵa 528 teńgege deıin quldyraýmen bastaldy. Apta sońynda ulttyq valıýta dollarǵa shaqqanda 9 teńgege nyǵaıyp, qalpyna kele bastady. Bul joǵaryda aıtqan qorqynyshty sál seıiltti. Dese de baǵamnyń qubylmaly ekenin eskersek, úreılenýge sebep bar.
Odan bólek, eldiń jalpy halyqaralyq rezervi qarasha aıynda 45,8 mlrd dollardan 44,2 mlrd dollarǵa azaıǵan. Al Ulttyq qordyń valıýtalyq aktıvteri 0,3 mln dollarǵa kemigen. Nátıjesinde, eldiń halyqaralyq valıýta rezervi 105 mlrd dollardy qurap otyr. Sonda jalpy, 3,58%-ǵa kemigen. Jaǵdaıdy qalypqa keltirý maqsatynda bas bank qoryndaǵy dollardy satyp, ıntervensııa jasady. Bazalyq mólsherlemege qatysty baspasóz máslıhatynda Ulttyq bank tóraǵasy Tımýr Súleımenov ıntervensııa barysynda 1 mlrd dollar sattyq dep málimdedi.
Ekinshiden, damyǵan elderdiń halqy aqsha qarajattaryn baǵaly qaǵazdar naryǵynyń neǵurlym tıimdi quraldaryna salýdy ári ınflıasııadan qorǵaý úshin altyn satyp alýdy jón kóredi. Máselen, bul úrdis pandemııa kezinde de saqtaldy. Eýroaımaq halqy artyq jınaqtardyń kóp bóligin turǵyn úı men aksııa, oblıgasııa sııaqty qarjylyq aktıvterge salǵan. Qazir jahandyq jaǵdaılarǵa baılanysty álemdik naryqta altyn baǵasy kóterilip, bir ýnsııasy 2 637 dollardan asty. 2025 jyly 3 000 dollarǵa kóterilýi de múmkin.
Ulttyq bank qazanda 4,2 tonna altyn satyp alǵan. Solaı álemdegi altyndy eń kóp satyp alǵan ortalyq bankter qataryna engen. Bul týraly «World Gold Council» (WGC) esebinde jazylǵan. WGC málimetinshe, ortalyq bankterdiń altynǵa degen suranysy bıyl da joǵary deńgeıde qaldy. Keler jyly da ózgermeýi múmkin. Jyl basynan beri satyp alynǵan altynnyń jalpy kólemi 694 tonnaǵa jetken.
– Altyn baǵasynyń ósýi keıde satyp alýdy tejeýi múmkin bolǵanymen, qazan aıyndaǵy joǵary kórsetkishter altynnyń strategııalyq aktıv retindegi mańyzyn rastaıdy. Ortalyq bankter ony táýekelderdi basqarý jáne rezervterdi ártaraptandyrý quraly retinde paıdalanyp jatyr, – delingen WGC zertteýinde.
Úshinshiden, damyǵan elderde halyq ortalyq bank ınflıasııany belgili bir deńgeıde ustaı alady dep senim bildiredi. Aqsha massasynyń dınamıkasy, negizinen, halyqtyń uzaqmerzimdi ınflıasııalyq kútýlerimen, júrgizilip jatqan aqsha-kredıt saıasatyna senimmen anyqtalady. Sondyqtan damyǵan elderdegi turaqty ári bekitilgen ınflıasııalyq kútýler ortalyq bankterge ınflıasııanyń ósýine alańdamaı, ıkemdi saıasat júrgizýge múmkindik beredi. Biz bul tizbekke kiremiz be, kirmeımiz be – ol úlken suraq.
– 2025–2026 jyldardaǵy ınflıasııa dınamıkasy ári qaraı baıaýlaıdy, biraq buryn boljanǵannan baıaý qarqynmen. Bul úderisti: syrtqy ınflıasııalyq qysymnyń kúsheıýi, syrtqy azyq-túlik ınflıasııasynyń nasharlaýy, retteletin TKQ tarıfteriniń ósýi ári fıskaldyq yntalandyrýdyń oń ımpýlsy qıyndatady. Bul faktorlar ınflıasııanyń baıaý tómendeýine kedergi keltirip, onyń uzaq ýaqyt joǵary deńgeıde saqtalýyna yqpal etedi. Bolashaqta Ulttyq banktiń ortasha qatań saıasatynyń nátıjesinde, ınflıasııalyq kútýlerdiń turaqtanýy, Qazaqstannyń saýda seriktes elderindegi ınflıasııanyń óz maqsatty deńgeılerine birtindep oralýy orta merzimdi perspektıvada ınflıasııanyń tómendeýine yqpal etedi. Degenmen 2026 jylǵa arnalǵan salyq zańnamasyn reformalaý aıasynda fıskaldyq parametrlerdiń táýekelderi men belgisizdikteri áli de saqtalyp otyr, – dep jazǵan edi bas bank «Aqsha-kredıt saıasaty» týraly baıandamasynda.
Jalpy alǵanda, ınflıasııalyq qysym syrtqy sektorda da, ishki sektorda da kúsheıe tústi. Onyń sebebin Ulttyq bank eki faktorǵa tireıdi. Syrtqy faktorlar – álemdik azyq-túlik baǵasynyń ósýi, joǵary ınflıasııa, Reseıdegi aıtarlyqtaı baǵamdyq aýytqýlar. Ishki qysym – turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq salasyndaǵy reformalardyń jalǵasýyna, ishki usynys múmkindikterinen asatyn tutynýshylyq suranystyń joǵary bolýyna, ınflıasııalyq kútýlerdiń artýyna baılanysty. Aıtarlyqtaı bıýdjettik shyǵyndar aıasynda fıskaldyq ımpýls te ósip keledi. Al negizgi táýekelderi ishki suranystyń artýymen, syrtqy ınflıasııalyq qysymmen, retteletin baǵanyń ósýimen, bıýdjet tapshylyǵyn jabýdaǵy belgisizdikke qatysty.