«Google» kompanııasynyń bas atqarýshy dırektory Sýndar Pıchaıdyń «Jasandy ıntellekt (JI) – elektr qýaty sııaqty, qandaı salaǵa ense de, sheksiz múmkindikke jol ashady» degen sózi bar. Rasynda, ol keıingi onjyldyqta tek tehnologııa salasynyń emes, búkil óndiristiń ajyramas bóligine aınaldy. О́nim sapasyn baqylaýdan bastap, óndiris úderisterin avtomattandyrýǵa deıingi tizbekte tizgin ustap júr. Biraq bul – bastamasy ǵana. Bolashaqta JI óndiristi adam tanymastaı ózgertedi. Bizdiń el de eleýli úrdisten qalys qalmaýǵa barynsha qamdanyp jatyr.
Jumysshy jaǵdaıy jasyryn qalmaıdy
«PwC» kompanııasynyń zertteýinshe, 2025 jylǵa qaraı JI álemdik ekonomıkaǵa 15,7 trln dollar kóleminde úles qosady. 2026 jylǵa qaraı álemdegi kásiporyndardyń 80%-y JI paıdalanyp, nátıjesinde eńbek ónimdiligi artyp, operasııalyq shyǵyndar birneshe ese azaımaq. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev ekonomıkany sıfrlandyrýdy jedeldetý kerek ekenin, jasandy ıntellekt tehnologııalaryn keńinen qoldaný qajettigin jıi aıtady. Tipti aldaǵy 5 jylda jappaı engizý josparda tur.
Bıyl sáýirde otandyq kásiporynda yqtımal eńbek táýekelderiniń aldyn alý tásilderin jetildirý maqsatynda «Eńbek táýekelderiniń sıfrlyq kartasy» aqparattyq júıesi iske qosyldy. Qazir onda 92,8 myń kásiporyn bar. Turaqty monıtorıng júrgizilip otyr. Ol kásiporyndarda áleýmettik ári eńbek zańnamasy normalarynyń oryndalýyn jiti baqylaıdy.
67-shahtaǵa sharapatyn tıgizdi
JI-di turaqty qoldanýǵa kóshkenderdiń biri – «Qazaqmys» korporasııasy. Qazir 67-shahta jumysyna jasandy ıntellektini paıdalanyp, qanatqaqty joba bastaǵan. Tańdaý burynnan bar derekterdi qoldanatyn «digital monitoring management system» júıesine túsipti. Bul – personal men kóliktiń ornalasýy týraly derekter. Elektrondy narıad-ǵımarat júıesin, onyń oryndalýy men jabylýyn, taý-ken jumystaryn júrgizýdiń tıimdiligin baqylaıdy.
– Taý-ken-shahta jabdyqtaryn paıdalanýǵa, tehnıkalyq qyzmet kórsetýge kóp aqsha jumsalady. Jasandy ıntellektini qoldaný arqyly boljamdy taldaýdy, monıtorıng derekterin, josparly kórsetkishterdi paıdalanyp, táýekelderdi basqarýǵa tyrysamyz. Osynyń arqasynda óndiristi tıimdi júrgizemiz. Oǵan qosa JI arqyly júrek-qan tamyrlary aýrýlaryn anyqtap, qyzmetkerlerdiń jyl saıynǵy kásibı tekserý derekterin, kúndelikti qan qysymynyń kórsetkishterin qadaǵalaýdy josparlap otyrmyz, – dep túsindiredi «Personaldy jáne kólikti kenishterde ornalastyrý júıesin tırajdaý» jobasynyń jetekshisi Rústem Qanafın.
Saýynshy robot
Jetisý oblysynda jasandy ıntellekt kómegimen basqarylatyn zamanaýı sút fermasynda 600 sıyrdy nebári 5 adam baǵady. Sebebi robottar kásibı malshyǵa aınalǵan. Kásiporyn Taldyqorǵandaǵy sút zaýytyna táýligine 12 tonna sút ótkizedi. Mal sharýashylyǵyndaǵy ınnovasııany jetildirýge sharýashylyqqa «Úlken joba» baǵdarlamasymen jeńildetilgen nesıe de berilgen.
Robot saýynshy barlyǵyn ózi qadaǵalaıdy. Sıyrdyń jelinin tazalap, jýyp, tútikshelerdi ornatyp, saýady. Al JI qansha azyq jegenin, tipti qandaı azyq jegenin, qansha mólsherde sút beretinin eseptep, baqylaıdy. Shvesııa men Danııadan ákelingen sıyrdyń árqaısy kúnine 37 lıtr sút beredi. Saýatyn ýaqyty jaqyndaǵanda robot saýynshyǵa iri qaranyń ózi jetip keledi. JI-diń aıtýynsha, jaıylyp júrgen jerinen ony aıdap ákelse, maldyń júıkesine áser etip, sút quramyna jaǵymsyz fermentter bólinedi eken-mys. Sonda JI mal dárigerine de septesip otyr.
– Bul fermadaǵy sıyrlar qoldan uryqtandyrylady. Jasandy ıntellekt ár alynǵan tóldiń tegin, uryqtyń qaı tuqymnan alynǵanyn, bolashaqta qandaı kólemde sút bere alatynyn eseptep, qadaǵalap otyrady. Zamanaýı tehnologııalardy engizýge memleket tarapynan kórsetilip jatqan qoldaý da kómektesip jatyr, – deıdi mal dárigeri Bolatbaı Nurbopa.
Eń qyzyǵy, jyl sońyna deıin jasandy ıntellektini jetildirip, sút quramyn gormonaldyq deńgeıde zertteıtin baǵdarlama ornatylmaq.
Shoıyn quıatyn qultemir
«QazIndustry» esebine qarasaq, elimizde 24 kásiporynda 90-nan astam ónerkásiptik robot rııasyz qyzmet etip júr. Olardyń basym bóligi óńdeýshi ónerkásipte. Qultemirlerdiń ortasha «jasy» – shamamen 6 jyl. Negizgi qyzmetteri – jyljytý, dánekerleý, boıaý, sapany baqylaý.
– Ekonomıkany eki ese ulǵaıtý kezinde shyǵarylatyn ónim kólemin arttyrý maqsatynda kóp adamdy jumysqa tartýǵa múmkindik joq. Sol sebepti, 2029 jylǵa qaraı óndiriste robottehnıkalyq keshenderdi qoldanyp, joǵary eńbek ónimdiligine jetemiz degen maqsat bar. Úlgili úrdis ekonomıkasy damyǵan elderdiń tájirıbesinde aıqyn kórinedi. Máselen, Ońtústik Koreıada 10 myń jumysshyǵa 1 myń robottan kelse, Sıngapýrda 700 robottan, Germanııa men Japonııada 400-den, al bizde nebári 7 robottan keledi. О́ndiriste robottehnıkalyq keshenderdi engizý qarqyny da tómen, – deıdi Kólik jasaýshylar odaǵynyń basqarma tóraǵasy Meıram Pshembaev.
Aıtpaqshy, sol sanaýly qultemirimizdiń birazy Qostanaıda shoıyn quıyp júr. Ony osy kúzde Memleket basshysy kórip qaıtty. Zaýyt jylyna 45 myń tonna shoıyn quıady. «KamLitKZ» óńirdiń ındýstrııalyq aımaǵynda ornalasqan.
– Prezıdent júk kólikterine arnalǵan qosalqy bólshekter shyǵaratyn óndiris ornyn aralap kórdi. Seriktestiktiń bas dırektory Dmıtrıı Gýrtovoı zaýytta jylyna 45 myń tonna shoıyn quımasy óndiriletinin aıtty. Quny 78,2 mlrd teńge bolatyn jobany iske asyrý nátıjesinde 500 jumys orny ashyldy. Zaýyt barlyq zamanaýı talapqa saı keledi. Avtomattandyrý men energııalyq tıimdilik deńgeıi joǵary bolǵandyqtan, qorshaǵan ortaǵa keri áseri az. Qazir munda 30 robot bar. Olar anaǵurlym kúrdeli ári aýyr tehnologııalyq operasııalardy oryndaıdy, – dep jazdy Aqorda.
Sapa sannan mańyzdy
Qytaıdyń «Foxconn» kompanııasy robottehnıka men JI-di qoldana otyryp, tolyqtaı avtomattandyrylǵan «qarańǵy zaýyttardy» iske qosqan. Zaýytta jaryq ta, adam da joq. Bárin robot isteıdi. Alǵashynda birtúrli kóringen tásil ónimdilikti 250%-ǵa arttyrǵan desedi. Al «Tesla»-nyń «Gigafactory» zaýytynda qultemirler kólikterdiń ártúrli komponentin dánekerlep, boıap, qurastyrady. Adam tárizdi oılanatyn, ıkemdi robottar aqaýly bólshekterdi ózdiginen anyqtap, olardy aýystyrý týraly sheshim qabyldaıdy. Bir apta ishinde 10 000 batareıa modýlin shyǵarýǵa qabiletti.
Bul ilgeri ketken elderden alynǵan eki-aq mysal. Bizde de jaqsy jańalyqtar men ilkimdi ister bar. Dese de, sıfrlyq tehnologııanyń álippesinde júrgenimiz belgili. «MindRevolve-Komek» ónerkásiptik kompanııalar ortalyǵynyń dırektory Janar Amanjolova da sondaı pikirde. Ol jyldam engizýden góri sapaǵa mán berip, áli de tereńdeý qajet dep otyr.
– Qazir kásiporyndar derekterdi jınaqtaý, júıeleý kezeńinde tur. Bul jasandy ıntellekt tehnologııalaryn tıimdi paıdalanýdyń mańyzdy daıyndyq kezeńi ǵana. О́ndiristik kásiporyndar áli de tolyqqandy sıfrlyq ınfraqurylymdy qurý, derekter jınaý, qurylǵylaryn jańartý, úderisterdi durys júıeleý mindetin sheshýi kerek, – dedi ol.