Elimiz egemendik alǵaly óndiris óris jaıdy. Qoǵamnyń damý qozǵaltqyshy ónerkásip te jańa damý kezeńine qadam basty. Ekonomıkamyzdyń básin bıiktetken bul baǵytty damytýǵa dendep kiristik. Nátıjesinde, ártaraptandyrý ár kirgizip, zamanaýı tehnologııalar tabysty arttyra tústi. Sheteldik ınvestısııa ıgiligin de kórip otyrmyz. Kásiporyndar áleýeti áýelegen saıyn jańa zaýyttar men fabrıkalar ashylyp jatyr. Máselen, bıyl jyl basynan beri 570 mlrd teńgege 40 jańa joba iske qosylyp, 6,9 myń turaqty jumys orny qurylǵan.
Ulyqtalǵan ulttyq taǵam
Egemendik alyp, eńse tiktegen shaqta kóp dúnıe kúırep jatty. Sol eleń-alańda bel jazbaı eńbek qylyp, kásip tabıǵatyn jan-tánimen sezinip jetilgen bıznes ıeleri búginde otandyq óndiristiń shıkizattyq emes modelin qalyptastyrýǵa eren úles qosyp jatyr. Solardyń biri – jańa tehnologııany paıdalana otyryp qunarly ulttyq ónimder shyǵaryp júrgen «Adal-As» kompanııasynyń negizin qalaýshy Ermek Mezibaev.
15 jyldan beri ulttyq taǵam dástúrin damytyp júrgen bıznesmen babalar tutynǵan tabıǵı ónimniń kúsh-qýatyn búgingi tutynýshylarǵa sińirgisi keledi. Jergilikti bal qosylǵan tort, dámdi ártúrli baýyrsaq, tátti pechene, qurt, súzbe, jent daıyndaıdy. Keıbir aýyl sharýashylyǵy ónimderin ázirleıtin kompanııalarmen seriktes bolyp, basqa da taǵam túrlerin naryqqa usynady.
– Qazir bizdiń kompanııa «Astal» atty ónim shyǵaryp jatyr. Naǵyz tabıǵı ári dıetalyq taǵam. Quramynda kádimgi ózimizdiń talqan jáne keptirilgen jemis-jıdektiń ártúrli qospasy bar. Adam asqazany áý bastan kishkentaı bolady. Kólemi 450-500 gramm ǵana. Qorytý kezinde oǵan kúsh túsirmeý úshin osy kólemde ǵana tamaqtanýymyz qajet. Biraq biz durys tamaqtanbaýdyń saldarynan nebir dert jabystyryp jatyrmyz. Al «Astal» ónimi óte qunarly. Ol maıly taǵamdardyń ornyn almastyryp qana qoımaı, adamǵa ózinshe kúsh-qýat beredi. Mysaly, 10 kún osyny tutynǵan azamattardy bilemin, olardaǵy qant quramy azaıyp, qan qysymy turaqty bola bastaǵan, – deıdi kásipker E. Mezibaev.
О́z kásibin jandandyryp qoımaı, 40 shaqty adamdy turaqty jumyspen qamtyǵan kásipkerdiń endigi maqsaty – «Astal» taǵamdyq ónimin álemge tanytý. Qazir ónimderdi Reseı jáne Qytaıǵa eksporttaý máselesi de qolǵa alynyp jatyr.
Akkýmýlıator óndirisi
Jetisý jerindegi akkýmýlıator óndirisi ónerkásiptik maqsatta paıdalanylatyn qýatty akkýmýlıator batareıalaryn shyǵarady. Aýmaǵy 14 gektardan asatyn zaýyt bıyl 6 jeltoqsan kúni iske qosyldy. Mekeme maqsaty – otandyq ári sheteldik naryqqa sapaly ónim usyný. «ASMA Industrial» munaı-gaz, taý-ken ónerkásibinde, telekommýnıkasııada, temirjol salasynda qoldanylatyn ónerkásiptik akkýmýlıator batareıalaryn jasaıdy. Zaýytty negizgi shıkizatpen otandyq kompanııalar qamtıdy. Jeke-jeke toqtalar bolsaq, qorǵasyndy «KazSınk», kúkirt qyshqylyn «Qazatomónerkásip» beredi. Aldaǵy ýaqytta shyǵarylatyn ónimniń 60%-yn shetelderge eksporttap, qalǵan 40%-yn el ishinde satýdy josparlap otyr.
Jaqynda Memleket basshysy osy zaýytqa baryp: «Memleket myqty bolsyn desek, eń aldymen, óńirlerimiz qýatty bolýy kerek. О́ndirisi damyǵan elge aınalý úshin osy salaǵa kóńil bólip otyrmyz. Strategııalyq mańyzy bar Jetisý oblysyna erekshe nazar aýdaramyz», dedi. Kásiporynǵa salynǵan ınvestısııa kólemi – 8,5 mlrd teńge. Qazir 180 adam jumys isteıdi. Jylyna 210 myń akkýmýlıator shyǵarmaqshy.
– Bizdiń mekeme – stasıonarly akkýmýlıatorlar shyǵaratyn eldegi jalǵyz zaýyt. Shyǵaratyn ónimderimizdi negizinen kvazımemlekettik sektor, «Qazaqstan temir joly», «Qazaqtelekom», KEGOC syndy ulttyq kompanııalar alady. Jalpy, «Samuryq-Qazyna» quramyndaǵy kompanııalarmen kelisim jasap jatyrmyz, – deıdi «ASMA Industrial» bas dırektory Serikbaı Ajmaǵambetov.
Shıraǵan shına zaýyty
Bıylǵy maýsymda Saran qalasynda «Tengri tyres» kompanııasy jeńil avtomobılderge arnalǵan shınalardyń serııalyq óndirisine kiristi. Baǵa pozısııasy bıýdjettik segmentke jatady. О́nim el naryǵyna, sondaı-aq Reseı men basqa memleketterge eksporttaýǵa arnalǵan. Zaýyt jyl saıyn 3 mln jeńil shına men 500 myń júk shınasyn shyǵarady. Qazir shtatta 660 adam bar. Ony 1 100 qyzmetkerge deıin ósirý josparlanyp otyr.
Tolyq óndiristik sıkly bar zamanaýı joǵary avtomattandyrylǵan kásiporyn rezeńke qospasyn ózi daıyndaıdy. Sodan keıin bul qospadan jeke elementter jasalady. Kúrdeli hımııalyq úderisten daıyn ónimge deıin birsypyra jumys atqarylady. Árbir shına muqııat tekserýden ótedi. Máselen, daıyn ónimdi sońǵy ret tekserý avtomattandyrylǵan júıemen jasalady. Mundaı baqylaý ár shınanyń sapasyn arttyryp, talapqa saı bolýyn qamtamasyz etedi.
Aıtpaqshy, zaýyt shına óndirisi ǵana emes, el ekonomıkasy men ónerkásibiniń damýyna úlken úles qosyp jatyr. Sebebi zaýyt búginde otandyq óndiristi álemdik standarttarmen bir deńgeıge qoıyp, jańǵyrtyp otyr. Aıtqandaı, Abaı Qunanbaev atyndaǵy Saran Joǵary gýmanıtarlyq-tehnıkalyq kolledjiniń bazasynda shına óndirý kafedrasy bar. Oqýdan keıin jastar zaýytqa mamandyǵy boıynsha ornalasady. Budan basqa, kásiporyn Akademık Bóketov atyndaǵy Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetimen de yntymaqtastyq kelisimine qol qoıǵan.
Jeti jańa kásiporyn
Elde jańadan ashylyp jatqan óndiris núkteleri barshylyq. Barlyǵyn tizbelep otyrý shart emes. Bıyl rezeńke men plastmassa buıymdaryn óndiretin 7 birdeı jańa kásiporynnyń jumys bastaǵanynyń ózi eleýli jańalyq. Olardyń jalpy quny – 250,2 mlrd teńge. Nátıjesinde, 1 567 turaqty jumys orny ashylǵan.
«QazIndustry» taldaý dıreksııasynyń málimeti boıynsha, kásiporyndar jeńil jáne júk kólikterine arnalǵan shına, polıetılen qubyry, termoqaptama, streıch-plenka, basqa da buıymdar shyǵarady. О́nimderdiń basym bóligi eldiń ishki qajettiligin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.
Jobalar tolyq qýattylyqqa shyqqanda, óndirilgen ónim kólemi 110 mlrd teńgege jetýi múmkin. Sondaı-aq polımer men polıetılen qubyrlaryn, tamshy taspalaryn óndiretin taǵy 2 joba josparda tur. Olardyń quny 3,2 mlrd teńgeni qurap, qosymsha 110 jumys ornyn qurýǵa múmkindik beredi.