Eń úlken qaýip – qaýiptiń bar ekenin sezbeý. Al qarjy sektory sergeldeńge kóp túsedi. Sondyqtan bul salada boljam men baǵam jıi jasalady. Jyl sońyna taman kezekti sholýyn jarııalaǵan Qazaqstan qarjygerler qaýymdastyǵy (QQQ) keler jyly kedergi kóp bolýy múmkin deıdi. Negizgi táýekel munaı baǵasynyń tómendeýi men syrtqy naryqtaǵy ózgeristen týyndaýy yqtımal. AQSh-ta taqtatas munaıyn óndirýdiń ulǵaıýy, OPEK+ elderiniń jańa kelisimderi eldegi shıkizat baǵasyna áser etpek.
Munaı baǵasy
Negizinen 2024-2025 jyldary álemdik ekonomıka ósiminiń qarqyny 3,3% deńgeıinde bolmaq. Bul keıingi úsh jyldaǵy tómendeý úrdisin toqtatady. Iаǵnı ekonomıka sál bolsa da jaqsarady. AQSh pen Eýropadaǵy ınflıasııa 2%-ǵa deıin tómendeýi múmkin. Bul óz kezeginde, aqsha-kredıt saıasatyn turaqtandyryp, ekonomıkany túzetýge kómektesedi. Qytaıdyń aqsha saıasaty jeńildetiledi (ıaǵnı aqsha kóp shyǵarylady), sonymen qatar bıýdjet shyǵyndary kóbeıedi, bul jahandyq ekonomıkany yntalandyra túspek.
Biraq AQSh-tyń jańa ákimshiligi men geosaıası ózgerister bizdi belgisizdikke salyp tur. Álemdik saýdada qandaı ózgerister bolatyny áli de anyq emes. Dese de QQQ habarlaýynsha, el ekonomıkasyna keletin basty qater – munaı baǵasynyń tómendeýi bolmaq. AQSh-ta taqtatas munaı óndirisiniń ósýi men OPEK+ uıymynyń munaı baǵasyn tómen deńgeıde ustaýǵa daıyn bolýy shıkizat naryǵyna qysym kórsetedi. Bul jaǵdaı ekonomıkalyq ósý qarqynyna, saýda balansy men bıýdjetke túsetin kiristerge, kelesi makroekonomıkalyq kórsetkishterge, teńge baǵamyna, ınflıasııa deńgeıine keri áser etpeı qoımaıdy. «Shıkizatqa táýeldiliktiń saldarynan ekonomıkany ártaraptandyrý men halyqtyń ál-aýqatyn jaqsartý sharalary qıyndaı túsýi múmkin» dep jazady qaýymdastyq.
Inflıasııa...
Osy jyldyń sońyna qaraı teńgeniń dollarǵa shaqqandaǵy baǵamy 10%-dan astam qunsyzdanýy múmkin. Bul ishki suranystyń artýy men usynystyń shekteýli bolýyna baılanysty. 2025 jyly 1 dollar 545,2 teńgege deıin ósedi degen boljam bar. Demek keler jyl qysymmen bastalady. Onyń sebebin joǵaryda aıtyp kettik.
Al 2024 jyldyń qorytyndysy boıynsha ınflıasııa 8-9% deńgeıinde qalyptaspaq. Bul Ulttyq bank boljamynyń joǵarǵy shegine jaqyn. 2025 jyly ınflıasııany 5%-dyq mejege qaıtarý qıyn bolady. Inflıasııany kúsheıtetin faktorlar kóp: ulttyq valıýtanyń álsireýi, bıýdjettik shyǵystardyń artýy, taýarlar men qyzmetterdi óndirý shyǵyndarynyń ósýi úrkitip tur. Tipti sarapshylardyń pikirinshe, 2025 jyldyń sońynda ınflıasııa 9,5% deńgeıinde bolýy ábden múmkin.
2025 jyly joǵary paıyzdyq mólsherlemeler men ınflıasııa korporatıvtik sektorǵa kredıt berýdi báseńdetedi dep pikir bildiredi sarapshylar. Osy jyly iri bıznes nesıe resýrstaryna qol jetkizgenimen, kelesi jyly jaǵdaı qıyndaıdy. Shaǵyn jáne orta bıznes úshin qosymsha retteýshi sharalary da jasalady.
Ekonomıkalyq ósim
Bıyl el ekonomıkasynyń ósimi ótken jylǵy 5,1%-dan tómendep, shamamen 4% deńgeıinde qalyptasady degen boljam bar. Buǵan munaı óndirýdiń toqyraýy men tómen baǵa sebep. Degenmen saýda, qurylys, aýyl sharýashylyǵy, kólik jáne baılanys salalaryndaǵy oń dınamıkasy ishki jalpy ónim ósimine serpin beredi. Sosyn ádettegideı, Ulttyq qordan alynatyn qosymsha transfertter ekonomıka turaqtylyǵyn qamtamasyz etedi...
Alaıda shıkizat óndirisiniń ulǵaıýy (97,2 mln tonnaǵa deıin), iri ınfraqurylymdyq jobalardyń iske asyrylýy jáne joǵary bıýdjet shyǵyndary (33,5 trln) ekonomıkaǵa demeý bolmaq. Bul faktorlar shıkizat baǵasynyń tómendeýi men joǵary paıyzdyq mólsherlemelerdiń teris áserin jeńip, ekonomıka ósimin 4,4% deńgeıinde ustap turýǵa kómektesedi. Ulttyq bank qatań aqsha-nesıe saıasatyn jalǵastyra bermek...