Irikteý týrnıriniń jerebesi tartyldy

Alǵashqy alty topta («A»-dan «F»-qa deıin) tórt, al qalǵan altaýynda («G»-dan «L»-ǵa deıin) bes komanda baq synaıdy. Ár topta kósh bastaǵan ulttyq quramalar dúnıejúzilik dop dodasyna qatysý múmkindigine birden ıe bolsa, ekinshi oryn alǵan 12, ÝEFA Ulttar lıgasynda ozyp shyqqan 4 komanda qalǵan tórt joldamaǵa talasady. Eýropaǵa bólingen joldamalardyń jalpy sany – 16.

Elimizdiń quramasy J tobyna tústi. Qarsylastarymyz – Belgııa, Ýels, Soltústik Makedonııa, Lıhtenshteın. Bul toptyń basty favorıti belgııalyqtar ekeni sózsiz. «Qyzyl soıqandar» HH ǵasyrdyń basynda Parıj Olımpıadasynda qola, Antverpendegi oıyndarda altyn medaldy oljalap, ózderiniń myqtylyǵyn moıyndatty. Odan keıingi tabystaryna keler bolsaq, 1986 jyly Meksıkada ótken álem chempıonatynda tórtinshi orynǵa taban tirese, 2018 jyly Reseıde jalaýy jelbiregen dúbirli dop dodada qolaǵa qol sozdy. Sondaı-aq 1972 jylǵy Eýropa birinshiliginde qola alsa, 1980 jylǵy qurlyqtyń bas­ty básekesinde kúmispen kúpteldi. Búgingi tańda Belgııanyń namysyn qorǵap júrgen Aksel Vıtsel, Kevın de Brıýıne, Romelý Lýkaký, Iohan Bakaıoko, Leandro Trossard, Samıýel Mbangıýla, Iýrı Telmans syndy fýtbolshylar qart qurlyqtyń eń beldi klýbtarynda óner kórsetedi. Sol sebepti de kópshilik Domenıko Tedesko baptaǵan komandany osy toptyń basty favorıti dep esepteıdi.

Sońǵy jyldary Ýels qura­masy halyqaralyq arenada jaqsy oıyn órnegin kórsetip júrgeni belgili. Alǵash ret olar 1958 jyly Shvesııada uıymdastyrylǵan álem chempıonaty men 1976 jyly Iýgoslavııada shymyldyǵy tú­rilgen qurlyq birinshiliginde shırek fınalǵa deıin jetip, óz jankúıerleriniń qurmeti men qoshemetine bólendi. Sodan keıin Ýels fýtbolynda toqyraý kezeńi bastaldy. Ol birazǵa deıin sozyldy. Saýatty jasalyp, jos­parly túrde júzege asyrylǵan reformanyń arqasynda olar tyǵyryqtan shyǵýdyń jolyn tapty. Nátıjesinde, 2016 jyly Fransııada ótken Eýropa chempıonatynda Garet Beıl bastaǵan saıyp­qyrandar qola medaldy ıelendi. Nebári 3 mıllıonnan sál ǵana asatyn halqy bar shaǵyn ǵana memleketke osynyń ózi orasan zor tabys.

Soltústik Makedonııany myq­tylardyń qataryna jatqyza almasaq ta, olardyń tarıhy bizdiń elge qaraǵanda áldeqaıda táýir. Bul el de táýelsizdigin 1991 jyly aldy. 1994 jyldan beri FIFA men ÝEFA-nyń múshesi. Balqan túbeginiń túlekteri «Eýro-2020» dop dodasyna qatysty. Irikteý týrnırinde «Qyzyl sileýsinder» úshinshi oryn aldy. Polsha men Aýstrııadan qalyp qoıǵan olar Slovenııa, Izraıl, Latvııany artta qaldyrdy. Pleı-off saıys­tarynda Kosovo men Grýzııaǵa san soqtyrdy. 2022 jyly Soltústik Makedonııa fýtbolshylarynyń Qatarǵa barýǵa tamasha múmkindigi boldy. Irikteý básekelerinde Ger­manııany alǵa jibergenimen, Rýmynııa, Islandııa, Armenııa, Lıhtenshteınge san soqtyrdy. Pleı-offtyń jartylaı fınalynda ataǵy alysqa jaıylǵan Italııanyń aıaqdop sheberlerinen aılasyn asyrdy. Biraq sheshýshi tusta Portýgalııanyń osal tusyn taba almady. Sóıtip, «mýndıaldan» shet qaldy. Lıhteınshteın jaıynda kóp áńgimeleýdiń qajeti joq. Nebári 160 sharshy shaqyrym jeri, 40 myńdaı halqy bar shaǵyn ǵana eldiń ókilderi qandaı jarysqa qatyssa da, jeńilisten bas kótere almaı júr.

Elimizdiń ulttyq quramasy buǵan deıin álem chempıonatynyń irikteý týrnırleriniń beseýine qatysty (2006, 2010, 2014, 2018, 2022). О́kinishke qaraı, sonyń birde-bireýinde jolymyz bolmady. Shyny kerek, otandyq aıaqdop sheberleriniń óz jankúıerlerin qýantqan kezderi tym sırek.

Taǵy bir aıta keterlik jaıt, irikteý týrnırindegi qarsylas­ta­rymyzdyń deni álemdik reı­tın­ginde jerlesterimizden edáýir jo­ǵary tur. FIFA-nyń tiziminde Belgııa – 8, Ýels – 29, Soltústik Ma­ke­donııa – 67-orynda. Elimiz 110-oryndy qanaǵat tutsa, Lıh­teın­sh­teın 204-satyǵa taban tirep tur.

О́zge toptarda myna komandalar ózara sheberlik baıqasady: A toby – Germanııa/Italııa, Slo­vakııa, Soltústik Irlandııa, Lıýk­sembýrg. V toby – Shveısarııa, Shvesııa, Slovenııa, Kosovo. S to­by – Portýgalııa/Danııa, Grekııa, Shotlandııa, Belarýs. D toby – Fransııa/Horvatııa, Ýkraına, Islandııa, Ázerbaıjan. E toby – Ispanııa/Nıderland, Túrkııa, Grýzııa, Bolgarııa. F toby – Por­týgalııa/Danııa, Majarstan, Ir­landııa, Armenııa. G toby – Is­panııa/Nıderland, Polsha, Fın­lıandııa, Lıtva, Malta. H toby – Aýstrııa, Rýmynııa, Bosnııa men Gersegovına, Kıpr, San-Marıno. I toby – Germanııa/Italııa, Norvegııa, Izraıl, Estonııa, Moldova. K toby – Anglııa, Serbııa, Albanııa, Latvııa, Andorra. L toby – Fransııa/Horvatııa, Chehııa, Chernogorııa, Farer araldary jáne Gıbraltar.

Joǵarydaǵy tizimde keıbir toptaǵy komandalar qosarlanyp jazylyp tur. Sebebi olardyń naqty qaı topta óner kórsetetini áli belgisiz. Onyń jaýaby kelesi jyldyń kókteminde ÝEFA Ulttar lıgasy básekesi aıaqtalǵannan keıin belgili bolady.

Álem chempıonatynyń irikteý týrnıri 2025 jyldyń kókteminde bastalyp, qońyr kúzde aıaqtalady. Pleı-off básekeleri 2026 jyldyń naýryzynda ótedi. Sol jyldyń 11 maýsymy men 19 shildesi aralyǵynda dúnıejúzilik dop dodasynyń jalaýy jelbireıdi. Bul básekelerdi AQSh-tyń 11, Meksıkanyń 3, Ka­nadanyń 2 qalasy qabyldaıdy. Olar – Mehıko, Gvadalahara, Mon­terreı (Meksıka), Toronto, Van­kýver (Kanada), Nıý-Iork, Fıla­delfııa, Boston, Atalanta, Maıamı, Hıýston, Dallas, Los-And­­jeles, San-Fransısko, Kanzas-Sıtı, Sıetl (AQSh).