Bıyl 1 qańtarda bastap elimizde salyq shegerimderine qatysty jańa ózgerister kúshine endi. Endi otandastarymyz ıpotekalyq nesıe, medısınalyq qyzmet jáne bilim alý shyǵyny aıasyndaǵy salyq shegerimderin keńinen paıdalana alady. Bul jańalyq salyq tóleýshilerdiń qarjylyq júktemesin azaıtyp, halyqtyń ál-aýqatyn jaqsarta túsedi.
Buryn salyqtyq shegerim tek «Otbasy bankinde» rásimdelgen ıpotekalyq nesıelerge qoljetimdi edi. Azamattar basqa bankterden alǵan ıpotekalyq nesıesi úshin mundaı jeńildikterdi paıdalana almaıtyn. Endi bıyldan bastap, 351-bapqa sáıkes, salyq shegerimi barlyq bank pen lısenzııasy bar qarjy uıymdarynyń ıpotekalyq nesıelerin de qamtydy. Iаǵnı azamattar qaı bankten ıpoteka alǵanyna qaramastan, sol nesıe boıynsha tólengen syıaqynyń bir bóligin salyqtyq shegerim arqyly qaıtaryp ala alady.
Mańyzdy shart – ıpoteka rásimdelgen bank nemese uıym qarjy naryǵyn retteıtin memlekettik organnan lısenzııa alýy tıis. Bul – qarjy uıymynyń zańdy jumys isteıtinin ári memleket tarapynan qadaǵalanatynyn bildiredi. Eger uıymnyń lısenzııasy bolmasa, ol ıpoteka boıynsha salyqtyq shegerim berý talaptaryna sáıkes kelmeıdi. Shegerim 118 aılyq eseptik kórsetkishti (AEK), ıaǵnı 463 976 teńgeni quraıdy. Bul ózgerister halyqtyń qolyndaǵy qarajatty únemdeýge múmkindik berip, ıpoteka rásimdeýshilerge edáýir jeńildik jasaıdy.
– Osydan tórt jyl buryn Salyq kodeksinde ortaq ıpotekaǵa arnalǵan salyq shegerimderiniń kúshine enýi 2025 jylǵa deıin keıinge qaldyrylǵan bolatyn. Ol ýaqytta shegerim tek turǵyn úı qurylys jınaq júıesi boıynsha jumys istep turdy. Endi shegerim barlyq ıpotekany qamtıdy. Onyń ishinde «7-20-25» pen «Baspana hıt» ıpotekalary da bar. Shegerim sizge aılyqtan tólenetin jeke tabys salyq mólsherin qysqartyp, qolyńyzǵa kóbirek jalaqy alýǵa múmkindik beredi. Sál de bolsa únemdeısiz. Aı saıyn ıpotekaǵa tóleıtin somanyń ishindegi bank paıyzy osy shegerim ishine kiredi, – deıdi ekonomıst Aıbar Oljaev.
Salyqtyq shegerim alý úshin aldymen jumys berýshige ótinish jazyp, qajetti qujattardy usyný kerek. Olar – ıpotekalyq nesıe kelisimshartynyń kóshirmesi, qaryzdy óteý kestesi men syıaqy somasy kórsetilgen qujat. Sondaı-aq tólemniń jasalǵanyn rastaıtyn túbirtek nemese basqa da qujattar kerek bolýy múmkin. Osy qujattardy daıyndaǵannan keıin jumys berýshi salyqtyq shegerimdi rásimdeýge kirisedi.
– Mysaly, sizdiń aılyq jalaqyńyz 400 000 teńgeni quraıdy deıik. Odan alynatyn zeınataqy jarnasyn esepteıik: 400 000 / 10% = 40 000 teńge. Al sizden alynatyn jeke tabys salyǵy bylaı esepteledi: (Jalaqy – zeınetaqy jarnasy – 1 tómengi aılyq kórsetkish) / 10%. Tıisinshe ol: (400 000 – 40 000 – 85 000) / 10% = 27 500 teńge. Sonda 400 myń teńge aılyǵyńyz bolsa, siz 27 500 teńge tabys salyǵyn (JTS) tóleısiz, 40 000 teńge zeınetaqy qoryna ketedi, 8 000 teńge MÁMS alynady, al qolyńyzǵa tıetini – 324 500 teńge. Eger siz resmı bir jerde jumys istep, aılyq alatyn bolsańyz, ıpoteka tólep júrseńiz, osy qaryz kelisimshartyn, onyń ishindegi tólem kestesin birge alyp, óz býhgalterııańyzǵa baryńyz. Salyq shegerimine ótinish jazasyz. Býhgalterińiz sizge aı saıyn shegerim eseptep otyratyn bolady, – dep egjeı-tegjeı túsindirdi A. Oljaev.
Aıtqandaı, salyqtyq shegerimder endi tek ıpotekamen ǵana shektelmeıdi, bilim berý men medısına shyǵyndaryn da qamtıdy. Otandastarymyz óziniń nemese balalarynyń bilim alýyna jumsalǵan shyǵynnyń bir bóligin qaıtaryp ala alady. Bul shegerim mektepke deıingi tárbıe, tehnıkalyq, kásiptik jáne joǵary bilimdi qamtıdy. Ol úshin bilim berý qyzmetteri týraly kelisimshart pen tólemdi rastaıtyn qujattardy usyný jetkilikti. Jańashyldyq balanyń bilim alýy úshin jumsalǵan qarjyny únemdeıdi ári otbasy bıýdjetine túsetin aýyrtpalyqty azaıtady.
Sonymen qatar kópbalaly otbasylarǵa arnalǵan arnaıy salyq jeńildikteri de engizildi. Eger otbasynda tórt nemese odan da kóp kámeletke tolmaǵan bala bolsa, ata-analar salyqtyq shegerimdi paıdalana alady. Bul aı saıyn shamamen 90 000 teńgege deıingi somany salyq tólemderinen únemdeýge jol ashady.
– Kámelet jasyna jetpegen 4 jáne odan kóp balasy bar otbasylar úshin salyqtyq shegerim qos ata-anaǵa jıyntyǵynda bir jyl ishinde 282 AEK-ten (2025 jyly – 1 108 824 teńgeden) aspaıtyn mólsherde qoldanylady. Bul rette kópbalaly otbasynyń ata-anasynyń bireýi úshin – aı saıyn 23 AEK (2025 jyly – 90 436 teńge). Ata-analardyń árqaısysy úshin – aıyna 12 AEK (2025 jyly – 47 184 teńge). Qoryta aıtqanda, 2025 jyly kópbalaly ata-analar aı saıyn tabysynan shamamen 90 000 teńgeni memleketke salyq túrinde tólemeı, otbasyna qaıtara alady, – dep taldaıdy «Ýchet.kz» sarapshylary.
Medısınalyq qyzmetke jumsalǵan shyǵyndar úshin de osyndaı shegerim jasaýǵa bolady. Biraq bul shegerimniń jyldyq shegi bar – 94 AEK (2025 jyly – 369 608 teńge). Demek, siz qansha shyǵyndansańyz da, tek osy somany ǵana shegerimge qosa alasyz.