Qosylǵan qun salyǵy (QQS) mólsherlemesi 20%-ǵa kóteriledi degenmen, ár salaǵa ártúrli paıyz belgilenbek. Ásirese aýyl sharýashylyǵy, azyq-túlik, farmasevtıka salalaryna birqatar jeńildik qarastyrylady. Turǵyn úı qurylysy sektoryna QQS ornyna ınfraqurylymdyq alym salý oılastyrylyp jatyr. Sonymen qatar bólshek salyq tóleýshiler sany qysqaryp, bızneske túsetin salyq júktemesi artady.
Premer-mınıstrdiń orynbasary – Ulttyq ekonomıka mınıstri Serik Jumanǵarınnyń aıtýynsha, keıbir kásiporyndarǵa jeńildikter usynylady, agrarlyq sektorǵa QQS múldem engizilmeýi múmkin. Al azyq-túlik óndirýshilerine qatysty úsh nusqa bar: QQS mólsherlemesin 12% deńgeıinde saqtaý, 5%-ǵa deıin tómendetý nemese salyqtan múlde bosatý. Dári-dármek óndirisi salasynda da QQS 5%-ǵa deıin tómendeýi yqtımal. Turǵyn úı qurylysy salasynda QQS ornyna ınfraqurylymdyq alym bolmaq.
– Eń yqtımal nusqa retinde qurylys kompanııalarynan alynatyn ınfraqurylymdyq alymdy engizýdi qarastyryp otyrmyz. Onyń mólsheri – ázirge sharshy metrine 40-60 dollar kóleminde. Infraqurylymdyq júktemege baılanysty ózgeredi. Jańa salyq oılap tappaımyz. Qazir bul máseleler talqylanyp jatyr. Olar turǵyn úıdiń sanatyna qaraı retteledi, – dedi Ulttyq ekonomıka mınıstri.
Onyń aıtýynsha, bul usynysty bıznes qaýymdastyq engizgen. «Bul – jaqsy usynys. Qazir ony pysyqtap jatyrmyz. Biz QQS-ty saqtap, jańa alym engizetindeı jaǵdaı jasamaımyz. Múmkin, QQS mólsherlemesi nólge teńestiriledi nemese tómendetiledi. Biraq ol 20%-ǵa jetpeıdi», dep naqtylady vıse-premer.
Eger kásipker bólshek salyqtyń jeńildetilgen rejimin qoldana almasa, ıaǵnı onyń aınalymy belgilengen shekten asyp ketse, onda ol qosymsha salyq mindettemelerine tap bolady. Iаǵnı ol QQS jáne korporatıvtik tabys salyǵyn (KTS) tóleýge mindetti. Qazir bólshek salyq mólsherlemesi 2-8% aralyǵynda bolǵandyqtan, kásipkerlerdiń salyq júktemesi salystyrmaly túrde tómen. Alaıda, jańa ózgeris engizilgen jaǵdaıda júkteme 40%-ǵa deıin ósýi múmkin. Sebebi kásipker endi bólshek salyqtyń ornyna 20%-dyq QQS pen 20%-dyq KTS tóleýge májbúr bolady.
Bul ózgerister ásirese, shaǵyn jáne orta bızneske edáýir áser etýi múmkin, sebebi kásipkerler shyǵyny artyp, baǵa saıasatyn qaıta qaraýǵa týra keledi. Sonymen qatar Úkimet eńbekaqy tóleý qoryna (ETQ) túsetin salyqtyq júktemeni tómendetý máselesin qarap jatyr.
– Keıbireýler bizge bıýdjetti tolyqtyrýdyń basqa kózderin tabý kerek, salyqtyq ákimshilendirýdi kúsheıtip, kóleńkeli ekonomıkadan qarajat shyǵarý kerek deıdi. Biz munyń bárin jasap jatyrmyz. О́tken jyly «kóleńkeden» 1,3 trln teńge shyǵardyq. Bıyl taǵy 2 trln teńgeni jaryqqa shyǵaryp, salyqtyq ákimshilendirý arqyly qosymsha 1 trln teńge túsirsek te, bul jetkiliksiz. Eń aldymen bıýdjet máselesin sheshýimiz kerek. Reformanyń túpki maqsaty osy, – dep túsindirdi S. Jumanǵarın.
Túsinýimizshe, ózgerister bıznestiń ashyqtyǵyn arttyrýǵa, salyqtan jaltarýdy azaıtýǵa, memlekettik baqylaýdy kúsheıtýge baǵyttalǵan. Birinshi kezekte, jeke kásipkerlik (JK) jáne jaýapkershiligi shekteýli seriktestik (JShS) ashý tártibi qatańdatylmaq. Bul kásipkerlerdiń jalǵan nemese ýaqytsha fırmalar ashyp, salyqtan jaltarýyna tosqaýyl qoıý úshin engiziledi. Iаǵnı jańa bıznes tirkeý úderisinde qosymsha talaptar qoıylyp, zańsyz kásipkerliktiń aldyn alý kúsheıtiledi. Sonymen qatar uzaq ýaqyt boıy belsendi jumys istemegen zańdy tulǵalardy májbúrli túrde jabý qolǵa alynady. Sebebi mundaı kompanııalar keıin qaıta satylyp, zańsyz operasııalar úshin paıdalanylýy múmkin. Osyǵan jol bermeý maqsatynda qyzmetin toqtatqan kompanııalar avtomatty túrde jabylady.
Kedendik mobıldi toptardyń jumysyn kúsheıtý de – salyqtyq ákimshilendirý aıasyndaǵy mańyzdy sharanyń biri. Bul kedendik baqylaýdy kúsheıtip, zańsyz taýar aınalymyn azaıtyp, ımport-eksport úderisterindegi salyq túsimderin kóbeıtpek. Sonymen birge, salyq organdarynyń baqylaý fýnksııalary keńeıtiledi. Bul degenimiz – salyqtyq tekserýlerge prokýrorlyq baqylaý alynyp tastalady degen sóz. Aıtýynsha, salyq-bıýdjet reformasynan keıin elde gıperınflıasııa týyndamaıdy, al qosymsha ınflıasııanyń áseri qysqa merzimdi bolady. Osy reformalardyń nátıjesinde jyl saıyn bıýdjetke qosymsha 5-7 trln teńge túsedi.
– Bizdiń óz kirisimiz – bar bolǵany 15,6 trln teńge, al shyǵynymyz – 25,8 trln teńge. 10 trln teńge aıyrmashylyqty qaıdan jabamyz? Muny tek salyqtyq ákimshilendirýmen nemese basqa ádistermen sheshý múmkin emes. Tabysty arttyrý qajet. Qazir biz 5,8 trln teńgeni qaryzǵa alamyz, onyń bári Ulttyq qordan alynady. Bulaı jalǵastyra bersek, Ulttyq qordyń jaǵdaıy kúrt nasharlaıdy. Qor biz úshin emes, bolashaq urpaq úshin quryldy. «Ulttyq qor – balalarǵa» baǵdarlamasy osy máselelerge jaýap retinde qabyldandy. Sonymen qatar, 4,1 trln teńgeni naryqtan qaryz túrinde alamyz, negizinen, Qarjy mınıstrligi qarjy ınstıtýttaryna oblıgasııalar satady, – dedi S.Jumanǵarın.
Qosylǵan qun salyǵynyń kóterilýi turǵyn úı baǵasyna tikeleı áser etpeýge tıis. Mınıstr bul ózgeriske qarsy shyqqan kóptegen adamnyń pikirin joqqa shyǵaryp, turǵyn úı naryǵyndaǵy jaǵdaıdy túsindirdi. Onyń sózinshe, keı sarapshylar QQS mólsherlemesi óskennen keıin baspana baǵasy qymbattaıdy dep boljaıdy. Alaıda, memleket mundaı ssenarııdiń aldyn alý úshin jumys istep jatyr.