AMANAT fraksııasynyń depýtattary óńirlerge sapary barysynda halyqtyń kókeıindegi ózekti máselelerdi tyńdap, 274 eldi mekende 582 kezdesý ótkizgen. Nátıjesinde myńnan astam aryz-shaǵym jınalyp, Úkimetke joldanǵan. Alaıda depýtat Elnur Beısenbaevtyń aıtýynsha, mınıstrlikterdiń jaýaptary naqty sheshimderden góri syrǵytpa sıpatta bolǵan, dep habarlaıdy Egemen.kz.
«Respýblıkalyq deńgeıdegi 355 naqty saýaldyń nebári 76-syna ǵana tıisti jaýap aldyq. Al qalǵan 79 paıyzyna Úkimettiń jaýaptary múldem mardymsyz ári dáıeksiz boldy. Bul – jyldar boıy qordalanǵan, myńdaǵan adamnyń turmys-tirshiligine tikeleı áser etetin máselelerdiń taǵy da sheshýsiz qalýy», dedi Májilis depýtaty Elnur Beısenbaev Májilis otyrysynda sóılegen sózinde.
Minberde kóterilgen basty máselelerdiń biri – mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý (MÁMS) júıesiniń kemshilikteri. Júıeniń engizilgenine 5 jyl ótse de, ol halyqtyń qajettiligine tolyq jaýap bere almaı otyr.
«Mysaly, densaýlyq saqtaý salasyna MÁMS-tiń engizilgenine 5 jylǵa aıaq bassa da, jańa júıeniń jyry bitpeı qoıdy. Áli de júıeden tys 3,5 mıllıon halyq bolsa, onyń artynda júıeli jarnasyn tólese de, júıesiz qyzmet alatyndardyń sany odan áldeqaıda kóp. Máselen, byltyr úsh aıdyń ishinde Astana turǵyndarynan Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qoryna 1 680 ótinish tússe, onyń 70%-y shaǵym bolǵan. Májilis minberinen 3 jyl boıy medısınalyq saqtandyrý júıesiniń syn kótermeıtinin aıtsaq ta, Úkimette ne bir usynys, ne bir sheshim bolmaı keledi. Úsh jylda úsh mınıstr aýysqanymen, medısınalyq saqtandyrý máselesinde naqty úsh másele de sheshilmedi. Shaǵym azaımady, kezek kemimedi, sapa jaqsarmady. Iаǵnı Qazaqstanda baılar emdelmeıtin, kedeıler emdele almaıtyn jaǵdaı áli de oryn alýda», dep synǵa aldy depýtat.
Úkimettiń málimetinshe, eldegi jumyssyzdyq deńgeıi 4-5% shamasynda turaqty saqtalyp keledi. Alaıda bul derek shynaıy jaǵdaıdy kórsetpeıdi. Bul rette depýtat máseleni jasyryp jappaı, statıstıkany burmalamaı, naqty jumys oryndaryn ashý boıynsha júıeli sharalardy qolǵa alý kerektigin atap ótti.
«Jumyssyzdyqtyń azaımaýy taǵy bar Sıfrlanǵan zamanda statıstıkany burmalaý – aýrýyn jasyrǵanmen teń. Mysaly, Úkimetke sensek, sońǵy 15 jyl boıy jumyssyzdyq – 4-5 paıyzdyq ózgermeıtin kórsetkishte tur. Al shyndyǵynda, elimizde jumyssyzdardyń sany 10-12 paıyz, ıaǵnı 1 mıllıonnan astam. Oǵan dálel – MÁMS júıesinen tys qalǵan 3,5 mıllıon adam, tipti 1 teńgelik zeınetaqy jarnasy joq 3 mıllıon azamat, ózin-ózi jumyspen qamtyǵan 2 mıllıon adam, «NEET» sanatyndaǵy 400 myń jas. Bulardyń barlyǵy eshbir tirkeýde joq, múldem tabysy joq. Tabysy bolsa, onyń ózi maýsymdyq tabys. Buǵan qosa, 2027 jylǵa qaraı eńbek naryǵyna qosymsha taǵy 300 myń jas qosylady. Al Úkimet oǵan daıyn emes. О́ńirge sapar barysynda da halyqtyń eń kóp suraıtyny – osy jumyspen qamtý máselesi. «Eki qolǵa bir kúrek tabylar» degen halyq támsili talaı aýyl jurtyna arman bolyp otyr», dedi Elnur Beısenbaev.
Depýtattyń aıtýynsha, muǵalimder men dárigerlerdiń jalaqysy kóterilgenimen, basqa sala qyzmetkerleri eń tómengi eńbekaqyǵa kúneltip júr.
«Aýyldyq jerlerdegi kitaphanashylar, arhıv qyzmetkerleri, mádenıet úıleriniń jumysshylary nebári 85 myń teńge alady. Al jattyqtyrýshylar, mýzyka jáne óner mektebiniń muǵalimderi 125-150 myń teńge aralyǵynda eńbekaqy alady. Bul – aı saıyn 150 myń teńgeden az jalaqy alatyn qazaqstandyqtardyń sany árbir besinshi adam ekenin kórsetedi», dedi depýtat.
Sonymen qatar depýtat Qazaqstandaǵy dachalyq massıvter men qala mańyndaǵy aýyldarda 800 myńnan astam adam turatynyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, alaıda bul aımaqtardyń ınfraqurylymy damymaǵan.
«Mektep, aýrýhana, jol, tipti taza aýyzsý da joq. Almatyǵa kún saıyn jaqyn mańdaǵy aýyldardan 400 myń adam, Astanaǵa 200 myń adam kelip jumys isteıdi. Biraq osy aýdandarǵa qatysty birde-bir naqty sheshim qabyldanbady», dedi Elnur Beısenbaev.
Sonymen qatar Elnur Beısenbaev aýyl jáne kent ákimderiniń quzyreti shekteýli ekenin de tilge tıek etti.
«Prezıdenttiń qolǵa alǵan reformalarynyń nátıjesinde elimizde aýyl jáne kent ákimderi saılandy. Halyq ózi saılaǵannan keıin ákimnen nátıjeli jumysty talap etetini belgili. Alaıda ákimderdiń tıisti quzyreti bolmaǵandyqtan, qoly qysqa. Máselen, aýyldaǵy mektepte jylytý júıesi isten shyqsa, ony oblystaǵy bilim basqarmasynyń nusaýynsyz sheshý múmkin emes», dedi depýtat.
Onyń pikirinshe, Úkimettiń halyqty soltústik óńirlerge qonystandyrý saıasaty sátsizdikke ushyraǵan.
«Mysaly, sońǵy bes jylda Shyǵysta 350 aýyl, Soltústik pen Pavlodar óńirinde 987 aýyl bos qaldy. Bul – jaı ǵana aýyldyń sany emes, myńdaǵan otbasynyń týǵan jeri, ushqan uıasy, ómiriniń tarıhy. Eń qyzyǵy – Úkimettiń ýádesine senip teriskeıge kóshkenderdiń kóbi qaıta kóship ketti. Oǵan qosa, shamamen 2050 jyly ońtústiktiń halqy eki esege ósse, teriskeıde kerisinshe eki esege azaıady degen boljam bar. Sondyqtan bul jobaǵa barynsha ulttyq mártebe berip, elimizdiń negizgi ári serpindi ıdeologııalyq, demografııalyq qozǵalysyna aınaldyrýymyz kerek», dep alańdaýshylyq bildirdi depýtat.
Sóziniń sońynda Elnur Beısenbaev Úkimetti syldyr sózden naqty iske kóshýge shaqyrdy.
«Kórip otyrǵandaryńyzdaı, depýtattar barlyq máseleden habardar. Elmen etene aralasyp, árbir máseleni sheshý úshin jumys jasap jatyr.Prezıdentimiz aıtqandaı, endi Úkimet batyl jáne utymdy sheshim qabyldaýy tıis. Halyq bizden osyny kútedi», dedi ol.