Elimizde kollektorlyq agenttikterdiń jumysyna jańa erejeler kezeń-kezeńimen engizilip jatyr. Búginde olar boryshkerlerge qaryzdyń satyp alynǵany týraly 30 kún ishinde habarlap, ótinishterin tirkeýge ári qarastyrý nátıjelerin qujattaýǵa mindetti. Bul ózgerister jarııalylyqty arttyrýǵa baǵyttalǵan. Alaıda mamandardyń aıtýynsha, boryshkerler óz quqyǵyn bilmegendikten, qarapaıym erejelerdi meńgere almaı, bereshek júginen qutyla almaı otyr.
Taǵy da jańa ereje
Kollektorlyq agenttikterdiń jumysy jańa erejelermen júıelenedi. Olardyń qyzmetin retteý jáne boryshkerlerdiń quqyqtaryn qorǵaý maqsatynda jańa erejeler engizildi. 26 aqpanda bekitilgen qaýlyǵa sáıkes, agenttikter boryshkerlerden túsken ótinishterdi mindetti túrde tirkep, qarastyrý nátıjelerin qujattaıdy. Bul ózgeris boryshkerlerdiń shaǵymdary eleýsiz qalmaýyn jáne olardyń máselelerin zań aıasynda sheshýge múmkindik berýin kózdeıdi.
Sondaı-aq byltyrǵy 1 qazannan bastap kollektorlyq agenttikter bank nesıesi nemese mıkrokredıt boıynsha quqyqtardy satyp alǵannan keıin, 30 kún ishinde boryshkerge bul týraly habarlaýǵa tıis. Buryn keı jaǵdaılarda boryshkerler ózderiniń bereshegi basqa uıymǵa ótkenin bilmeı qalatyn. Jańa talaptar bul máseleni sheship, aqparattyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etpek. Kollektorlar men boryshkerler arasyndaǵy ózara is-qımyldy retteý maqsatynda atqarýshylyq óndiris aıasynda júrgiziletin is-sharalar da naqtylandy. Sonymen qatar boryshkerlerdiń óz quqyǵy týraly habardar bolýyn kúsheıtý boıynsha talaptar engizildi. Bul olardyń qarjylyq jaǵdaıyn túsinip, zańdy jolmen sheshim qabyldaýyna múmkindik beredi.
Taǵy bir mańyzdy jańalyq – aldaǵy ýaqytta bul úderisti avtomattandyrý josparlanyp otyr. Osyǵan baılanysty, kollektorlyq agenttikterdiń Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigine esep berý mindeti alynyp tastalady. Bul retteý sharalaryn jeńildetip, ákimshilik júktemeni azaıtady.
Jańa qaýly alǵash resmı jarııalanǵan kúnnen bastap 10 kún ótken soń zańdy kúshine enedi. Bul ózgerister qarjy naryǵyndaǵy ashyqtyqty arttyryp, kollektorlyq agenttikter qyzmetiniń tıimdiligin kúsheıtýdi jáne boryshkerlerdiń zańdy quqyǵyn qorǵaýdy maqsat etedi.
Bank eshteńe sheshpeıdi
Osy ózgerister qandaı nátıje ákeledi? «Prosess 24» zań kompanııasynyń negizin qalaýshy, zańger Vıtalıı Kım osy suraqqa jaýap bergen edi. Aıtýynsha, eger boryshkerdiń qaryzdy óteýge múmkindigi bolmasa, ol kollektorlyq agenttikpen qaryzdy azaıtý týraly kelissóz júrgize alady eken.
– Eń basty aıyrmashylyq – burynǵy nusqada kollektorlyq agenttik boryshkerge qaryzdyń satyp alynǵany týraly habarlaýy kerek merzim naqty kórsetilmegen. Osyǵan baılanysty kóptegen boryshker qaryzdyń kollektorlarǵa berilgenin bilmeı de qalatyn. Bizde qaryzyn tóleı almaǵan klıentter boldy, olar bankke kredıt týraly aqparat suratyp hat jibergende, bank qaryzdyń áldeqashan kollektorlyq agenttikke berilgenin jáne barlyq suraqty solarǵa qoıý kerektigin habarlaıtyn. Iаǵnı boryshker uzaq ýaqyt boıy onyń isi kollektorlarda ekenin bilmeıtin. Al qazir kollektorlar qaryz portfelin bankten satyp alǵan sátten bastap 30 kún ishinde boryshkerge habarlaýǵa mindetti. Mańyzdysy – is kollektorlarǵa ótkennen keıin, bank eshteńe sheshpeıdi. Barlyq sheshimdi kollektorlyq agenttik qabyldaıdy. Alaıda kóptegen boryshker máseleni bank arqyly sheshýge bolady dep oılap, ýaqytyn joǵaltady, kezekte turyp, qaıta qurylymdaý týraly ótinish beredi, – deıdi zańger.
30 kún ishinde...
Osy turǵyda bir suraq týady. Qandaı jaǵdaıda boryshker kollektorlardan qaryzdy azaıtýdy suraı alady? Sóıtse, kez kelgen jeke tulǵa nemese onyń ókili habarlama alǵannan keıin 30 kún ishinde kollektorlyq agenttikke jazbasha ótinishpen júgine alady eken. Bul ótinishte boryshtyń paıda bolý sebepteri men jaǵdaılary, kiristeri men shyǵystary týraly málimetter, otbasy músheleriniń sany, turǵylyqty jeri, múlkiniń bolýy jáne kredıtordyń ótinishti qarastyrýy úshin qajetti basqa da málimetter kórsetiledi. Bul – boryshkerdiń óz qarajaty jetkilikti me, joq pa, sony anyqtaýǵa kómektesedi. Eger boryshkerdiń qaryzdy óteýge múmkindigi bolmasa, ol kollektorlyq agenttikpen qaryz mólsherin azaıtý týraly kelissóz júrgizedi.
– Mysal úshin qarapaıym esepti alaıyq. Banktik qaryz negizgi qaryzdan, kredıt boıynsha paıyzdardan, bank syıaqysynan jáne aıyppuldardan turady. Máselen, negizgi qaryz 6 mln teńge, biraq joǵaryda atalǵan ústemelermen birge ol 10 mln teńgege deıin ósti. Bul jaǵdaıda boryshker tólem qabiletsizdiginiń sebepterin kórsetip, qajetti qujattardy usynyp, 10 mln teńgeniń ornyna 6 mln teńge tóleýdi usyna otyryp, kollektorlyq agenttikke ótinish jaza alady. Sodan keıin kollektorlyq agenttik ótinishti qarastyryp, jazbasha jaýap beredi. Eger qujattar tolyq bolmasa, kollektorlar 10 jumys kúni ishinde qosymsha málimet suratady jáne olardy usyný úshin 5 jumys kúnin belgileıdi. Eger qujattar ýaqytynda usynylmasa, ótinish qaraýsyz qaldyrylýy múmkin, – deıdi Vıtalıı.
Kollektorlar qaryzdy azaıtýǵa daıyn
Al qandaı jaǵdaıda agenttik qaryzdy azaıtýǵa kelisýi múmkin? Bul ár kollektorlyq agenttiktiń ózine baılanysty eken. Keıbireýi boryshkerge jeńildik jasaýǵa daıyn. Bank syıaqysyn jáne aıyppuldardy alyp tastasaq ta, negizgi qaryzdy óteý kollektorlarǵa tıimdi. О́ıtkeni olar bankten boryshkerdiń qaryzyn qaryz somasynyń jartysyna satyp alady. Mysaly, 6 mln teńge qaryz – shamamen 3 mln teńge.
– Eger kollektorlar qaryzdy azaıtýdan bas tartsa, boryshker ne isteýi kerek? Boryshker ózi tóleı alatyn somany kórsetýge quqyly. Eger qaryz 5 mln teńge bolsa, al boryshkerde 3 mln teńge ǵana bar bolsa, ol ótinishte osy somany kórsetip, qajetti qujattardy qosa berýi kerek. Kollektorlyq agenttik ótinishti qarastyryp, ne kelisedi, ne bas tartady. Kollektorlar bas tartqan jaǵdaıda, olar dáleldi jazbasha jaýap berýge mindetti. Sondaı-aq boryshker ótinishinde qaryzdy qaıta qurylymdaýdy surap, qazirgi tabysyna sáıkes jańa tólem kestesin usynýy múmkin. Ol úshin kirister týraly anyqtama qajet. Mysaly, aı saıynǵy tabysy 500 myń teńge bolsa, onyń kúndelikti qajettilikterin jabý úshin belgili bir somasy qalýy kerek. Iаǵnı boryshker qaryzdy tóleýden qashpaıtynyn, biraq ony óz múmkindigine qaraı qaıtarýǵa daıyn ekenin kórsetedi. Shamamen 70% jaǵdaıda kollektorlar qaryzdy azaıtýǵa daıyn. Biraq olar boryshkerdiń shyn máninde qaryzdy tóleýge nıetti ekenin tekseredi, – deıdi sarapshy.
Demek kollektorlyq agenttik bas tartsa, QNRDA-ǵa («Kollektorlyq qyzmet týraly» zańnyń 6-babyna sáıkes) nemese sotqa shaǵymdana alady. Bul jaǵdaıda bas tartý sebepteri men máseleni sheshý joldaryn kórsetý qajet. Negizgi másele – kóbine boryshkerde shynymen qaryzdy tóleýge múmkindik bolmaıdy, al kollektorlar olarǵa qysym jasaıdy. Sonyń saldarynan boryshkerler múldem tóleýden bas tartady nemese bankrottyqqa júginedi, bul kollektorlyq agenttikterge de tıimsiz.