Konstıtýsııaǵa ózgerister men tolyqtyrýlar engizýden bastalǵan túbegeıli saıası reformalar Memleket basshysynyń bastamasymen osydan 3 jyl buryn qolǵa alynǵan edi. Osy oraıda búgin Májilistiń jalpy otyrysynda depýtat Únzıla Shapaq óziniń pikirin aıtty, dep jazady Egemen.kz.
Depýtattyń pikirinshe, onyń ishinde, aıryqsha, shoqtyǵy bıik ózgeristiń biri – Konstıtýsııalyq sottyń jańadan qurylýy.
«Birinshiden, Konstıtýsııanyń ústemdigin tolyqqandy qamtamasyz etýde bılik tarmaqtaryndaǵy tejemelilik pen tepe-teńdik júıesin, memlekettik bıliktiń turaqtylyǵyn saqtaýǵa jol ashyldy. Demokratııalyq jańǵyrý men ádiletti qoǵam qurý jolynda mańyzdy qadamdar jasala bastady. Prezıdent pen Parlament saılaýyn ótkizýdiń durystyǵyn, tipti referendýmnyń barysyn baqylaıtyn tolyqqandy ınstıtýtqa aınaldy.
Ekinshiden, adam quqyǵyn qorǵaýdyń konstıtýsııalyq mehanızmin keńeıtti. Buryn Konstıtýsııalyq keńeske Prezıdent, Premer-mınıstr, Parlament palatalarynyń spıkeri, depýtattar sanynyń besten biri jáne sýdıalar ǵana júgine alatyn. Qazir bul atalǵandardan basqa elimizdiń Bas prokýrory, adam quqyǵy jónindegi Ýákil, sonymen qosa barlyq azamattar júginip, óz máselesin sheshýge múmkindik aldy.
Úshinshiden, qoldanystaǵy zańdardyń jáne olardyń jekelegen normasyn Konstıtýsııaǵa sáıkestigin tekserý quzyreti qarqyndy jumys istep jatyr. Konstıtýsııalyq sot qurylǵaly 9000 myńnan astam azamat júginip, onyń 8 paıyzǵa jýyǵy konstıtýsııalyq óndiristen ótip, óz sheshimin tapty. Sóıtip, burynǵymen salystyrǵanda konstıtýsııalyq quqyqtyq monıtorıng aýqymy keńeıip, normatıvtik-quqyqtyq aktilerdiń Ata zańǵa sáıkestigin tekserý nátıjesi zań shyǵarý úderisiniń sapasyn arttyrýǵa, zańnamanyń jetildirilýine negiz bolyp otyr», dedi depýtat.
60 memleket múshe bolyp tabylatyn Eýropa Keńesi janyndaǵy Venesııalyq komıssııa quramynda 8 jyl jumys istegen Únzıdla Shapaq álem elderiniń konstıtýsııalyq baqylaý organdary jumysyn salystyra taldap aıta alatynyn tilge tıek etti.
«Búginde álemniń 119 elinde konstıtýsııalyq baqylaý organy jumys isteıdi. Keıbir elderde ony sot bıligi júzege asyrady, keıbireýlerinde Parlament qabyldaǵanǵa nemese qol qoıylǵanǵa deıin zańdardyń Konstıtýsııaǵa sáıkestigin tekserýmen, ıaǵnı aldyn ala baqylaýmen ǵana shekteledi. Basqa elderde konstıtýsııalyq baqylaý organdary qoldanystaǵy zańdarǵa qatysty keıingi baqylaýdy júzege asyrady. Endi kelesi bir elderde konstıtýsııalyq baqylaý úlgisi aldyn-ala jáne keıingi baqylaý elementterin biriktire otyryp, aralas sıpatqa ıe», degen májilismenniń aıtýynsha Qazaqstanda kóptegen elderde taraǵan úshinshi úlgi engizildi, ıaǵnı adamdar Konstıtýsııalyq sotqa tikeleı júginip, óziniń azamattyq quqyǵyn qorǵaı alady.
Ú.Shapaqtyń sózinshe Konstıtýsııalyq sot ómirimizge engeli, el azamattarynyń sot júıesin baǵalaýy baıqalyp, belsendiligi artty. Ony naqty sıfrdan da baıqaýǵa bolady.
«Máselen, Konstıtýsııalyq sot óndirisine 9000 astam ótinish túskeni – sonyń aıqyn dáleli. Venesııalyq komıssııa múshesi, fransýz Kler Bazı Malorıdiń pikirinshe, Konstıtýsııalyq ádil sot boıynsha Qazaqstan modeli Eýropalyq modelge etene jaqyndaǵan», dedi depýtat.
Depýtattyń aıtýynsha, árıne, bárimiz de quqyqtarymyz ben bostandyǵymyz ádil jáne konstıtýsııalyq kepildendirilgen quqyqtyq memlekette ómir súrgimiz keledi.
«Bul rette, Konstıtýsııalyq Sottyń shyǵaryp jatqan sheshimderiniń oryndalý mehanızmin jetildirý óte mańyzdy. Máselen, Konstıtýsııalyq Sot qurylǵan sátten bastap 68 normatıvtik qaýly shyǵardy. Onyń ishinde 18 qaýly boıynsha zańnamalyq ózgerister qabyldandy, 20 qaýly Májilistegi zań jobalary quramynda qaralyp jatyr», dedi májilismen.
Únzıla Shapaqtyń pikirinshe, sheshimderdiń barlyǵy derlik adamdardyń konstıtýsııalyq quqyqtaryna qatysty bolǵandyqtan, olardyń shuǵyl oryndalýyn qamtamasyz etetin mehanızmdi jetildirý kerek, sonymen qosa, Ata zańǵa qaıshy dep tanylǵan sheshimderdiń kúshin dereý joıý, buzylǵan quqyqty tezirek qalpyna keltirý mehanızmin ońtaılandyrý da mańyzdy.
«Búginde qabyldanyp jatqan árbir sheshim – erteńgi urpaqtyń ıgiligi úshin jasalyp jatqan mańyzdy qadam. Bizdiń basty mindetimiz – osy reformalardy tıimdi júzege asyryp, olardyń halyq ómirinde naqty nátıjesin kórý.
Men zań salasynda, onyń ishinde Konstıtýsııalyq Keńeste qyzmet atqarǵan azamat retinde Ata zańymyzǵa engizilgen ózgeristerdiń óte aýqymdy ári tıimdi ekenin naqty aıta alamyn», dep pikirin túıindedi depýtat.