Qazaqstanǵa ımporttalatyn kókónis pen jemis ónimderiniń fıtosanıtarııalyq qaýipteri týraly Aýyl partııasynyń depýtattary Parlament qabyrǵasynda kóterip, naqty reformalar men shuǵyl áreketterdi usyndy, dep habarlaıdy Egemen.kz.
2025 jyldyń basynan beri elimizde fıtosanıtarııalyq baqylaý barysynda 150-den astam zańbuzýshylyq tirkeldi. Bul týraly Aýyl partııasy fraksııasynyń depýtaty E.B. Saýryqov «Kókónis-jemis ónimderin ımporttaý maýsymynyń bastalýyna baılanysty Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy fıtosanıtarııalyq jaǵdaı týraly» atty depýtattyq saýalynda málimdedi.
Tirkelgen zańbuzýshylyqtardyń ishinde batys gúl trıpsi, ońtústik amerıkalyq qyzanaq kóbelegi, shyǵys jemis kóbelegi jáne nematodtar sııaqty asa qaýipti zııankester kezdesken. Bul zııankester kóbinese Reseı, Iran, О́zbekstan jáne Qytaıdan ákelingen ónimderden anyqtalǵan.
Reseılik Rosselhoznadzor derekteri de alańdatarlyq: 2024 jyly Qazaqstannan eksporttalǵan ónimderde zalaldaný derekteri 2023 jylmen salystyrǵanda tórt ese artqan. Sonyń saldarynan otandyq ónimge eksporttyq shekteýler qoıylyp, elimizdiń agrarlyq bedeline nuqsan keldi. Bul aýyl sharýashylyǵy taýar óndirýshilerine aıtarlyqtaı ekonomıkalyq zııan tıgizip otyr.
Fıtosanıtarııalyq qaýiptiń kúsheıýine birneshe sebep bar. Eń bastysy — memlekettik organdar arasyndaǵy úılestirýdiń álsizdigi men shekaralyq baqylaýdyń júıesizdigi. Sonymen qatar, seriktes elderdiń qazaqstandyq fıtosanıtarııalyq sertıfıkattarǵa degen seniminiń tómendigi de óz áserin tıgizýde.
Sondaı-aq depýtat fıtosanıtarııalyq baqylaý júıesiniń ózinde de birqatar olqylyqtardyń bar ekenin atap ótti. Atap aıtqanda, shekaralyq zerthanalar nashar jabdyqtalǵan, jalǵan sertıfıkattarmen kúres júıesi álsiz, al ákimshilik jaýapkershilik aıyppuldar tym tómen deńgeıde qalyp otyr.
Depýtat AQSh-ta qoldanylatyn elektrondyq fıtosanıtarııalyq sertıfıkattaý júıesin mysalǵa keltirip, Qazaqstanǵa da osyǵan uqsas sıfrlyq baqylaý mehanızmderin engizý qajettigin alǵa tartty. Sondaı-aq, halyqaralyq standarttarǵa saı júıeli reforma júrgizip, ınspektorlardyń biliktiligin arttyrý, zerthanalardy jańǵyrtý jáne qoldanbaly ǵylymı zertteýlerdi kúsheıtý qajet ekenin aıtty.
Aýyl partııasy fraksııasy usynǵan negizgi usynystar:
Fıtosanıtarııalyq zerthanalar men baqylaý beketterin jańǵyrtý; Sıfrlyq sertıfıkattaý júıesin engizý; Inspektorlardy halyqaralyq standarttar boıynsha oqytý; Ǵylymı zertteýler men qoldanbaly jobalardy qoldaý; Aıyppul mólsherin arttyryp, jaýapkershilikti kúsheıtý; Joǵary fıtosanıtarııalyq táýekeli bar elderden ımportqa ýaqytsha shekteý engizý; Memleketaralyq aqparat almasý men baqylaýdy kúsheıtý.Depýtattar Premer-Mınıstrge saýal joldap, bul máseleni egjeı-tegjeıli qarastyryp, naqty sheshimder qabyldaýdy surady.
Bul bastama — eldiń azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý jáne qazaqstandyq aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń halyqaralyq naryqtaǵy bedelin saqtaý jolyndaǵy mańyzdy qadam.
Janel TО́LEÝBEKOVA, EUÝ stýdenti