Halyqaralyq deńgeıde tanylǵan sáýletshi, «INK Architects» kompanııasynyń negizin qalaýshy Nurlan Qamıtov qalalardy damytýǵa arnalǵan naqty zań kerek deıdi. Aıtýynsha, jańa qala qurylysy kodeksi sapany jaqsartyp, halyqqa jaıly ómir syılaıdy.
– Qala qurylysyn retteıtin jańa kodeks qoǵamda qyzý talqylanyp jatyr. Siz bul qujatty sáýletshi kózimen qalaı baǵalaısyz?
– Jalpy, bizdegi qurylys jobalaryn kelisý men saraptamadan ótkizý úderisi birshama jedel. Bul – eldiń damýyna qolbaılaý bolmaıtyn, ıkemdi júıe. Osy tusta memleketke alǵys aıtý kerek. Sebebi shyǵyndardy tómendetýge, básekege qabilettilikke esik ashady. Biraq jobalaý tásilderi, standarttar, osy saladaǵy bilim deńgeıi halyqaralyq deńgeıden tómen ekenin moıyndaýymyz kerek. Saldarynan tym álsiz jobalar da paıda bolyp jatady. Muny ózgertý úshin batyl sheshim qajet. Jańa qala qurylysy kodeksi qabyldanarda ozyq halyqaralyq tájirıbege súıený mańyzdy. Máselen, klımaty óte qıyn Dýbaıdyń ózi halyqaralyq standarttarǵa saı qurylys júrgizip otyr. Eń bastysy – olar álemniń kez kelgen eliniń mamandarymen bir tilde sóılesedi. Sebebi jahandyq ıntegrasııanyń tili – ortaq standart.
– Sizdińshe qurylys sapasyn kóterip, qaladaǵy ómir súrý deńgeıin jaqsartý úshin eń aldymen qandaı bes naqty qadam jasalýy kerek?
– Birinshiden, arhıtektýra men qurylys sapasyn arttyrý úshin mamandardyń bilimi men kásibı deńgeıin kóterý kerek. Arhıtektor, qurylysshy, developerler únemi ózin jetildirip, tájirıbeli mamandardan úırenip otyrýy tıis. Ekinshiden, jobalaý úderisin halyqaralyq standarttarǵa kóshirý – mindet. Úshinshiden, eskirgen, mańyzyn joǵaltqan qurylys normalaryn qaıta qarap, artyqtaryn alyp tastaý kerek. Onyń ornyna kólik qozǵalysy, landshaft, konstrýktıv, qasbet estetıkasy sekildi baǵyttarǵa ekpin qoıý qajet. Ulttyq jáne jergilikti deńgeıde qala qurylysy reglamentterine tekseris júrgizip, dızaın-kod, syrtqy jarnama erejelerin de sol reglamentter aıasynda engizý kerek. Tórtinshiden, ár óńirge beıimdelgen qala qurylysynyń standarty qajet. Bir ǵana Almatynyń ózinde birneshe reglament bolýy zańdy. Qazir elimizde qala qurylysy normasy barlyq óńirge birdeı – bul keńestik kezeńnen qalǵan júıe. Ol kezde josparly ekonomıka jáne ortalyqtandyrylǵan bılik bolǵandyqtan, tıptik úıler bir standartpen salynǵan. Besinshiden, osy reformalardy iske asyrý úshin arhıtektor mártebesin kóterý qajet. Sebebi álemniń kóp elinde arhıtektor – qurylys úderisindegi basty tulǵa. Keı elderde qurylysqa nesıe alý kezeńine de arhıtektor qatysady. Bizde, kerisinshe, basty ról ınjenerge berilgen. Al basty maqsat jobanyń saraptamadan ótýi bolyp ketken.
– Qazir qandaı sáýlettik jobalardy júzege asyryp jatyrsyzdar?
– Men negizin qalap, basshylyq etip otyrǵan kompanııa – elimizdegi tolyq sıkldi jetekshi sáýlet bıýrolarynyń biri. Komandamyzda 150 maman eńbek etedi. Portfolıomyzda 600-den astam joba bar. Birazy halyqaralyq kásibı marapattarǵa ıe boldy. Qazir tek elimizde emes, BAÁ, AQSh, Reseı, Ázerbaıjan, Qyrǵyzstan jáne О́zbekstanda da jumys istep jatyrmyz. Jaqynda el tarıhynda alǵash ret Dýbaıdaǵy kópqabatty turǵyn úı kesheniniń tujyrymdamasyn jasadyq. Ázerbaıjandaǵy jobamyz da erekshe. Kaspıı teńiziniń jaǵalaýyndaǵy «Sea Breeze» kýrort aımaǵynda 50 gektardan asatyn jerge jańa týrıstik aımaqtyń jobasyn jasap jatyrmyz. Qyrǵyzstanda taý baýraıynda jáne qala ishinde birneshe jobamyz bar. О́zbekstanda jańa turǵyn aýdannyń tujyrymdamasyna kiristik. 400 gektar aýmaqty qamtıtyn jobada 30-dan astam biregeı sáýlet nysany qarastyrylǵan. Maqsatymyz – jaıly ári úılesimdi qalalyq orta qalyptastyrý.
– AQSh, BAÁ jáne ózge elderdegi qurylys salasynyń ishki tetikterinde bizben salystyrǵanda qandaı naqty artyqshylyqtardy baıqadyńyz?
– Birinshi baıqaǵanym – sheteldegi standarttarmen jumys isteý áldeqaıda ońaı, yńǵaıly. Sol sebepti, olardyń sáýleti múlde ózgeshe. Bizge tańsyq bolyp kórinetin dúnıeler olardyń kúndelikti tájirıbesine aınalǵan. Al bizge mindetti túrde ozyq halyqaralyq tájirıbeni úırený qajet. Menińshe, aldymen jobalaý standarty men kezeńderin qaıta qarap, ár aımaqqa jeke qala qurylysy erejelerin engizip, qurylys kodeksterin zamanaýı talaptarǵa beıimdeý kerek. Qurylys materıaldary beton, kirpish, áınek – bizde de, shetelde de birdeı. Biraq jumys isteý tásili múlde bólek. Al ol tásildi zańnamalyq baza aıqyndaıdy. Sondyqtan bir materıal ár elde ártúrli nátıje beredi.
Áńgimelesken –
Eligimaı TО́ŃKER,
«Egemen Qazaqstan»