Jaz mezgilinde bazar men dúken sóreleri qyzyl-jasyl jıdekterge tolyp, kózdiń jaýyn alady. Alaıda dámdi ári paıdaly kórinetin bul ónimderden densaýlyqqa tónetin qaýipte az emes. Jazda jıdekten ýlanbaý úshin neni este ustaý qajet? Bul týraly Densaýlyq saqtaý mınıstrligi Sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq baqylaý komıtetiniń basqarma basshysy Áıgerim Sadýbaevadan surap bildik, dep jazady Egemen.kz.
Jemis-jıdekte zııandy zattar jasyrynady
Mamannyń aıtýynsha, jemis pen jıdekterdiń zııansyz ári paıdaly bolýy olardyń ósirý tásiline, óńdelýine jáne saqtalýyna tikeleı baılanysty. Durys jýylmaǵan nemese sapasyz ónim tutynýshyny ýlandyrýy múmkin.
«Jıdek pen jemisterde jıi kezdesetin zııandy zattar – pestısıdter, gerbısıdter jáne nıtrattar. Bular — ósimdikterdi zııankester men aramshópterden qorǵaý úshin qoldanylatyn hımııalyq zattar. Biraq qaldyqtary jemiste qalyp qoısa, adam aǵzasyna zııan keltiredi», deıdi Sadýbaeva.
Nıtrattar – kózge kórinbeıtin qaýip
Ádette nıtrattar kóbinese kókónisterde kezdesedi dep oılaımyz. Biraq maman jemisterde de olardyń bolýy múmkin ekenin aıtady. Artyq mólsherde jınalǵan nıtrattar, ásirese balalar men júkti áıelder úshin qaýipti.
Sapasyz jıdektiń saldary aýyr bolýy múmkin
«Pispegen nemese sapasyz jıdekterde salmonella, kolı taıaqshasy, lısterıoz syndy patogender kezdesedi. Bular ishek ınfeksııalaryn, tamaqtan ýlanýdy (qusý, ish ótý, qyzba) týdyrýy múmkin», dep eskertedi maman.
Sondaı-aq, hımııalyq zattar shamadan tys qoldanylǵan ónimder allergııalyq reaksııalar (qyshyný, isiný, teride bórtpe, tynys alý qıyndyǵy) týyndatýy da yqtımal.
Jıdekten ýlaný jazda jıileıdi
Komıtettiń málimeti boıynsha, 2024–2025 jyldary kókónister men jemisterdiń 3403 úlgisi zerttelip, onyń 41 synamasy (1,2%) Keden odaǵynyń tehnıkalyq reglamentine sáıkes kelmegen (negizinen nıtrattar boıynsha).
«Jıdekten ýlaný jaǵdaılary kóbine maýsym, shilde jáne tamyz aılarynda tirkeledi. Bul – jemistiń kóptep pisip, durys saqtalmaǵan kezeńimen baılanysty», deıdi Sadýbaeva.
Jemis-jıdekti durys jýý – ýlanýdyń aldyn alýdyń basty joly.
Aǵyndy salqyn sýmen jaqsylap jýý;
Qosymsha as sodasy eritindisin qoldaný – bakterııalar men pestısıdter qaldyqtaryn azaıtady;
Jemisterdi tońazytqyshta saqtaý, ásirese pisken jáne jumsaq túrlerin uzaq ýaqyt ashyq aýada qaldyrmaý;
Bazarda nemese jol jıeginde sanıtarlyq talap saqtalmaǵan jerlerden almaý.
Jemis-jıdek - aǵza úshin dárýmen kózi, biraq ony durys tańdamaý, durys jýmaı tutyný úlken qaterge alyp kelýi múmkin. Maman keńesine qulaq asyp, jemisti tek dámi úshin emes, qaýipsizdigi úshin de tekserip tutyný ár adamnyń óz qolynda.