Bas qaladaǵy jańashyl kásip ıeleri

Tehnologııa alǵa júrdi

Keıingi jyldary elordada ákimshilik pen qarjy ortalyqtary ǵana  emes, naq­­­ty óndiris oshaqtary da jandana bastady. Qalanyń ınfra­qu­ry­lymdyq áleýeti men arnaıy ekonomıkalyq aımaqtyń múm­kindikteri jańa zaýyttar men fabrıkalar úshin qolaıly alań­ǵa aınaldy. Solardyń biri – agro­ónerkásip pen logıstıka salasyn toǵystyrǵan, zaman ta­la­­­byna saı tehnologııalarmen jab­dyqtalǵan óndiris orny. Bul jobanyń jetekshisi – kásipker Zamıra Kýzıeva.

Zamıra basqaratyn óndi­ris­tik kásiporyn birneshe baǵyt­ty qatar alyp júr: aýyl sharýa­shy­ly­ǵyna arnalǵan oraý materıaldary, logıstıkalyq sheshimder, tehnıkalyq komponentter men ónimderdi shyǵarý. Biraq negizgi basymdyq agrosektorǵa berilgen.

– Aýyl sharýashylyǵy – el eko­­­nomıkasynyń irgetasy. Ke­ıingi jyldary bul salada teh­­nologııalyq jańarý júrip jatyr. Biz de osy úderistiń bir bóligi bolǵymyz keldi. Bú­ginde agro­ónimderdi saqtaýǵa, tasy­maldaýǵa arnalǵan polıpropılen qaptar men bıg-begterdi jasap shyǵaramyz. Budan bólek, ja­­­­­nýarlardy tirkeýge arnalǵan arnaıy plombalar men syrǵalar óndirisin de jolǵa qoıdyq, – deıdi Z.Kýzıeva.

Kásiporyn polıýretan, polıpropılen, polıkarbonat sııaqty polımerlerdi óńdeýmen aınalysady. О́ndiristik sıkl tolyq avtomattandyrylǵan. Qolda­nylatyn qural-jabdyqtyń bári Aýstrııa men Germanııadan áke­lingen. Injek­sııalyq quıý, robottandyrylǵan júıeler, ekstrýzııalyq jeliler ónim sapasyn halyqaralyq standartqa saı etý úshin qajet. Astana qalasynyń kásipkerler palatasy qoldaý kórsetken.

– Biz ISO standarttaryn us­tanamyz, al janýarlarǵa arnalǵan syrǵalar ICAR ta­laptaryna sáıkes jasalady. Qazir ónimniń 60%-y EAEO elderi men Eýropaǵa eksporttalady. Qalǵan bóligi ishki naryqqa taraıdy. Negizgi klıent­terimiz – un kombınattary, sement zaýyttary, qurylys materıaldaryn shyǵaratyn óndiris oshaqtary, – deıdi kásipker.

Zaýytta qazir 120 adam eńbek etedi. Kásiporyn kadr daıarlaý máselesine de erekshe kóńil bóledi. Elordadaǵy kolledjdermen, ýnıversıtettermen seriktestik ornatyp, dýaldy oqytý men óndiristik praktıka uıymdastyryp otyr. Sonymen qatar qaladaǵy jumys­pen qamtý or­talyǵymen de udaıy baılanysta.

Kásiporyn arnaıy ekono­mıkalyq aı­maq aýmaǵynda or­nalasqan. Bul shy­ǵyndy azaıtýǵa, tıimdi logıstıkaǵa jáne salyqtyq jeńildikterge jol ashady. Za­mıranyń aıtýynsha, dál osy faktorlar kompanııa­ny elordaǵa kelýge ıtermelegen.

– Astananyń ınfraqurylymy damyǵan, kadr áleýeti joǵary. Eń bastysy – geografııalyq jaǵynan tıimdi ornalasqan. Eýropa men Reseıge eksport baǵytynda logıs­tıkalyq baılanystar ornatýǵa qolaıly. Sondyqtan bul jer ón­diristik jobalarǵa óte tıimdi. Biz elordada óndiristi bastaý arqyly úlken múmkindikke jettik. Bolashaqta da osy qalada damımyz. Memlekettiń qol­daýy, naryqtyń qajettiligi jáne eksport­tyq áleýetimiz jańa belesterge shy­ǵaratynyna senemin, – deıdi kásipker.

Sıfrlyq óndiris órge basyp keledi

О́nerkásip salasynyń sıfrlanýy – strategııalyq mindetterdiń biri. Alaıda bul baǵyttaǵy she­­shimder kóbine ımporttyq ónimderge táýeldi bolyp kelgeni belgili. Osy olqylyqtyń ornyn toltyryp, otandyq ınno­vasııalyq sheshim usynǵan kom­panııalardyń biri – «AG Tech». Kompanııa otandyq IT-naryqta ındýstrııa 4.0 tujyrymdamasyna saı keletin zamanaýı júıelerdi jasap, birqatar iri óndiris osha­ǵyna engizip úlgerdi.

Kompanııanyń negizin qalaý­shy ári basshysy Aleksandr Pod­valovtyń aıtýynsha, búginde «AG Tech» sıfrlyq óndiris pen IT-ınfraqurylymdy avtomattandyrýmen qatar, iri jobalyq júıelerdi ázirleýmen aınalysyp keledi.

– «AG Tech» – óndiristi avtomattandyrý, radıonavıgasııa, IT-ınfraqurylym men bıznes-analıtıka salasynda qyzmet kórsetetin kompanııa. Basty maqta­nyshymyz – DMMS (Digital Monitoring and Management System) júıesi. Bul – otandyq mamandar jasaǵan ári álemde balamasy joq óndiristi basqarý platformasy. Osy júıe arqyly ónerkásiptik qaýipsizdikti, tártip pen eńbek ónimdiligin jańa deńgeıge shyǵardyq, – deıdi A.Podvalov.

DMMS júıesi qazir «Qazmyrysh», «Qazaqmys», «Qarmet», «Kaz Minerals», «Shalkııa­Sınk», ERG, «Solidcore Resources» sııaqty iri ındýstrııa­­lyq kom­panııalarda tabysty qoldanysta. Onda 20-dan astam arnaıy modýl bar: olar óndiris qaýip­sizdiginen bastap tehnıkany basqarý, gazdy baqylaý, beı­nebaqylaý, adam izdeý men apattyq habarlamalarǵa deıin barlyq úderisti qamtıdy.

– Osyndaı platformalardyń ne­gizinde dıspetcherlik-analı­tıkalyq ortalyqtar quryp jatyrmyz. Máselen, 2022 jyly «QazMunaıGazdyń» ulttyq dıs­petcherlik ortalyǵyn iske qostyq. Ol el ishinde munaı óndirý, tasymaldaý, óńdeý jáne satý úde­risterin qadaǵalaıdy. Odan keıin «Qarmet» kompanııasynyń kómir departamentine arnalǵan osyndaı ortalyqty paıdalanýǵa ber­dik. Bul ortalyqtyń jumysyn Memleket basshysy arnaıy baryp kórip, joǵary baǵasyn berdi, – deıdi kásipker.

DMMS júıesi 2024 jyly «Digital Almaty» forýmynda «Innovative Industrial Solution Award» júldesine ıe boldy. Sony­men birge, atalǵan orta­lyq­tar «Daktronics Inc. Sales Award» halyq­aralyq syılyǵyn ıelenip, Eýra­zııadaǵy eń ozyq sheshimderdiń biri retinde tanyldy.

– Memlekettik deńgeıde «Servısnyı sentr 2.0» júıesin jasap jatyrmyz. Bul – halyqqa qyzmet kórsetý orta­lyq­tary men basqa memlekettik servıs qurylymdarynyń jumysyn avtomattandyrýǵa arnalǵan platforma. Onyń nátıjesinde bıýdjetke 85 mıllıard teńge paıda keldi. Biz ár salaǵa jekelegen sheshimder usynamyz. Maqsat – IT-ónim emes, tolyqqandy sıfrlyq platforma berý. Qazir «Smart City» tujyrymdamasy aıasynda Astana qalasyna keshendi platforma jasaý boıynsha ákimdikpen jumys júrgizip jatyrmyz. «AG Tech» quramynda 200-den astam maman jumys isteıdi. Alaıda IT salasynda kadr tapshylyǵy baıqalady. Astanada jalpy qabiletti, talantty mamandar barshylyq qoı, degenmen naqty sala mamandaryn – arhıtektordy, júıelik analıtıkti, DevOps ınjenerin ár kez ońaı tabý múmkin emes, – dep túsindirdi Aleksandr.

Kásipkerdiń aıtýynsha, Astana aldaǵy 10 jylda Ortalyq Azııa­daǵy eń iri ónerkásiptik jáne logıstıkalyq habqa aınalýǵa qabiletti. Sıfrlyq ındýstrııany damytýda el astanasy basty rólge ıe bolady.

 – Biz Astanada alǵashqy iri jobamyzdy aldyq. Osy jerde komanda quryldy, ıdeıalar týdy. Bul qala – tehnologııalyq kásip­kerliktiń ortalyǵy. Munda ınves­torǵa da, memlekettik organǵa da tez jetýge bolady, – dep túıindedi sózin.

«Kishkentai»-dyń úlken tabysy

Bizde áleýmettik kásipkerlik týraly túsinik áli de buldyr. Bi­reýler ony qaıyrymdylyqpen shatas­tyrady, endi biri memle­kettik qoldaýǵa arqa súıeıtin joba dep qabyldaıdy. Alaıda bul uǵym – qazirgi bıznestegi jańa mádenıet, jańa jaýapkershilik. Onyń dáleli retinde biz Astanada jumys isteıtin, «Kishkentai» brendi men ınklıýzıvti sheberhananyń negizin qalaýshy, Áleýmettik ınnovatorlar qaýymdastyǵynyń prezıdenti Gúlmıra Parmyshevany dáıek etýge bolady.

Gúlmıra Parmysheva áleý­mettik kásipkerlikke kezdeısoq kelgen joq. О́mirdiń ózi ıtermelegen. Onyń ulyna aýtızm dıagnozy qoıylǵan soń, barlyq resýrsyn balasyna kómektesýge jumyl­dyrdy. Sol kezde sensorlyq oıyn­shyqtardy ózi jasap kórip, keıin bul baǵytty bızneske aınaldyrdy. Búginde «Kishkentai» jyl­dyq aınalymy 150 mln teńgege jetetin, onnan asa adam jumys isteıtin turaqty brendke aınalǵan. Sheberhanada 13 adam jumys isteıdi, onyń 8-i erekshe qajettilikteri bar azamat.

– Biraq bizdi áli kúnge deıin «memleket qamqorlyǵyndaǵy kásipker» retinde qabyl­daıtyndar kóp. Memleketke qarap qal­ǵan, suraı beretin top sııaqty kóri­nemiz. Shyn máninde, áleýmettik kásipkerdiń kóbi esh­qandaı jeńildik almaı-aq ju­mys istep júr. Zańda 9 preferensııa qarastyrylǵanymen, is júzinde tek 2-eýi ǵana jumys isteıdi. 5 mln teńgege deıingi grant (tek áleýmettik kásipkerlerdiń resmı reestrinde tirkelgenderge ǵana beriledi) pen «Damý» qory arqyly usy­nylatyn jeńildetilgen nesıe baǵdar­lamalary ǵana qoljetimdi, – deıdi ol.

Gúlmıranyń aıtýynsha, búginde áleýmettik kásipkerliktiń damý dınamıkasy óńirler arasynda tym alshaq. Eń basty ortalyqtar – Astana men Almaty. Mysaly, ESG standarttary, ınklıýzıvtilik, áleýmettik áser týraly elordada jıi aıtylady. Jańa reformalar, jańa jobalar aldymen osynda iske asady. Alaıda aımaqtarǵa bul áńgime áli jetpegen. Al Astana áleýmettik kásip­kerlikti damytatyn eń úlken alań­dardyń biri bolyp otyr. Munda naryq, tutynýshy, qoldaý quraldary jáne adam kapıtaly bar.

– Qazir Astanada sensorlyq ıntegrasııaǵa arnalǵan arnaıy keshender shyǵarýdy qolǵa al­dyq. Jańa óndiris, jańa baǵyt. «Kishkentai»-dyń oıynshyqtaryn Qyrǵyzstandaǵy áriptesterge tolyqtaı ótkizip jatyrmyz. Áleý­mettik kásipkerler týraly aıtqanda, kóbine áserli áńgimeler, mıssııalar alǵa shyǵady. Biraq sandar da mańyzdy. «Kishkentai» jobasy 2019 jyly nebári 2 mln 850 myń teńge grantpen bastalǵan. Bastapqyda aı saıynǵy aınalymy 1,5–2 mln teńge shamasynda bolsa, qazirgi kórsetkish 13 mln teńgege deıin jetti. Jyldyq tabys shamamen 110–150 mln teńge aralyǵynda, – deıdi Gúlmıra.

Aıtýynsha, memleket áleý­mettik kásipkerlikti shynymen qoldaǵysy kelse, eń aldymen ınký­basııalyq baǵdar­lamalar sanyn arttyrýǵa tıis. Qarajatpen ǵana shektelý jetkiliksiz.