Tazalyq – tutas eldiń kelbeti

Ishki mádenıettiń kórsetkishi

«Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev «Taza Qazaqstan» jalpyulttyq ekologııalyq ak­sııa­synyń erekshe mańyzy týra­ly únemi aıtyp keledi. Aksııa maqsaty – tabıǵatqa qamqorlyq jasaý mádenıetin qalyptastyrý, eldegi ekologııalyq jaǵdaı­dy jaqsartý. Bastama bar­sha halyq­ty biriktirip, olardy týǵan tabı­ǵatqa qamqorlyq jasaý ıdeıasy­nyń tóńireginde toptastyra aldy. Prezıdent aıtqandaı, oı­dyń da, boıdyń da, qorshaǵan ortanyń da taza­lyǵyn saqtaý – ár adam­nyń ishki mádenıetiniń kór­setkishi. Sondyqtan tazalyq halqymyzdyń bolmysyna sińgen qasıet bolýy qajet.

«Tazalyq ár adamnan, ár úıden, árbir kóshe men ár qaladan bastalýy kerek. О́ıtkeni «Taza Qazaqstan», bul – bir kúndik naý­qan emes. Bul – bizdiń ómir sal­ty­myz. «Jas kelse – iske» dep hal­qymyz beker aıtpaǵan. Bar­shańyzdy tabıǵatty qorǵaý ıdeıasy biriktirip otyr. Sizder bárińiz birge istep jatqan jumystyń arqasynda bul ıgi bastama osyndaı úlken qozǵalysqa aınaldy. Ortaq iske kúsh jumyldyrý degenimiz – osy,» degen edi Memleket basshysy.

«Taza Qazaqstan» ekolo­gııa­­lyq aksııasyn Ertis-Baıan óńiri­niń jurtshylyǵy belsen­di túr­de qoldap otyr. Jer­gi­likti kásipkerler men iri óndiris oryndary abat­tan­dyrý, sanıtarlyq tazar­tý jumysyn turaq­ty júr­gizip keledi. Kásip­oryn­dar «jasyl aımaqtardaǵy» kó­shet­­­ter sanyn kóbeıte tús­ken. Aýyl-aýdandar óz aýmaq­taryn retke keltirip, kúl-qoqystan aryl­typ jatyr.

116 aýla abattanyp jatyr

Bıyl oblys ortalyǵyndaǵy 17 shaǵyn baqty, úsh qalada jalpy sany 116 aýlany abattandyrý kózdelgen. Bul jumystarǵa 2,5 mlrd teńgeden astam qarajat qarastyrylǵan.

Respýblıkalyq «Taza Qazaq­stan» aksııasy Ertis-Baıan óńirin­degi kópshilik serýendeıtin oryndar men úı aýlalaryn jańartýǵa jol ashyp otyr. Onyń aıasynda turǵyndardyń jaıly ýaqyt ótkizýleri úshin saıabaqtar men baq­tarda rekreasııalyq aımaq­tardy uıymdastyrý jumysy jalǵasyp jatyr.

– Pavlodar qalasynda 662,7 mln teńge somasyna 17 shaǵyn baqty abattandyrý aıaqtalady. Búgingi kúni 7 baqta­ǵy jumys tolyqtaı aıaqtaldy, taǵy 4 baq ta 80%-ǵa bitip tur, kógal­dandyrý ǵana qaldy. О́zge shaǵyn baqtardy 1 qyrkúıekke deıin jańartý josparlanyp otyr. Shaǵyn baqtardyń oryndaryn tańdaý turǵyndardyń ótinishterine sáıkes júrgizi­le­di, – deıdi óńirlik energetıka jáne turǵyn úı-kommýnal­dyq sharýashylyq basqarmasy eko­no­mıkanyń naqty sektory bólimi basshysynyń mindetin atqarýshy Álisher Temirtas.

Basqarma ókili turǵyndardyń jaıly ýaqyt ótkizýi úshin «Taza Qazaqstan» aksııasy aıasynda saıa­baqtar men alańdarda rek­rea­sııalyq aımaqtardy uıym­das­tyrý jalǵasa bere­tinin atap ótti. Máselen, búgin­de Ekibastuz qalasyndaǵy Shahterler saıabaǵy qaıta jańa­rý ústinde. Budan bólek, oblys ortalyǵynda Lermontov kóshesin jańartý jónindegi jumys­ jalǵasyn tapqan. Joba­da sáýlet jáne ınjenerlik she­shim­derdi jańǵyrtý, sondaı-aq barlyq turǵynǵa qolaıly ári qaýipsiz qalalyq orta qurý kózdelgen. Aýmaqta qosymsha 17 shaǵyn baqty ornalastyrý qarastyrylǵan.

Qolaıly aýlaishilik orta qurý úshin bıyl barlyǵy 116 aýlany abattandyrý jospar­lanǵan. Qazirdiń ózinde 90 aýla jańaryp úlgerse, 26 aýlada jumys jalǵasyp jatyr. Jobalar sheńberinde balalar oıyn alańdaryn ornatý, aýmaqty jaryqtandyrý, aýlalardy asfalttaý kózdelgen. Ákimdik tabıǵı monopolııalar sýbektilerimen birlesip aýla aýmaqtarynda ınjenerlik jelilerdiń bolýyna qatysty tekserý júrgizedi, sodan keıin aýlalardyń tizimi aıqyndalady.

– Pavlodar qalasynda «DM» JShS 50 aýlany (669,8 mln teńge bólingen), Ekibastuz qalasynda «Strong Service» JShS 915,0 mln teńge somasyna 50 aýlany, sondaı-aq Aqsý qalasynda «Ertis Art Service» JShS 16 aýlany (268,8 mln teńge) abattandyrýdy mindetine alǵan. Jumys kes­tege saı júrgizilip jatyr, – dep qosty basqarma ókili.

Turǵyn úı-kommýnaldyq sha­rýashylyq salasyndaǵy bonýs­tyq qor sheńberinde 20 aýylda jal­py somasy 721 mln teńgege abat­tan­dyrý jónindegi 31 jobany iske asyrý júrgizilip jatyr. Atap aıtqanda, eldi meken­der­diń aýmaqtaryn abattan­dy­rýǵa qatysty 9 jobaǵa (saıa­baq­tar, baqtar, trotýarlar) 466,8 mln teńge, 11 eldi me­ken­di jaryqtandyrýǵa 70 mln teńge bó­lingen. Sondaı-aq kommýnal­dyq qajettilik úshin 184,2 mln teńgege 11 tehnıka satyp alynǵan.

180 myńnan astam adam ún qosty

Jyl basynan beri «Taza Qazaqstan» aksııasyna Ertis-Baıan óńirinen 180 myńnan astam turǵyn qatysqan. Jalpy kólemi 40 myń tonna qoqys shyǵarylyp, 860-qa jýyq tehnıka, 35,4 myńnan astam kásip­oryn, memlekettik mekemeler, uıymdar jumyldyrylǵan. 39 myń túp aǵash otyrǵyzylǵan.

– Memleket basshysynyń bas­tamasymen ótken jyldyń sáýir aıynan bastap «Taza Qazaqstan» respýblıkalyq ekologııalyq aksııasy bastaldy. Jalpyulttyq aksııa aıasynda oblys ákimdigi aýmaqty jınaý, tazalaý jóninde taqyryptyq ekologııalyq aksııa­lar ótkizýdi kózdegen óńirlik is-sharalar josparyn bekitti. Elimizde «Taza Qazaqstan» aksııasy aıasynda jańa servıs iske qosylǵany málim. «TazaQazBot»  chat-boty qalalyq orta men ekologııa salasyndaǵy problemalardy sheshýge, ótinim berý úderisin jeńildetýge arnalǵan. Jańa qural elimizdiń árbir azamatyna turǵyn úı-kommýnaldyq salasyna, qorshaǵan ortaǵa baılanys­ty problemalar týraly jedel habarlaýǵa múmkindik berdi, – deıdi Álisher Baýyrjanuly.

О́tinim berý servısine oblys­tan barlyǵy 346 ótinish ke­lip túsken. Qazirgi kúni bar­lyq óti­nim oryndalǵan. О́ti­nish­ter­diń kópshiligi jer qazý jumys­ynan keıin abattandyrýdy qal­pyna keltirý, qoqystardy shy­ǵarý máselesine qatysty eken.

Ulttyq park aýmaǵy retke keltirildi

Jergilikti belsendi jastar men Baıanaýyl aýdandyq qoǵamdyq keńesiniń uıymdastyrýymen, sondaı-aq Baıanaýyl ulttyq tabıǵı parkiniń qoldaýymen Sabyndykól mańaıy retke kele bastady. Tazalyq is-sharalary Baıanaýyl aýdanynda turaqty júrgizilip keledi.

Belsendi jastar men aýdan­dyq qoǵamdyq keńestiń uıym­das­ty­rýymen, sondaı-aq Baıan­aýyl memlekettik ulttyq tabı­ǵı parkiniń qoldaýymen ótken «Kórkem Baıanaýyl» atty sa­nı­tarlyq is-shara barysynda qa­ty­sýshylar Sabyndykól jaǵa­ja­ıyn qoqystan tazartty. Is-shara barysynda jastar men qo­ǵamdyq keńes músheleri ju­dy­­ryqsha jumyldy. Uıym­das­ty­rý­shylar atap ótkendeı, shara­nyń basty maqsaty – qor­shaǵan or­­tany taza ustaý, tabı­ǵattyń sulý beınesin saqtaý, aýdan tur­­­­ǵyn­dary men qonaqtaryn tabı­ǵa­tymyzdy lastamaýǵa shaqyrý.

– Ásem tabıǵatymyzdy saqtaý – bárimizdiń mindetimiz. Taza jerde júrgen adamnyń jany da, isi de taza bolady. Sondyqtan tynyǵý oryndarynda, tabıǵat aıasynda aınalaǵa qamqorlyqpen qarap, qoqysty kez kelgen jerge tas­tap ketpeýlerińizdi suraımyz. Tabıǵat-ananyń bizge bergen baılyǵyn keler urpaqqa aman-saý jetkizýimiz kerek, – deıdi aýdandyq qoǵamdyq keńestiń tóraǵasy Aspanbek Aǵymbekov.

О́tken jyly Baıanaýyl aýma­­ǵynda 161 myńnan astam tý­rıst tynyqqan. Ulttyq park basshy­lyǵy demalýshylar sany bıyl eselene túsetinin bol­jap otyr. Endeshe, rekreasııalyq aımaq­qa túsetin júkteme odan saıyn ­aýyr­laı beretini anyq. Sondyqtan týrısterdiń nazaryn tazalyq máse­lesine aýdarý mańyzdy.

Kóp adam «Taza Qazaqstan» ádettegi senbilik ótkizý dep oılaıtyny ras. Degenmen bul aksııa­nyń máni tereńde, ol zamandasta­rymyzdy ekologııalyq turǵydan tárbıelep, qorshaǵan orta týraly bilimin jetildiredi. Baıanaýyl jas­tar ortalyǵy eko­logııalyq top quryp, kópshilik oryn­dardy, úı aýlalaryn, ta­bıǵat aýmaqtaryn, kóshelerdi tazalap júr.

– Baıanaýyl jastary udaıy belsendi. «Taza Qazaqstan» aksııasy boıynsha sanıtarlyq ta­zalaýdy bul joly Sabyndykól mańaıynda júr­­­­gizdik. 30-40 qap­taı qo­qys shy­ǵaryldy. Negizi Sa­byn­dy­kól jaǵasynyń biraz bóli­gi ulttyq parkke, qalǵany ákim­dikke qaraıdy. Biraq aýmaq­ty bólip-jarmaı, kól mańaıyndaǵy bar­lyq jerdi, taý-tasty tazartyp jatyrmyz. Kelimdi-ketimdi adam­dar tamaq qaldyqtaryn, turmys­tyq zattardy laqtyryp ketedi. Budan tabıǵatqa qanshama zııan keledi. Keıde shyny qutylardyń synyq­tarynan, temeki tuqyly­nan órt te shyǵatyn jaǵdaı kezde­sedi. Tabıǵat taýsylmaıtyn baı­lyq emes. Mektep oqýshy­laryn da, is-sharalarymyzǵa jumyldyryp jatyrmyz. О́ske­leń urpaq qorshaǵan ortany qorǵaýǵa qazirden úırenýleri kerek. Aldaǵy ýaqytta «Kempirtas» tabıǵı eskertkishine, «Qońyr áýlıe» úńgirine, «Saryadyr» qoınaýyna baryp, tazalyq júr­gizemiz, – deıdi aýdandyq jastar ortalyǵynyń dırektory Renat Ildın.

Jastar klýby da jarap tur

Byltyr Kerekýde jastarǵa ar­nalǵan ekoklýb ashylǵan. «Greenpvl» ekoklýbynyń maq­saty – jastardyń boıynda eko­lo­gııalyq mádenıetti artty­ryp, qorshaǵan orta degen qamqor­lyq­ty qalyptastyrý. Joba «Taza Qazaq­stan» ekolo­gııalyq ak­sııa­synyń bir tarmaǵy retinde ómir­sheńdi­gin kórsetip otyr. Munda qala jas­tary jınalyp, tý­ǵan ólkesiniń ekologııasy men qorshaǵan ortany qorǵaý jónin­degi máselelermen tanysady.

– «Greenpvl» ekoklýby – «As­sambleıa jastary» res­pýb­lıkalyq qoǵamdyq bir­les­­ti­giniń Pavlodar oblysynda qolǵa alyp otyrǵan jańa baǵyt­tarynyń biri. Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń bas­tamasymen buǵan deıin elimizde «Taza Qazaqstan» ekologııalyq aksııasy júrgizile bastaǵany málim. Azamattardyń sanasynda tazalyq sezimin, qorshaǵan ortaǵa qamqorlyq qasıetterin uıalatý maqsatyndaǵy mundaı jobalardy engizý óte mańyzdy. Assambleıa jastary klýbqa jınalyp, olar­ǵa ekologııalyq mádenıetti art­tyrýǵa qatysty derekti fılm­der kórsetiledi. Sońynan týǵan ólkemizdiń ekologııalyq taqy­ryptary talqylanady. Klýbqa Qazaqstan halqy Assam­bleıasynyń belsendi jastary múshe bola alady, – dep atap ótti klýb uıym­dastyrýshylary.

Qazirde ekoklýbqa 50 jas azamat múshe bolyp úlgerdi. Uıym ishinde óńirimizge belgili ekolog ǵalymdar dáris oqyp, tanymdyq sabaqtar ótkizedi. Mysaly, fransýz rejısseri Iаn Artıýs-Bertrannyń «Úı» atty ǵylymı-tanymdyq fılmi birneshe márte kórsetilgen. Kartınada Jer ǵalamsharyndaǵy barlyq sulýlyq kórsetiledi. Rejısser jer betindegi ǵajap úılesim men ekologııalyq tepe-teńdik adamzattyń áreketimen qalaısha buzylyp, apat týdyryp jatqany týraly keremet sýrettegen. Qor­shaǵan ortaǵa zardaby mol ónerkásipter, alapat soǵystar men ekologııalyq apattar týraly keńinen maǵlumattar qamtyl­ǵan. Jastar mundaı tanymdyq dúnıe­lerdi kóre otyryp, boılarynda ekologııalyq sana-sezim qalyptastyrady degen senim zor.

Klýb músheleri «Taza Qa­zaq­stan» aksııasyna ún qo­syp, tazalyq is-sharalaryn úz­beı júrgizip jatyr. Ertis, Ýsol­ka ózenderiniń jaǵalaýy, «Qaz­qonaq» tabıǵı eskertkishi mańy, saıabaqtar men gúlzarlar, bala­lar alańdary qoqystan tazarty­lyp, jastar qorshaǵan orta­nyń tazalyǵyna beıjaı qaramaı­tyndaryn baıqatty.

Halqymyz ejelden tabıǵatqa, óz úıiniń, aınalasynyń taza bolýyna uqypty qaraǵan. Elimizde osy ıgi dástúrlerdi jańǵyrtýǵa arnalǵan «Taza Qazaqstan» aksııasy ótip jatqany qýantady. Osyndaı birlesken is-qımy­ldyń nátıjesinde aınalamyzdy únemi muntazdaı taza etip ustaı alamyz.

Pavlodar oblysy