Zańger Almaz Otarovtyń jaýaby:
– Eń aldymen, zańda kórsetilgen shekteýlerge toqtalaıyq. Eger sizdiń shotyńyzǵa úsh aıdyń ishinde 100-den kóp ártúrli adamnan aqsha tússe, ári jalpy somasy 1 mln 20 myń teńgeden assa, onda bul tabys – kásipkerlik áreket dep qaralýy múmkin. Iаǵnı memleket sizdi jeke kásipker retinde jumys istep júr dep esepteıdi. Bul erejeniń maqsaty – shynymen bıznes jasap, tabys taýyp júrgen adamdardyń salyqtan jaltarýyna jol bermeý.
Mysaly, sizdiń dosyńyz bir tehnıka satyp alyp, keıin óz úlesin sizge aýdardy. Ne bolmasa siz anańyzǵa aqshalaı kómek jiberdińiz. Osyndaı bir rettik nemese anda-sanda bolatyn operasııalar, ádette, salyq baqylaýyna ilinbeýge tıis. Degenmen tájirıbede bári birdeı ońaı emes. Nege? О́ıtkeni keıde aýdarymǵa jazylǵan túsinikteme bárin ózgertip jiberedi. Dosyńyzǵa «tólem» nemese «taýar úshin» dep jazyp jiberdińiz delik. Bank pen salyq komıtetiniń júıesinde bul birden kommersııalyq mámile retinde kórinedi. Eger dál osyndaı sıpattaǵy operasııalar jıi qaıtalansa, onda organ sizden túsinikteme suraı alady. Sol sebepti, men klıentterime árdaıym «Aýdarymnyń maqsatyn durys kórsetińiz» dep keńes beremin. Aıtalyq, dosyńyz sizge qaryzyn qaıtardy. Mundaıda túsinikteme jolyna «qaryzdy qaıtarý» dep jazý jetkilikti. Anańyzǵa kómek retinde jiberseńiz, «anaǵa kómek» nemese «jeke qoldaý» dep jazǵan durys. Bul usaq-túıek sııaqty kóringenimen, keıin salyq organynyń aldynda bárin jeńil túsindirýge kómektesedi.
Eger aýdarymdaryńyz jıi, kólemdi bolyp kórinse nemese túsiniktemesi kúmándi bolsa, salyq organdary túsinikteme suratýy múmkin. Siz dálelińizdi kórsetip, aqsha aýdarymdarynyń jeke sıpatta ekenin túsindirseńiz, másele jabylady. Al endi naqty qaýiptiń qaıda ekenin aıtaıyn. Eger siz turaqty túrde úlken somalardy alyp, keıin ony qaıta basqa adamdarǵa jiberip otyrsańyz, ıaǵnı aqsha «aınalym» jasap jatsa, bul kúdik týǵyzady. О́ıtkeni mundaı shema keıde kásipkerlikti jasyrý nemese bireýdiń tabysyn jasyrý úshin qoldanylady. Sondyqtan mundaı «qaıtarymsyz aınalymnan» saq bolý kerek.
Qorytyndylaı kele aıtarym – jeke sıpattaǵy aýdarymdarǵa árqashan durys túsinikteme jazyńyz. Aqshany shamadan tys aýdarmaýǵa tyrysyńyz. Ásirese birdeı somany qaıta-qaıta aýdarý kúdik týdyrady. Eger salyq organynan shaqyrtý alsańyz, qorqýdyń qajeti joq. Bul – tek túsinikteme berý rásimi. Naqty dálelderdi alǵa tartsańyz, másele sheshiledi.
Daıyndaǵan –
Eligimaı TО́ŃKER,
«Egemen Qazaqstan»