О́skeleń urpaqtyń qaýipsizdigi – el tutqasyn ustaǵan azamattar men barlyq múddeli memlekettik organdardyń qyraǵy baqylaýynda. Bul oraıda kezekti oqý jyly bastalǵanda bilim berý mekemeleri mańyndaǵy kóshelerde jol qozǵalysy qaýipsizdigin arttyryp, balalar ómirin aıaqasty qaterden saqtaýǵa kúsh salýdyń mańyzy zor. Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde IIM Ákimshilik polısııa komıtetiniń tóraǵasy, polısııa general-maıory Qaısar Sultanbaevtyń qatysýymen ótken brıfıngte osy ózekti másele qozǵaldy.
Onyń aıtýynsha, halyq arasynda júrgizilip jatqan úgit-nasıhat jumystaryna qaramastan, balalardyń ómiri men densaýlyǵyna qaýip tóndiretin jol apattary azaımaı tur. О́kinishke qaraı, osy jyldyń alǵashqy jeti aıynda jol-kólik apaty saldarynan 176 bala qaza tapqan. Onyń jartysynan kóbi kólikte otyrǵan jolaýshy bolsa, qalǵany – jaıaý júrginshi, velosıpedshi, samokatshy jáne moped júrgizgender.
– Kóp jaǵdaıda eresekter kólik ishinde balaǵa arnalǵan qaýipsizdik qurylǵysyn paıdalanbaıdy jáne qaýipsizdik beldigin taqpaıdy. Sondaı-aq jol apatynda kóbine jaıaý júrginshi balalardyń ózderi kináli bolyp jatady. Keıbiri tipti joldan óterde jan-jaǵyna qaraý kerek ekenin umytyp ketedi. Qarańǵy kezde ústinde jaryq shaǵylystyratyn kıim bolmaǵandyqtan, júrgizýshiler adamdy baıqamaı qalýy múmkin. Sondyqtan balalarǵa óte saq bolýdy jáne kólik júrgizýshisi jol bergenine kóz jetkizýin únemi túsindirip otyrýymyz kerek, – dedi IIM ókili.
Ol balalardyń jol apattarynda jaraqat alý men qaza tabý oqıǵalarynyń aldyn alý maqsatynda mınıstrlik tarapynan túrli shara qabyldanyp jatqanyn jetkizdi. Máselen, «Qaýipsiz mektep avtobýsy», «Abaılańyz, balalar!», «Abaılańyz, jaıaý júrginshi!», «Ata-ana, balalardyń ómirin saqtaıyq!», «Balalar, jolda abaı bolyńdar!», «Sizdiń jolaýshyńyz – bala!», «Mektepke barar qaýipsiz jol» sekildi aksııalar men is-sharalardy ataýǵa bolady.
– Balalardyń jol-kólik apatyna ushyraýynyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan eń tıimdi quraldyń biri – jas jol ınspektorlar jasaǵyn uıymdastyrý. Dúnıe júziniń kóptegen elinde mundaı tájirıbe bilim berý men qoǵamdyq mádenıettiń bir bóligine aınalǵan. Halyqaralyq tájirıbe kórsetkendeı, osy bastamalar joldaǵy jaraqat qaýpin tómendetip, óskeleń urpaq arasynda azamattyq jaýapkershilik sezimin qalyptastyrady. Biz de óz tarapymyzdan jas jol ınspektorlar qozǵalysyn damytyp kelemiz. Osy aıdyń basynda О́skemen qalasynda Ǵ.Baıtasov atyndaǵy XX respýblıkalyq jáne memleketaralyq slıot ótkizdik. Oǵan elimizdiń barlyq óńirinen jáne Qyrǵyzstannan 200-den asa mektep oqýshysy jınaldy. Barlyq irikteý kezeńin esepke alǵanda, elimiz boıynsha qozǵalysqa 70 myńnan asa bala tartyldy, – dedi Q.Sultanbaev.
Polısııa general-maıory kezekti oqý jylynyń qarsańynda bilim berý mekemeleriniń janyndaǵy ınfraqurylymǵa zerdeleý jumystary júrgizilgenin atap ótti. Mektepterdiń qasyna baǵdarshamdar, jasandy kedir-budyrlar, jol belgileri men aqparattyq pannolar, qorshaýlar jáne avtoturaqtar ornatylǵan. Sondaı-aq polısııa qyzmetkerleri oqý oryndarynyń terrorızmnen qorǵalý deńgeıin, ıaǵnı beınebaqylaý kameralaryn, dabyl túımelerin, kúzet uıymdarynyń bolýyn, taǵy basqasyn tekserip jatyr.
IIM ókili jol qaýipsizdiginen bólek, balalar ómirine qaýip tóndiretin basqa da keleńsiz jaıttarǵa toqtalyp, ata-analardy qyraǵylyqqa shaqyrdy.
– Ata-analarǵa da aıtarymyz – balalardy qaraýsyz qaldyrmańyzdar. Kóp jaǵdaıda qaıǵyly oqıǵalar men basqa da keleńsiz jaǵdaılar baqylaýsyzdyq saldarynan bolyp jatady. Balańyz bos ýaqytynda nemen aınalysatynyn jáne kimmen aralasatynyn bilgenińiz abzal. Qazirgi tańda kez kelgen bala ınternetke erkin kiredi, alaıda bilmestikpen olar esirtki taratýshylardyń nazaryna túsip, ózderi de esirtki tutynýy múmkin. Alǵashqyda balalar temeki shegip, dárihanalyq preparattardy qoldanýdan bastaýy ǵajap emes. Mundaı jaǵdaıda dereý polısııaǵa habarlaý qajet. Árbir ótinish tirkelip, jedel den qoıý sharalary qabyldanady, – dedi ol.
Aıta ketsek, 25 tamyzdan beri elimizde joldaǵy qaýipsizdikti arttyrý maqsatynda «Abaılańyz, balalar!» atty aksııasy júrip jatyr. Bul is-shara 10 qyrkúıekke deıin jalǵaspaq.