Esirtkige qarsy ymyrasyz kúres

Tirkelgen isterdiń 12-si – esirtki zattaryn ótkizý, 13-i – esirt­ki ósimdikterin egip-ósirý jáne ekeýi esirtkini jarnamalaýǵa qatysty qylmystar. Sondaı-aq 34 is esirtkige qatysty qyl­­mystyq teris qylyqqa jat­­­qyzyldy. Qabyldanǵan sharalar nátıjesinde ótken jazda zańsyz aınalymnan 29 kılodan asa esirtki zattary tárkilenip alyndy. Onyń 17 kıloǵa jýyǵy sora esirtki ósimdigi bolsa, 8 kılodaıy – sıntetıkalyq esirkiler, al 5 kılosy marıhýana esirtkisi. Máselen, jaz mezgiliniń basynda polısııa qyzmetkerlerimen asa iri mólsherde sıntetıkalyq esirtkilerdi «jasyryp ketý» ádisimen aınalysqan Túrkistan oblysynyń 23 jastaǵy turǵyny ustaldy. Tekserý barysynda onyń Bozaryq shaǵyn aýdanyndaǵy kóshelerdiń birinen 100 metr sa­ıyn qatar-qatar 6 dana sıntetı­kalyq esirtki oramalaryn jasyr­ǵany belgili boldy. Ol oramalardy ótkizý úshin aldyn ala bólshektep daıyndap qoıǵan eken. Jalpy 842 gramm esirtki tárkilenip, kúdik­ti qamaýǵa alyndy. Po­lısııa qyzmetkerleri osy sekildi taǵy bir kúdiktini ustady. Kúdik­ti 21 jastaǵy boıjetken bop shyqty. Tek­serý barysynda onyń bes jerden jasyrǵan sıntetıkalyq esirtki oramalary anyqtaldy. Jalpy, 50 gramm esirtki tár­kilenip, azamatsha qamaý­ǵa alyndy.

Jedel-profılaktıkalyq is-shara­sy barysynda polıseı­ler­men operasııanyń belsendi kezeńinde, ıaǵnı esirtki ósimdik­te­ri­niń ósip-jetilgen merziminde erekshe qımyl-áreketke kóshti. Bul kezde esirtki jınaý men daıyndaý qaýpi arta túsedi deıdi tártip saqshylary. Nátıjesinde, jedel esirtki ósiretin aýmaqtarǵa monıtorıng júrgizip, arnaıy reıdtik is-sharalar uıymdastyrdy. Reıd­tik is-shara bastalǵaly beri tur­ǵyn­dardyń esirtki ósimdikterin óz úıinde, baý-baqshasynda jáne saıajaı jaǵdaıynda baptap ósirýdiń, olardy keptirilgen túrinde saqtaýdyń birneshe deregi anyqtalyp, kináliler qylmystyq jaýapkershilikke tartyldy. Máse­len, jýyrda polıseıler Saıram turǵynúı alabynyń 39 jastaǵy turǵynynyń úıin qaraý barysynda zańsyz egip-ósirgen 15 túp «sora» esirtki ósimdigine tap boldy. Sonymen qatar odan jalpy salmaǵy 1 kılo 733 gramm «kóknár» esirtki ósimdiginiń kep­tiril­gen basy tabyldy. Qazirgi tańda oǵan qatysty Qylmystyq kodekstiń eki baby boıynsha sotqa deıin­gi tergep-tekserý amaldary bastaldy.

– Osy oraıda polısııa depar­tamenti qoldanystaǵy zań­namaǵa sáıkes, quramynda esirtki zattary bar, tyıym salynǵan ósimdikterdi zańsyz ósirgeni úshin qylmystyq jaýapkershilik qaralǵanyn jurt­tyń esine salady. Sonymen qatar esirt­ki quraldary men jabaıy ósetin soranyń tizbesine en­gi­zil­gen ósimdikterdi joıýǵa sharalar qabyldamaǵany úshin ákim­shilik jaýapkershilik qaras­ty­rylǵanyn da eskertedi. Qalalyq polısııa departamenti óńirde «Zań men tártip» qaǵıdasyn qamta­masyz etý, esirtkiniń zańsyz aınalymyna baılanysty quqyq buzýshylyqtardyń jolyn kesý baǵytyndaǵy jumystardy úzdiksiz ári belsendi túrde jalǵastyra bermek, – dedi departament ja­nyn­daǵy esirtki qylmysyna qarsy is-qımyl basqarmasynyń bastyǵy Narıman Qaısar.

Bıyl elimizde Prezıdent bas­tamasymen qolǵa alynǵan «Zań men tártip» qaǵıdaty iske asyrylyp jatyr. Onyń basty mindeti – qoǵamda tártip pen tynyshtyq ornatý. Al esirtki sekildi qaýipti psıhotropty zattar adamdardy esinen aıyryp, qoǵamda túrli keleńsizdik týdyratyny anyq. Sondyqtan Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes búginde elimizdiń ár aımaǵynda eskirti aınalymy men bıznesine qarsy kúres sharalary kúsheıtilgen tártipte júrip jatyr. Sonyń ishinde Shymkent qalasynyń polısııa departamenti de esirtkimen kúreste «ymyrasyz soǵys» ashty. О́z kezeginde tártip saqshylaryna qalalyq ákimdiktiń tıisti sala ókilderi de qol ushyn berip jatyr. Máselen, olardyń qatarynda Jastar resýrstyq ortalyǵynyń belsendi músheleri bar. Sonymen qatar medısına mekemesiniń qyzmetkerleri de kúres sharasynyń bel ortasynda júr. Aıtalyq, jergilikti ákim­diktiń qoldaýymen qala­lyq psıhı­kalyq densaýlyq orta­ly­ǵyn­da nashaqorlyqqa táýel­­di naýqastardy jasyryn emdeıtin arnaıy qyzmet ortalyǵy iske qo­sylǵan edi. Bul qyzmettiń qolǵa alynýy beker emes. О́ıtke­ni nashaqorlyq shynymen de osy kúnde qoǵamǵa úlken qaýip tóndire bastady. Bul týraly Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev ta Qazaqstan halqyna arnaǵan kezekti Joldaýynda sóz qozǵap, esirtkiniń adamzatqa qanshalyqty qaýipti ekenin aıtyp, onymen kúresý úshin memleket qatań sharalar qabyldaıtynyn málimdegen edi.

«Taǵy bir mańyzdy mindet – esirtki saýdasyna jáne nashaqor­lyq­qa qarsy kúres. Bul – ulttyń genetıkalyq qoryn aman saqtap qalý máselesi degen sóz. Biz osyǵan deıin qajetti zańnamalyq sharalardy qabyldadyq. Biraq naq­ty nátıjege qol jetkizdik deýge áli erte. Árbir memlekettik qury­lym, ásirese, quqyq qorǵaý organdary tıimdi jumys istep jatyr dep aıta almaımyz. Esirtki máse­lesi ýshyǵyp barady», degen edi Memleket basshysy.

Prezıdent aıtqandaı, osy kúnde esirtki saýdasy men ony tuty­ný dabyl qaǵarlyq jaǵdaıǵa jetti. Mamandardyń aıtýynsha, qazir ıne ustaǵan nashaqorlardan góri sıntetıkalyq arzan esirtkiniń túri óte qaýipti zatqa aınalyp barady. Sebebi jasandy esirtki arzan turady ári qoljetimdi. Biraq onyń densaýlyqqa tıgizer zardaby óte aýyr bop keledi. Bul psıhotropty zatty bir ret tutynyp kórgen adam odan qaıtip bas tarta almaı qalýy múmkin. Nátıjesinde, oǵan táýeldilikke ushyrap, sońynda qaıǵyly jaǵ­daımen aıaqtalýy múmkin. Nasha­­qor­lyqtyń kesirinen birin­shi qoǵamdyq ınstıtýt buzy­lady. Esirtkige táýeldi adam ortada ózin joǵaltyp, eshkimge kerek­­siz bolyp qalady. Tipti otbasynan aıy­rylyp, densaýlyǵyn qurtyp, aqyry aıaǵynda bir doza úshin qylmysqa baryp, ómiriniń sońyn temir torda ótkizýi ǵajap emes. Ásirese sıntetıkalyq esirtkige elitkender qatarynda jastar kóp dep dabyl qaǵady mamandar. Tipti odan da zory joǵary synypta oqıtyn mektep oqýshylary da jasandy esirtkiniń turaqty klıenti bolýy múmkin. Osyndaı adamzat ómiri men densaý­lyǵyna qaýip tóndiretin qubylystan arylý úshin elimizde onyń ishinde úshinshi megapolıste qarqyndy kúres sharalary atqarylyp jatyr. Oǵan sıntetıkalyq esirt­­kiler daıyn­­­daıtyn jasyryn sehtardy anyqtap kózin joıý­men qatar jol-jónekeı túıin­shekke tyǵyp kete­tinderdiń qabyr­ǵaǵa jazylǵan adresterin qurtý da kiredi.

Esirtkimen qosa búgingi tańda ınternet-alaıaqtyq ta qoǵamǵa úlken zııanyn tıgizip otyr. Osy oraıda Shymkent qalalyq polısııa departamenti ınternet alaıaqtarǵa qarsy jańa tásil oılap tapty. Júrgizilgen taldaý nátıjesinde ınternet-alaıaqtyq qurbany bolý eń aldymen egde jastaǵy azamattar arasynda jo­ǵary deıdi polıseıler. Osyǵan oraı, polısııa departamentiniń qyzmetkerleri arnaıy profı­­­laktıkalyq shara uıym­dastyrdy. Soǵan baılanys­ty qala ákimdiginen egde jastaǵy turǵyndardyń resmı tizimi alynyp, qazirgi tańda polıseıler olardyń úıine baryp, túsindirý jumysyn júrgizip keledi. Tártip saqshylary ár zeınetkermen jeke kezdesip, ınternet nemese telefon arqyly jasalatyn alaıaqtyq túrleri, olardyń tásilderi, saqtaný joldary týraly naqty mysaldarmen túsindire otyryp, qaýipsizdik erejelerin, ıaǵnı beıtanys nómirlerden túsken qońyraýlarǵa senbeý, jeke derekterdi eshkimge jarııa etpeý jóninde aqparat beredi. Sondaı-aq olar turǵyndarǵa óz baılanys nómirlerin qaldyryp, kúmándi jaǵ­daı oryn alǵan kezde birden habar­lasýyn eskertti.

Búgingi tańda túsindirý jumys­tary óz nátıjesin berip jatyr. Máse­len, jaqynda bir zeınetker kúmán týdyrǵan qońyraý shalyn­ǵannan keıin dereý túsindirý ju­mys­taryn júrgizgen polıseıge habarlasyp, shotyndaǵy qara­jatyn alaıaqtardan saqtap qaldy. Osy tusta aıta ketken jón, Shymkent qalasynda jyl basynan beri 300-ge jýyq ınternet-alaıaq­tyq jaıty tirkelip, keltirilgen shyǵyn kólemi 900 mln teńgeni quraǵan. Sondyqtan tártip saqshy­lary beıtanys jandarǵa tipti ol bank qyzmetkerleri bolsa da jeke derekterdi aıtpaý kerektigin eskertedi.