Imam – dinniń aınasy

*Respýblıkalyq ımamdar forýmy qarsańynda Asa qamqor, erekshe meıirimdi Allanyń atymen bastaımyn. Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy elimizde tuńǵysh ret «Islam – beıbitshilik pen kelisim» atty I respýblıkalyq ımamdar forýmyn ótkizýdi josparlap otyr. Dinı saladaǵy tarıhı is-sharany uıymdastyrýdaǵy maqsatymyz – birlik pen bereke uıytqysy – Islamnyń asyl qundylyqtaryn nasıhattaý, jas­tarymyzdy, jalpy jurtymyzdy ımandylyqqa, izgilikke úndeý, bir shańyraqtyń astynda uıym­shyldyqqa uıysqan ulttar men ulystardyń tatýlyǵyn nyǵaıtýǵa úles qosý. Imamdar forýmyn uıym­dastyrýdaǵy taǵy bir úlken nıetimizdiń biri – din qyzmet­kerleriniń biligi men bilimin baıytý, qazirgi qoǵamǵa saı dinı kadrlar sapasyn arttyrý. О́ıtkeni, búgingi zaman talaby ımam-moldalarǵa zor jaýapkershilik júkteıdi. Imamdyq – jaýapkershiligi mol mańyzdy qyzmet. Osy oraıda, aıtýly ıgi shara, respýblıkalyq forým qarsańynda HHI ǵasyr ımamy qandaı bolý kerek degen saýal tóńireginde óz oılarymdy ortaǵa salsam deımin. Imam qyzmeti tek bes ýa­qyt namazǵa ımamdyq etýmen shek­telmese kerek. Bul – paı­ǵambarymyzdyń (Allanyń oǵan ıgiligi men sálemi bolsyn) Alla tarapynan alyp kelgen amanatyn keler urpaqqa jalǵastyratyn, adamdardy jaqsylyqqa shaqy­ryp, jamandyqqa tyıym salatyn uly istiń biri. Sol sebepti paıǵambarymyzdyń (Allanyń oǵan ıgiligi men sálemi bolsyn) úmbeti úmbetterdiń qaıyrlysy boldy. Alla Elshisi (Allanyń oǵan ıgiligi men sálemi bolsyn) bir hadısinde: «Kimde-kim adamdardy týra jolǵa shaqyratyn bolsa, ol adamnyń saýaby artynan ergen adamdardyń saýabymen birdeı bolady. Jáne olardyń da saýabynan esh kemimeıdi!» – dep halyqty ımandylyqqa shaqyryp, dinge qyzmet etýdiń qanshalyqty mańyzdy ekenin jetkizgen. Din qyzmetkerleri osy úlken jaýapkershilikti arqalap, qaı kezeńde bolmasyn qoǵamdaǵy turaqtylyq pen adamgershilikti saqtaýda zor úlesin qosyp keledi. Bul sabaqtastyq ǵasyrlar boıy úzilmeı, jalǵasyn tabýda. Qazaq tarıhynda eldi rýhanı tazalyqqa, ata-babamyzdyń musylmandyq senimin saqtaýǵa óz úlesin qosyp kele jatqan din qyzmetkerleri ekeni belgili. Qazaq dalasynda Islamnyń taralýy VIII ǵasyrdyń sońy men IX ǵasyrdyń basynan bastaý alady. Al X ǵasyrda Islam Qarahanıdter memleketiniń memlekettik dini bolyp jarııalandy. XII-XIV ǵasyrlarda Qazaqstan Islamnyń Hanafı mazhabynyń negizgi ortalyqtarynyń biri retinde tanyldy. Elimizdiń aýmaǵynda álemdik ıslamı tanymǵa mańyzdy úles qosqan din jáne mádenıet qaıratkerleri shyqqany belgili. Olardyń arasynda ál-Farabı, Júsip Balasaǵunı, Mahmut Qashǵarı, Hıbatýlla Tarazı, Husa­mýddın as-Syǵnaqı, Ah­met Iúginekı, Ahmet Iаsaýı, Abaı Qunanbaıuly, Shákárim Qu­daıberdiuly, Sádýaqas Ǵyl­manı sekildi mol rýhanı mura qaldyrǵan kórnekti ǵalymdar men oıshyldar bar edi. Álemdik aqyl-oıdy damytyp, ǵylym-bilimdi nasıhattaýǵa da din janashyrlary úlken úles qosty. Keshegi din, qoǵam qaıratkerleriniń búgingi jalǵasy ımamdar desek, artyq aıtqandyq emes. Keshegi Reseı ımperııasynyń otarlaý zamanynda, keńestik bıliktiń ulttyq ustanymynan aıyrýǵa baryn salyp, dinge qarsy ateıstik saıasat júrgizip, ony is júzine asyrǵan jyldarda qazaq halqynyń ishki rýhanı tutastyǵyn saqtaý jolynda ólsheýsiz úles qosýda din qyzmetkerleri de belsendilik tanytty. Aqıqat jolynda qyzmet etip, elge «Ishan», «Molda» degen atpen tanylǵan tulǵalarymyz qadir-qasıeti jetkenshe ter tókti, musylmandyq senimdi urpaq boıyna sińirdi. Izgilik jolda atqarylǵan qyrýar jumys, qıly tarıh shań basqan muraǵattarda áli kúnge deıin saqtaýly tur. Din janashyrlary alǵan bilimimen elin oqytty, el balalarynyń saýatyn ashty, musylmandyq zańdy úıretip, halyqty izgilikke, birlikke shaqyryp, rýhanı qyzmet kórsetken. Imam tek sózben ǵana emes, amal arqyly da tálim bergen. Kezinde moldamen dastarqandas bolý, onymen suhbattasý ózgeler úshin úlken abyroı, mártebe bolatyn. О́ıtkeni, moldanyń aýzynan shyqqan sóz, onyń árbir amaly aınalasyndaǵy adamdar úshin úlgi-ónege, ǵıbrat edi. Áli de solaı jalǵasyp keledi. Allaǵa shúkir, asyl dinimiz Islamǵa qyzmet etýdiń úlken jaýap­kershiligin arqalaǵan din adamdarynyń belsendi jumy­synyń arqasynda haq dinimiz órkendeı bastady. Burynǵy za­manda halyq aýyl-aýyl bolyp ómir súrip, bári bir ımamǵa baǵynyp, bir dindi, bir mazhabty ustanatyn. Imam sharıǵattan úkim aıtsa, jurt soǵan qulaq asatyn, din adamy retinde oǵan boısunatyn. Ol zamanda dinı turǵydaǵy alaýyzdyqtar, teris kózqarasty ustanýshy jat aǵym­dar bolmaıtyn. Al, qazir tehnologııa men bilimniń damyǵan zamany. Keıbir jastarymyz ǵalamtor arqyly ózge eldiń mádenıeti men ǵalymynyń sózine ılanyp qalýda. Bul rette jurtty dinge shaqyrýda ımamǵa júkteler mindet óte zor. Imamdyq qyzmet úlken jaýapkershilikti qajet etedi. О́ıtkeni, ımam qaramaǵyndaǵy adamdarǵa jaýapty. Paıǵam­barymyz (Allanyń oǵan ıgiligi men sálemi bolsyn): «Imam – basshy ári qaramaǵyndaǵy adamdarǵa jaýapty», – degen. Árıne, mundaı jaýapkershilikti atqarý úshin, óz bolmysymen úlgi-ónege bolatyn, din isi men dúnıeni qatar alyp júrýge baýlıtyn kórkem minez-qulyq pen ustazdyq qabilet-qasıetter, belsendilik pen azamattyq sıpattar ımamnan talap etiledi. Qazirgi qoǵamda ishki turaq­tylyqty jáne rýhanı tutastyqty saqtaýda ımamnyń róli asa mańyzdy. Dertti aldyn alyp, oǵan qarsy em qoldanǵandaı, rý­hanı derttiń emshileri men qoǵam ómirin úılesimdilikke kel­tiretinder de ımamdar. Burys baǵyttaǵy bireýdiń jeteginde júrgen azamattardy durys arnasyna salyp qoıý, aq pen qarany, durys pen burysty, halal men haramdy ajyratyp berý de – ımamdarǵa júktelgen zor mindet. Adamzattyń eń birinshi ımamy paıǵambarymyz Muhammed (Allanyń oǵan ıgiligi men sá­lemi bolsyn) edi. Al onyń mı­rasqorlary men izbasarlary – búgingi din qyzmetkerleri. Qa­zaqstan musylmandary dinı bas­qarmasynyń kóńil bólip, qol­ǵa alyp otyrǵan negizgi min­det­teriniń biri – qazirgi qoǵam talabyna laıyqty ımam daıyndaý. Imamǵa qoıylatyn basty talap – bilim. Paıǵambarymyz (Allanyń oǵan ıgiligi men sálemi bolsyn) óziniń bir hadısinde: «Bilimdi talap etý – árbir musyl­manǵa paryz», – degen. Imamdar kópshilik qaýymmen kóbirek aralasqan soń kóptegen suraqtarǵa tap bolady. Oǵan der kezinde jaýap berý úshin de bilim kerek. Sondyqtan bilim alý – asa mańyzdy amal. Sebebi, bilimsiz pátýa berý – óte qaýipti is. Onyń sońy qurdymǵa alyp barady. Hadıste: «Kim ilimsiz pátýá berse, oǵan Allanyń, perishtelerdiń jáne búkil adamnyń laǵyneti bolady» – dep eskertilgen. Imamǵa qoıylar talaptyń biri – kishipeıildilik, sypaıylyq, qarapaıymdylyq. Kishipeıildilik – pendege Rabbysy tarapynan beriletin erekshe minez-qulyq. Kishipeıildilik – paıǵambarlar men kúlli izgi ǵulamalar men áýlıe­lerden mıras bolǵan kórkem qasıet. Kishipeıil adam – jer betinde Rabbysynan qorqyp, odan uıalyp, árdaıym ózin kórip tur degen oımen ulyqqa da, kishikke de birdeı qarym-qatynas jasaı­tyn jan. Alla taǵala ondaı adamdy Quranda bylaı sıpattaǵan: «Rahmannyń quldary jer betinde kishipeıildilikpen júredi...». Bul aıattyń astarynda múminderge tán kishipeıildilik jatyr. Paıǵambarymyz (Allanyń oǵan ıgiligi men sálemi bolsyn) ósıetteriniń birinde: «Kim kishi­peıildilik kórsetse, Alla onyń mártebesin ósiredi...» dep súıinshilegen. Al tákapparlyq – qurdymǵa alyp baratyn dert. Shaıtannyń Allanyń rahmetinen aıyrylyp, qýylýyna sebep bolǵan da osy tákapparlyq, órkókirektik. Imam qaı zamanda da jan-jaqty bolýy qajet. «Jigitke jeti óner az» degendeı, ımam-mol­dalardyń tek dinı bilimmen shektelmeı, zamanaýı tehnologııany meńgerip, jan-jaqty bilim­men qarýlanýy – ýaqyt talaby. Anastan jetken habarda paıǵabarymyz (Allanyń oǵan ıgiligi men sálemi bolsyn) bylaı degen eken: «Senderdiń jaq­sylaryń – dúnıesin aqyret­ke, aqyretin dúnıege tastap qoıǵandaryń emes, bálkim, eki dúnıeniń arbasyn birdeı usta­ǵandaryń. Shyn máninde dúnıe aqyretke jeteleıdi». «Otandy súıý – ımannan», degen qanatty sóz bar. Otanǵa degen ystyq sezim, yqylas – jalpyadamzattyq adamgershilik qasıet, adamdar arasynda qa­lyptasqan tabıǵı sıpat. Jalpy, otanshyldyq, patrıotızm – asyl dinimizdiń ustanymymen tyǵyz ushtasyp jatqan uǵymdar. Bul turǵyda ımamdar da bıik dárejeden kórinýi tıis. Paı­ǵambarymyz (Allanyń oǵan ıgiligi men sálemi bolsyn) óziniń týǵan shahary – Mekke qalasyna aıryqsha yqylaspen qaraǵan. Ibn Abbastan (r.a.) jetken rıýaıatta Alla Elshisi (Allanyń oǵan ıgiligi men sálemi bolsyn) Mek­kege qarap turyp: «Sen men úshin sondaı qymbatsyń, súıiktisiń. Eger de turǵyndaryń meni qýyp shyǵarmaǵanda, senen basqa jerde turaqtamas edim», – degen. Dindarlyq – ımamǵa qoıylar basty talaptyń biri. Taqýalyq, dindarlyq – eń basty uǵymdar hám amaldar. Ol – Alla taǵala buıyrǵan isterdi oryndap, tyıym salǵan amaldardan tyıylý degen sóz. Paıǵambarymyz (Allanyń oǵan ıgiligi men sálemi bolsyn) «Alladan shynaıy qorqý» degendi bylaısha baıandaǵan: «Allaǵa boısunyp, kúnáhár bolmaý, shúkirshilik etip, qarsy kelmeý, únemi eske alyp, umytpaý». Taqýalyq ımamnyń kıetin kıimi tárizdi bolý kerek. О́ıtkeni, ol dinniń atynan sóıleıdi. Sharıǵattan bilgenin aıtyp, bil­meıtinin «bilmeımin» dep shektelgen jón. О́ıtkeni, onyń árbir aıtqan sózi – sharıǵat. Eń bastysy, ımamnyń árbir is-áreketinen, aıtqan sózinen adamdar úlgi alýy tıis. Astana qalasynda ótetin I respýblıkalyq ımamdar forýmynda dinı salada mańyzy mol birneshe qujat, atap aıtqanda, Qazaqstan musylmandarynyń tuǵyrnamasy», «Musylman kelbeti», «Imam beınesi», «Din qyzmetkeriniń qyzmettik etıkasy» syndy qujattar qabyldanbaq. Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy Ǵulamalar keńesiniń talqylaýynan ótip, zııaly qaýym, qoǵam qaıratkerleriniń qol­daýyna ıe bolǵan bul qujat­tar kópdindi, kópultty elimiz­diń rýhanı órkendeýine, dinı tatý­lyǵymyzdyń nyǵaıa berýi­ne súbeli úles qosatynyna senim­dimiz. Alla taǵala birligimiz ben berekemizdi arttyryp, ulan-ǵaıyr jerdi meken etken halqymyzdyń rızyq-nesibesin, yntymaǵyn nyǵaıta bergeı! Ámın! Erjan qajy MALǴAJYULY, Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń tóraǵasy, Bas múftı.