Egemendik alǵaly beri qylmys sany eki ese tómendedi. Kisi óltirý faktileri 4,5 ese qysqarǵan. Bul týraly Ishki ister mınıstrliginde «Qoǵamdyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýdiń ózekti máseleleri» taqyrybynda ótken kóshpeli Úkimet saǵatynda aıtyldy. Jıynǵa Májilis spıkeriniń orynbasary Danııa Espaeva tóraǵalyq etti.
Otyrysty ashqan Danııa Espaeva Memleket basshysy óz Joldaýynda Ishki ister mınıstrligi usaq buzaqylyq pen vandalızmnen bastap sheteldikterdiń zańsyz kóship kelýi jáne basqa da aýyr qylmystarǵa qatań tosqaýyl qoıyp, dereý jolyn kesýge mindetti dep atap ótkenin eske saldy. Osyǵan baılanysty Májilis jaýapty memlekettik organ – Ishki ister mınıstrligin tyńdaý týraly sheshim qabyldaǵan.
– Parlament zań shyǵarýshy organ retinde zańdylyq pen tártipti nyǵaıtýǵa óz úlesin qosyp keledi. Keıingi jyldary depýtattar ýákiletti organdarmen birlesip, qylmystyq zańnamany kúsheıtý boıynsha aıtarlyqtaı jumys atqardy. Turmystaǵy zorlyq-zombylyq, balalarǵa qatysty zorlyq-zombylyq, esirtki qylmysy, buzaqylyq, vandalızm úshin jaza kúsheıtildi. Qylmystyq zańnama qylmystyń jańa túrlerimen tolyqtyryldy, olar – dropperlik, nekege májbúrleý, stalkıng jáne basqalary, – dedi D.Espaeva.
Sondaı-aq Májilis vıse-spıkeri esirtki qylmysy, buzaqylyq, qaraqshylyq kóbeıip, usaq urlyq, esirtki zattaryn zańsyz paıdalaný sııaqty qylmystyq teris qylyqtar jıi tirkelip jatqanyna nazar aýdardy. Sondyqtan Úkimet saǵatynyń negizgi mindeti quqyqtyq tártip pen qoǵamdyq qaýipsizdiktiń jaı-kúıine taldaý jasaý, ıaǵnı qoǵamdy ne alańdatyp otyrǵanyn anyqtaý jáne polısııanyń osy baǵyttaǵy jumysyna baǵa berý ekenin aıtty.
Ishki ister mınıstri Erjan Sádenov qylmystyń ekonomıkalyq, kóshi-qon, mádenı, demografııalyq jáne basqa da úderisterge baılanysty ekenin, qylmyskerlerdiń 80 paıyzy jumyssyz, úshten biri buryn sotty bolǵan, 30 paıyzy mas kúıde qylmys jasaǵanyn málimdedi. Sonymen qatar ol qylmysty turaqty túrde azaıtý úshin barlyq memlekettik organ men qoǵamnyń kúsh-jigeri qajet ekenin jetkizdi.
– Jalpy, elde jaǵdaı turaqty. Bul nátıjege aýqymdy profılaktıkalyq jumys nátıjesinde qol jetkizdik. Kisi óltirý, urlyq, kıberqylmys, ınternet-alaıaqtyq, esirtki bıznesi, adam saýdasy, ekstremızmge qarsy kúres jáne kolonııadaǵy jaǵdaıdy jaqsartýǵa baǵyttalǵan naqty baǵdarlamalar iske asyrylyp jatyr. Oń nátıje bıyl da saqtalyp, qylmys 7 paıyz azaıdy, – dedi E.Sádenov.
Mınıstr óz baıandamasynda kóshedegi qaýipsizdikti kúsheıtý, jasóspirimder qylmysynyń aldyn alý, esirtki jáne kıberqylmysqa qarsy kúres, mıgrasııalyq baqylaý, zańsyz jolaýshy tasymaly jáne basqa da quqyqbuzýshylyqtar boıynsha jumys qarqyndy jalǵasyp jatqanyn atap ótti.
Májilistiń Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komıtetiniń tóraǵasy Snejanna Imasheva qosymsha baıandamasynda qoǵamdyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýde aıtarlyqtaı júıeli problemalar áli de bar ekenin aıtady. Onyń aıtýynsha, jurtshylyqtyń polısııany jabyq ta jaýapsyz qurylym retinde qabyldaýy polısııaǵa degen senimdi qalyptastyrýdyń qıyndyǵyn bildiredi.
– Azamattardy quqyqbuzýshylyqtyń aldyn alý men jolyn kesýge tartý da kúrdeli mindet. Azamattardyń aıtarlyqtaı bóligi qaýipsizdikti qamtamasyz etý tek quqyq qorǵaý organdarynyń mindeti dep sanaıdy. Qoǵamnyń seriktes bolýy úshin olardy yntalandyrý jáne polısııany odan ári jańǵyrtý qajet, – dedi komıtet tóraǵasy.
Snejanna Imasheva sonymen qatar keshendi áleýmettik sharalarsyz qoǵamdyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý múmkin emestigin basa aıtty. «Quqyq buzýshynyń portreti» zertteýi qylmystardyń basym bóligin joǵary bilimi joq, jas, jumyssyz er adamdar jasaıtynyn kórsetken. Iаǵnı aldyn alýdy bilim berý, jumysqa ornalastyrý jáne áleýmettik qoldaý júıelerinen bastaý kerek.
Talqylaý barysynda májilismender ózge de máselelerdi ortaǵa saldy. Olar ınternet-alaıaqtyq, kıberqylmys, esirtki bıznesimen kúres, turmystaǵy zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý jáne onyń qurbandaryn qorǵaýdy kúsheıtý sharalaryna nazar aýdardy. Sondaı-aq qoǵamdyq oryndarda, sonyń ishinde oıyn-saýyq oryndarynda qaýipsizdikti qamtamasyz etý, kólik qaýipsizdigi, óńirlerdegi ýchaskelik polısııa qyzmetkerleriniń tapshylyǵy kóterildi. Buǵan qosa depýtattar áskerı qyzmetkerlerge qatysty qııanat jasaý faktileri, mundaı keleńsizdikterdiń aldyn alý, áskerı basshylardy daıyndaýdy jetildirý máselelerine de toqtaldy.
Úkimet saǵatynyń qorytyndysy boıynsha Májilis depýtattary qoǵamdyq qaýipsizdik sharalaryn kúsheıtý boıynsha ýákiletti organdarǵa birqatar usynys jobasyn daıarlady. Atap aıtqanda, ýchaskelik polısııa qyzmetkerleriniń tıimdiligin saraptap, eldi mekenderdi jasandy ıntellekt elementteri bar beınebaqylaý júıelerimen jabdyqtaýdy, aýdan ortalyqtarynda Jedel basqarý ortalyqtaryn qurýdy usyndy. Azamattardy kıberqylmystan qorǵaýǵa jáne zamanaýı tehnologııalardy paıdalana otyryp, polısııa qyzmetkerleriniń biliktiligin arttyrýǵa basa nazar aýdaryldy.
Úkimetke quqyqbuzýshylyqtardy boljaý jáne jedel sheshimder qabyldaý úshin qoǵamdyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý salasynda tıimdi analıtıkalyq ınfraqurylymdy damytý usynyldy. Depýtattardyń usynystary Bas prokýratýra, Densaýlyq saqtaý, Bilim, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrlikterine jáne basqa da organdarǵa qatysty boldy.
Jıyn aıasynda Ishki ister organdary qoldanatyn arnaıy tehnıka, arnaıy jasaqtaǵy qarý-jaraq pen kıim úlgileri qoıylǵan taqyryptyq kórme uıymdastyryldy. Jedel basqarý ortalyǵynda depýtattarǵa qoǵamdyq qaýipsizdiktiń sıfrlyq jobalary kórsetildi.