Ǵylym álemindegi «Shákárim» jýrnaly

Shákárim ýnıversıtetiniń bastamasymen jaryq kórip kele jatqan basylymnyń 20 jyldyǵy atalyp ót­ti. Oǵan ýnıversıtet rektory Dýman Orynbek jáne fılologııa ǵylym­dary­nyń doktory, professor Arap Espenbetov, tarıh ǵylymdarynyń kan­dıdaty, professor Muhtarbek Kári­mov, veterınarııa ǵylymdarynyń doktory, professor Zeınolla Toqaev, áde­bıettanýshy, ensıklopedıst-ǵalym Turdyǵul Shańbaı, Shákárim ýnı­versıtetiniń professory, tarıh ǵylym­darynyń kandıdaty Amantaı Isın, PhD Qarlyǵash Áýbákirova, basqa da Semeı qalasynyń zııaly qaýym ókilderimen ýnıversıtet dekandary, oqytýshylary qatysty. Aıtýly jıyn­da rektor Dýman Orynbek, Arap Espenbetov, Zeınolla Toqaev qatarly ǵalymdar «Shákárim» jýrnalynyń ǵylymı erekshelikterin aıtyp berdi.

– Bul – tek bir basylymnyń ǵana emes, tutas bir ǵylymı baǵyttyń qalyp­tasýyna yqpal etken aıtýly basylym deýge bolady. 2004 jyly negizi qalan­ǵan jýrnaldyń alǵashqy nómirleri kezin­de-aq qazaq rýhanııatyna jańasha ser­pin bergen edi. Basylymnyń negizin qalaý­shylar – belgili ǵalym, qoǵam jáne máde­nıet qaıratkerleri Erlan Sydyqov pen Tur­dyqul Shańbaı aǵalarymyzdyń eń­begi zor ekenin aıtýymyz kerek. Basy­lym búginde shákárimtaný iliminiń damýy­na óz úlesin qosyp keledi, – dedi rektor.

Uly oıshyl, aqyn, ǵulama Shákárim Qudaıberdiulynyń ómiri men shyǵar­ma­shylyǵyn jan-jaqty zertteýge, onyń fılosofııalyq jáne etıkalyq kózqarastaryn qazirgi zamanmen baılanystyra zerdeleýge arnalǵan maqalalar turaqty túrde jarııalanyp turady. Osynaý 20 jyl ishinde jýrnal­dyń mazmuny men aýqymy keńeıip, eltaný, abaıtaný, shákárimtaný, alashtaný, fálsapa, sondaı-aq ádebıet pen óner salalaryn qamtıtyn bedeldi ǵyly­mı basylymǵa aınaldy. Munda tek táji­rıbeli ǵalymdardyń zertteýleri ǵana emes, jas zertteýshiler men qalam­ger­lerdiń shyǵarmalary da jaryq kóredi.

Is-shara barysynda jýrnaldyń 20 jyldyq tarıhy men jetistikteri saralanyp, onyń qazaq ǵylymy men mádenıetine qosqan úlesi keńinen aıtyldy.

– Osydan 25 jyl buryn Almatyny tastap, Semeıge oralý maǵan ońaı bolǵan joq. Degenmen jerlesterimniń, onyń ishinde Shákárim ýnıversıtetiniń sol kezdegi rektory Erlan Sydyqov­tyń shaqyrýyna elge bara almaımyn dep aıta almadym. Semeıge orala sala, ýnıversıtet janynan «Shákárimtaný ǵylymı-zertteý ortalyǵyn» ashyp, onyń ǵylymı tujyrymdamasyn daıyn­dadym. Sol ǵylymı konsepsııa negizinde, irgeli úsh jumys qolǵa alyndy. «Shákárim» tulǵalyq ensıklopedııasy, kóptomdyq «Shákárimtaný máseleleri» serııalyq jınaǵy jáne osy «Shákárim» ǵylymı-tanymdyq jýrnaly. Eń bastysy, Almatydaǵy tájirıbe-me súıenip, elimizdegi múıizi qaraǵaıdaı ǵalymdar osy irgeli jumysqa atsalysyp, qoldady. Akademık ustazdarym Zákı Ahmetov, Zeınolla Qabdolov, birge jumys istegen akademık Ábdimálik Nysanbaev, shyǵystanýshy Ábsattar Derbisáli, abaıtanýshy Mekemtas Myrzahmetuly, akademık Ǵarıfolla Esim, shákárimtanýshy Baltabaı Ábdiǵa­zı, taǵy basqa ǵalym aǵalarǵa, zamandas­taryma alǵysym sheksiz, – deıdi jýrnal­dyń redaktory, ǵalym Turdyǵul Shańbaı.

Ǵalymnyń aıtýynsha, «Shákárim» jýrnaly keıingi jyldary kóptomdyq «Shákárimtaný máseleleri» jınaǵy­nyń jáne aýqymdy ǵylymı eńbek – «Sháká­rim» ensıklopedııasynyń qalyptasýyna negiz bolyp otyr.

– Bir kezde Álıhan Bókeıhan ýnıversıtetinde «Alashtaný ǵylymı-zertteý ortalyǵyn» ashyp, sonda bas­shylyq ettim. Odan soń Abaı mý­zeıin basqardym. Osy aralyqta «Shákárim» ǵylymı-tanymdyq jýrnaly jabylyp qalypty. Isker ǵalym Dýman Oryn­bek Shákárim ýnıversıtetine rektor bolyp kelgende, meni jumysqa shaqyrdy. «Kezinde ózińiz bastaǵan jumys­ty qaıta qolǵa alyp, qalpyna kelti­rińiz. Ýnıversıtet janynan «Sháká­rim ǵylymı mýzeıin» jasańyz» dedi. Nátıjesin kórip otyrsyzdar. Búgin mine jıyrma jyldyǵyn atap ótip otyrǵan «Shákárim» ǵylymı-tanymdyq jýrnalynda, qanshama eldik máseleni kótergen maqala jaryq kórdi. Ol búgingi rýhanı baılyq, erteńgi tarıh, – deıdi Turdyǵul Shańbaı.

Mereıtoı aıasynda qaıta ashylǵan Shákárimtaný ǵylymı ortalyǵynyń daıyndaýymen jaryq kórgen «Rodnık po ımenı Shakarım» atty kitap tanystyryldy. Bul týyndy – uly tulǵanyń rýhanı álemin, adamgershilik ustanymdaryn, álemdik oı keńistigindegi ornyn kópshilikke tanyta túspek. Atalǵan eńbek Reseıdegi Qazaqstan elshiliginiń qoldaýymen basylyp shyǵypty.

Abaı oblysy