Deni saý ult – memlekettiń nyq tiregi. Damýdyń dańǵyl jolyndaǵy elder halqynyń qajyr-qaıratyna árdaıym arqa súıeıdi. Elge tutqa bolar urpaqtyń salamatty ómir saltyn ustanýy qashanda mańyzdy. Buqaralyq sporttyń keń qanat jaıyp, órkendeýi jolynda elimizde de mańyzdy jobalar qolǵa alyndy. Tipti sport týraly zań kúsheıtilip, qaıta qabyldandy. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bıylǵy Joldaýynda da ult saýlyǵyn udaıy nazarda ustap, buqaralyq sportty damytýdyń mańyzdylyǵyn atap, birqatar tapsyrma júktedi. Týrızm jáne sport mınıstri Erbol MYRZABOSYNOVPEN suhbatymyzda Prezıdent tapsyrmasynyń oryndalý barysyn suraǵan edik.
– Memleket basshysy únemi buqaralyq sportty damytýǵa erekshe mán beretinin aıtady. Elimizde halyqty salamattylyqqa baýlý úrdisi qalaı iske asyp jatyr?
– Buqaralyq sportty damytý – Týrızm jáne sport mınıstrliginiń basym baǵyttarynyń biri. Halyq arasynda sportty nasıhattaý salamatty ult qalyptastyrýdyń negizgi kilti ekenin jaqsy túsinemiz. Qazirde halyqtyń 40%-dan astamy sportpen júıeli túrde shuǵyldanady. Bizdiń maqsatymyz – 2029 jylǵa deıin bul kórsetkishti 50%-ǵa jetkizý.
О́ńirlerdegi kórsetkishti atasaq, Atyraý, Qostanaı oblystarynda, Shymkent qalasynda sportpen aınalysý belsendiligi artyp keledi. Halyq arasynda fýtbol, voleıbol, basketbol syndy sport túrleri tanymal. Sonymen qatar keıingi jyldary marafon men jappaı júgirý jarystaryna turǵyndardyń qyzyǵýshylyǵy oıanyp, belsendi qatysady. Buqaralyq sportty damytý, salamatty ómir saltyn nasıhattaý maqsatynda jyl saıyn elimizde 25 myńnan astam buqaralyq sporttyq is-shara uıymdastyrylady.
Memleket basshysy balalar men jasóspirimder sportyn damytýǵa da erekshe kóńil bólip, únemi nazarda ustaıdy. Qazir mektepterde 50 myńnan astam sport seksııasy jumys isteıdi, onda shamamen 1,5 mıllıon bala sport úıirmelerine qatysady. Elimizde 521 «Balalar men jasóspirimder sport mektebi» (BJSM) jumys isteıdi. Onda 400 myńnan astam bolashaq sportshy jattyǵady. Sonymen qatar 5 respýblıkalyq, 14 oblystyq mektep-ınternat, kolledjderde talantty jas sportshylar shyńdalyp júr.
Memlekettik sporttyq tapsyrysty júzege asyrý jumysy turaqty júrgizilip otyr. Bıyl 240 myń bala sport úıirmelerine jazylyp, jergilikti bıýdjetten bul maqsatqa 50 mlrd teńge bólindi. Balalardyń úıirmelerge qoljetimdiligin arttyrý maqsatynda 1 maýsymnan bastap Mádenıet jáne aqparat, Oqý-aǵartý, Sıfrlyq damý mınıstrlikterimen birlesip, biryńǵaı vaýcher engizýdiń qanatqaqty jobasy qolǵa alyndy. Jańa mehanızm sport, shyǵarmashylyq, qosymsha bilim berýdi qamtyp, memlekettik hám jeke uıymdardy bir sıfrlyq júıege biriktiredi.
– Sporttaǵy kúrmeýli máseleniń biri – shetten legıoner shaqyrý. Prezıdent Joldaýyndaǵy negizgi tapsyrmalardyń biri – legıonerlerdi memlekettik bıýdjetten qarjylandyrýǵa toqtam salý. Bul norma engizildi me? Qalaı júzege asyp jatyr?
– Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes elde sport salasynda keshendi reforma júrgiziledi. Mınıstrlik «Dene shynyqtyrý jáne sport týraly» zań jobasyn ázirlep, bıyl shildede kúshine endi. Jańa zańnyń mańyzdy salasynyń biri – bıýdjet shyǵyndaryn ońtaılandyrý. Zańǵa sáıkes legıonerlerdi memlekettik bıýdjet esebinen qarjylandyrýǵa tyıym salyndy. Degenmen, sport klýbtaryna sheteldik sportshylardy shaqyrýǵa tyıym salynbaǵan. Olardyń jalaqysyn demeýshilerdiń qarajaty esebinen tóleýge bolady. Sonymen qatar kásibı oıyn klýbtaryna lımıt belgilendi. Bul sharalar memlekettik bıýdjet qarajatynyń tıimdi jumsalýyn qamtamasyz etýge ári otandyq sportshylardy qoldaýǵa baǵyttalady.
Taǵy bir mańyzdy jańalyq – vertıkaldy basqarý júıesin engizý. Jergilikti atqarýshy organdar men sport federasııalary basshylyǵynyń tıimdiligin baǵalaý júıesi (KPI) ázirlenip jatyr. Baǵalaý júıesiniń negizgi kórsetkishteri sport ınfraqurylymynyń damýy men halyqtyń buqaralyq sportpen qamtylýy nátıjesinde saralanady. Elimizde jyldan-jylǵa salamatty ómir saltyn qalyptastyrýǵa basa kóńil bólinip keledi.
Sondaı-aq elimizde basym sport túrleriniń tizimi anyqtaldy. Olar Olımpıada, Sýrdlımpıada, Azııa, Azııa para oıyndaryndaǵy nátıjeleri boıynsha irikteledi. Maqsat – otandyq sportshylardyń álemdik arenadaǵy básekege qabilettiligin arttyryp, ulttyq quramalardy dúbirli dodalarǵa ázirleýde basymdyqtardy belgileý.
Taǵy bir erekshe atap óterligi, budan bylaı 11 ulttyq sport túri Olımpıada baǵdarlamasyna engen sport túrlerimen teńestirildi. Iаǵnı endi tól sportymyzdyń jańasha qarqynmen damýyna óris ashylady. Sondaı-aq bul zań ulttyq qundylyqtarymyzdy halyqaralyq deńgeıde nasıhattaýǵa múmkindik beredi.
Elimizde sportty turaqty ári júıeli damytýǵa tolyqqandy jaǵdaı jasalyp otyr. Bul – Prezıdent tapsyrmasynyń júzege asýynyń naqty kórinisi ári salamatty ult qalyptastyrý men eldiń halyqaralyq arenadaǵy bedelin arttyrýǵa múmkindik beredi.
– Salaǵa jyldan-jylǵa aıryqsha kóńil bólinip otyr. Memleket basshysy da óńirlerde sport nysandary salynyp jatqanyna oń baǵasyn berdi. Sporttyq ınfraqurylymnyń damý úderisin tarqata aıtsańyz.
– Bıyl elimizde sport ınfraqurylymynyń damýynda oń dınamıka baıqaldy. 9 aı ishinde 35 sport nysany paıdalanýǵa berildi, jyl sońyna deıin taǵy 67 nysannyń qurylysy josparǵa saı aıaqtalýǵa tıis. El ıgiligine berilgen eń iri nysandardyń biri – Túrkistandaǵy Esý arnasy. Bul – halyqaralyq standarttarǵa tolyq saı keletin Ortalyq Azııadaǵy biregeı nysan. Ony ashý arqyly elimizde esý sportyn qarqyndy damytýǵa múmkindik týdy. Ekinshi iri nysan – Astanada salynyp jatqan Ulttyq sport ýnıversıteti. Bilim ordasy osy aıda ashylady. Ýnıversıtet oqý orny ǵana emes, kópsalaly sporttyq, ǵylymı ortalyq retinde de qyzmet etedi.
Keıingi jyldary sport nysandaryn jobalaý, paıdalaný standarttary jańartyldy, qoljetimdilik, energııa tıimdiligi men ámbebaptyq artty. Búginde halyqty sport ınfraqurylymymen qamtamasyz etý deńgeıi 55%-ǵa jetti. Eń joǵary kórsetkish Pavlodar, Jambyl, Qaraǵandy oblystaryna tıesili. Bizdiń maqsat – 2029 jylǵa deıin 65%-ǵa jetkizý.
Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes jańa fýtbol stadıondaryn salý, sondaı-aq qoldanystaǵy keshenderdi rekonstrýksııalaý jumystary demeýshilerdi tartý arqyly da qarqyndy júrgizilip jatyr. Máselen, jýyrda Qyzylorda qalasynda UEFA standartyna saı, 11 myń oryndyq stadıon paıdalanýǵa berildi. Astanada 3 600 oryndyq stadıon salynyp jatyr, ony 2026 jyldyń birinshi toqsanynda aıaqtaý josparlanǵan. Josparǵa saı taǵy 14 stadıon qajet, qazir 10 stadıonnyń jobalyq-smetalyq qujattary ázirlenip jatyr. Bıyl balalar fýtbol alańdaryn salý jospary bekitildi. Jergilikti bıýdjet pen jeke ınvestısııa esebinen 700 joba iske asyrylady. «Qazaqstan halqyna» qoǵamdyq qorynyń qoldaýymen aýyldyq sport ınfraqurylymyn damytý júıeli túrde júrgizilip keledi. Bıyl 12 óńirde 23 modýldik sport zaly salynady, olar fýtbol, voleıbol, basketbolǵa arnalǵan. Sonymen qatar 130 sport zalyna qajetti qural-jabdyqtar jetkizildi.
– Endi týrızm salasyna oıyssaq. Memleket basshysy Joldaýynda týrıstik ınfraqurylymdy keshendi damytýdaǵy basty mindetterdi aıqyndap berdi. Osy tapsyrmany oryndaý qalaı júzege asyp jatyr?
– Jyl saıyn maýsym bastalar aldynda mınıstrlik kýrortty óńirlerdiń jaǵdaıyna monıtorıng jasap, jergilikti atqarýshy organdarmen, sondaı-aq tıisti memlekettik organ ókilderimen keńester uıymdastyrady. Bıyl keıbir kýrorttar týrısterdi qabyldaýǵa daıyn bolmaı shyqty. Bul ishki týrızmge qyzyǵýshylyqtyń artýy, ınfraqurylymnyń eskirgendigi, sý qaýipsizdigi talaptarynyń oryndalmaýy men sanıtarlyq normalarǵa sáıkes kelmeýi sııaqty sebepterge baılanysty. Jazǵy maýsymda eldegi kýrorttardy tolyq tekseristen ótkizdik. Monıtorıng toptarynda jergilikti atqarýshy organ, ortalyq memlekettik organ, qoǵam ókilderi boldy. Olar 8 óńirdi, atap aıtqanda, Aqmola, Qaraǵandy, Pavlodar, Mańǵystaý, Shyǵys Qazaqstan, Abaı, Jetisý oblystaryn aralady. Tekserý barysynda negizgi eskertýler shomylý qaýipsizdigine, ınfraqurylymǵa, kólik qoljetimdiligine, sanıtarlyq-gıgıenalyq jaǵdaıǵa qatysty aıtyldy. Maýsym basyndaǵy eskertýlerdiń keıbiri dereý túzetildi, qalǵandaryna qatysty Jol kartalary daıyndaldy. Aldaǵy ýaqytta júıeli jumys júrgizý maqsatynda Úkimet janynan úılestirý keńesin qurý usynylady. Oǵan barlyq múddeli memlekettik organdar men ákimdikter engiziledi. Mysaly, respýblıkalyq mańyzy bar joldardy josparlaý barysynda mınıstrlik Keńes sheshimine súıene otyryp, týrıstik nysandarǵa baǵyttalǵan jol qurylystaryn birden josparlaı alady. Sol qaǵıdalarmen qutqarý qyzmetteri, sanıtarlyq-gıgıenalyq qurylǵylar men ınjenerlik jelilerdiń qajettiligi esepteledi.
Týrızmdi damytý júıeli jumysty talap etetini belgili. Sol turǵyda óńirler, ýákiletti ortalyq memlekettik organdar bıznes salasy jáne baqylaýshy organdarmen tyǵyz birlesip jumys isteýi qajet.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken –
Qýanysh NURDANBEKULY,
«Egemen Qazaqstan»