Investısııalyq jobalardy eselegen óńir

Qurylǵanyna úsh jyldan asqan Jetisý oblysynda bıyl­ǵy on aıdyń qorytyndysyn sara­laǵanda barlyq salada tu­raq­ty ósim baıqalady. Negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııa kólemi 2023–2024 jyldary 894 mlrd teńgege jetti. Onyń ishinde jeke ınvestısııalardyń úlesi – 71,3% (637 mlrd teńge). Jyl basynan beri oblys ekonomıkasyna 17,5% ósimmen 397 mlrd teńge ınvestısııa tartylǵan. О́ńir basshysynyń aıtýynsha, keıingi úsh jylda quny 87,5 mlrd teńge bolatyn 27 jańa kásiporyn iske qosylyp, jumys istep turǵan 7 kásiporyn keńeıtildi. Olardyń qatarynda «Qaınar AKB» zaýytynyń qýatyn jylyna 100 myń ónerkásiptik akkýmýlıator shyǵaratyn qýattylyqqa jetkizý arqyly jańartylýy, jyldyq qýaty 210 myń óndiris­tik stasınarlyq akkýmýlıator shyǵaratyn «ASMA Industrial» jańa zaýyty, Alakól, Sarqan aýdandarynda salynǵan árqaı­sysy 50 MVt qýattylyqqa ıe eki jel elektr stansasy bar. Oblysta jalpy qýaty 251 MVt bolatyn 18 jańartylǵan energetıka nysany jumys isteıdi.

Brıfıngte Beıbit О́ksikbaı­uly úsh jylda óńirde 108,5 myń jumys orny qurylyp, onyń ishinde 70 myńnan astam adam tu­raqty jumysqa ornalasqanyn atap ótti. Nátıjesinde, jumys­syz­dyq deńgeıi 4,7%-ǵa tómendep, ataýly áleýmettik kómek alýshylar eki esege azaıǵan. Ortasha aılyq jalaqy 18%-ǵa ósip, 331 myń teńgege, jan basyna shaq­qan­­daǵy ortasha tabys 19%-ǵa ulǵaıyp, 172 myń teńgege jetken.

Jer jánnatyna balanatyn óńirdiń jazıraly belderi men aqqý-qazy qalqyǵan aıdyn kólderi týrızmdi damytýǵa suranyp tur. Oblys qurylǵaly bul salada 64 jańa nysan paıda­lanýǵa berildi. Bıyl oblysta jańadan Týrızm basqarmasy qurylyp, 5 aýdanda bólimder ashyldy. Alakól, Balqash kólde­ri­niń jaǵalaýyn kútip ustaý maq­satynda eki kommýnaldyq mekeme quryldy. Týrızmdi ári qaraı damytýǵa baǵyttalǵan arnaıy jospar ázirlendi.

– Jyl saıyn óńirge 2 mıllıonnan astam týrıst keledi. Olardyń kelip-ketýine, alańsyz demalýyna qolaıly jaǵdaı jasaý – basty mindettiń biri. Aıtalyq, Alakól, Balqash kólderine kóliktik qol­je­timdilik jaqsardy. Bıyl jańa «Aqshı – Beskól» elektr jeli­si men qosalqy stansasy iske qosyl­dy. Jaǵalaýdy nyǵaıtý bóget­teriniń, sonymen qatar káriz ta­zartý qurylǵysynyń qu­ry­ly­sy júrgizilip jatyr. Balqash kó­liniń jaǵalaýyna deıin jol, sýmen jabdyqtaý, sý burý, elektr jelileri jetkizildi. Kól jaǵalaýynda 6 kommýnaldyq jaǵajaı bolady, onyń úsheýinde qurylys bastaldy. Alda aýmaq­ty abattandyryp, jeke ınvestorlardy tartyp, demalys aımaq­taryn salý mindeti tur. Sondaı-aq Lepsi stansasynda jańa temirjol vokzalynyń qurylysy bastalyp, keler jyly qoldanysqa beriledi, – dedi oblys ákimi.

Ekologııalyq týrızmdi damytý maqsatynda «Altynemel», «Jońǵar Alataýy» ulttyq park aýmaqtarynda vızıt-ortalyqtar ashylǵan. Jasylkól kóli men Shoqan Ýálıhanov memorıaldyq mu­ra­jaıyna aparatyn joldar jón­deldi. «Burqanbulaq» sarqy­ra­masy jolynyń qury­lysy da bastaldy.

«Taza Qazaqstan» aksııasy aıasynda óńirde keıingi eki jylda 29 saıabaq salynyp, jańǵyrtylyp, 250 myńdaı aǵash kósheti egildi. 2 ortalyq alań, birneshe sport alańy salynyp, jańǵyrtyldy. Oblys kóleminde eldi mekender aýmaǵynda 249,9 myń aǵash otyr­ǵyzylyp, orman qory 27,4 mln túp aǵashqa ulǵaıdy. Son­daı-aq baǵ­darlama aıasynda 111 kóp­qabatty turǵyn úıdiń shatyry men 43 úıdiń qasbeti jóndelip, aryq jelileri qalpyna keltirildi, kóshe jaryǵy shamdary ornatyldy. Gaz tartý da qarqyndy júrgizilip, jyl sońyna deıin 72%-ǵa oryndalmaqshy.

– Oblys qurylǵanǵa deıin tek 5 eldi mekenge ǵana gaz bar­ǵan edi. Jyl sońyna deıin gaz qu­byry tartylǵan eldi mekender sany 126-ǵa jetedi. Bıyl «Tal­dy­qorǵan – Úsharal» magıs­traldy gaz qubyrynyń qury­lysy aıaqtaldy. Aqsý, Sar­qan, Alakól aýdandarynyń shama­men 152 myńnan astam ada­my bar 84 eldi mekenin tabı­ǵı gazben qamtamasyz etýge arnal­ǵan jobalyq-smetalyq qujat­tamalar ázirlenip jatyr. Osy jobalardy iske asyrý nátıjesinde 2028 jyly oblys­ta 210 eldi meken gazdandyrylyp, 652 myńnan astam tur­ǵyn, halyqtyń 92,8%-y gazǵa qosylýǵa múmkindik alady dep josparlap otyrmyz. Oblysta gazǵa degen qajet­tilik artyp kele jatqandyqtan, jeke ınvestısııalar esebinen «Almaty – Taldyqorǵan» ekinshi ma­gıstraldy gaz qubyrynyń joba­lyq-smetalyq qujattamasy da ázir­lenip jatyr», – dedi B.Isabaev.

Jetisý oblysynda ortalyq sý júıesimen qamtý 99,9%-ǵa jetip, 2023–2024 jyldary orta­lyqtandyrylǵan sýmen jabdyq­taýǵa 4 aýyl – Alakól aýdanynyń Bıbaqan, Toqjaılaý aýyldary, Qa­ratal aýdanynyń Besaǵash, Birlik aýyldary qosyldy. 494 sha­qy­rym sý qubyry jelile­rin qaıta jańartýdyń nátıje­sinde ob­lystyń 25 eldi meke­nin­de aýyz­sýdyń sapasy jaqsar­dy. Bıyl taǵy 4 eldi meken or­talyqtandyrylǵan sýmen qam­­tamasyz etildi. Jalpy, 61 shaqy­rym sýmen jab­dyq­taý jelileri salynyp, qaıta jańar­tyldy, sonyń nátıjesinde 329 eldi meken ortalyqtandyrylǵan sýdy tutynyp otyr.

О́ńirde aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń shıkizatyn óńdeý úlesi 2023 jylmen salystyrǵan­da 49%-dan 68%-ǵa ósti. Qaıta óń­delgen ónimniń úlesin 80%-ǵa deıin jetkizý kózdelip otyr.

– Úsh jyl toqtap turǵan Aqsý qant zaýyty 2023 jyly tolyq modernızasııadan ótip, qaıta iske qosyldy. Maıly daqyldardy qaıta óńdeıtin «Jetisý Majıko Agrokesheni» (100 myń tonna), Kóksý qant (táýligine 1,7 myń tonnadan 2,2 myń tonnaǵa deıin óndiredi), Jarkent krahmal-sirne (jylyna 150 myń tonnadan 220 myń tonnaǵa deıin ónim óndiredi) zaýyttarynyń qýattary ulǵaıtyldy. Sonymen qatar oblysta jyl saıyn 100 myń tonnadan astam sút, 1,5 myń tonnaǵa deıin balyq óńdeledi. Qant qyzylshasynyń egis alańy 3 ese artyp, 2022 jylǵy 4,2 myń gektardan 2025 jyly 12,2 myń gektarǵa jetti. Bıyl 490 myń tonna tátti túbir jınalyp, eki qant zaýyty 87 myń tonna qant óndirýdi kózdep otyr. Onyń 60 myń tonnasy qyzylshadan, 27 myń tonnasy qamystan óńdeledi. 2028 jyly «Ýyz Maı Industry» zaýyty soıamen qatar kúnbaǵys pen rapsty óńdeý arqyly qýattylyǵyn 65 myń tonnadan 300 myń tonnaǵa deıin arttyrýdy josparlap otyr. Sonyń nátıjesinde qaıta óńdeletin ónimniń úlesi 68%-dan 80%-ǵa deıin jetkiziletin bolady. Sóıtip, aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeý úlesin ulǵaıtyp, ishki naryqty qamtý­men qatar, eksportqa baǵyttaýǵa basymdyq beriledi, – dedi oblys basshysy.

Irrıgasııalyq jelilerdi qalpyna keltirýde 37,7 mlrd teńgege 11 joba iske asyrylyp jatyr. Byltyr 5 nysannyń jumysy aıaqtalyp, 4,8 myń ga sýarmaly jer aınalymǵa endi. Kelesi jyldyń sońynda qalǵan 6 joba aıaqtalsa, aınalymǵa 3,2 myń ga jańa sýarmaly alqapty engizip, 23,2 myń ga sýarmaly jerdi qalpyna keltirý josparlanyp otyr. Oblysta 1,3 mln ga turaqty paıdalanylmaıtyn aýyl sharýashylyǵy jerleri anyqtaldy. 712 myń ga jer qaıta aınalymǵa engizildi, 603 myń ga jer memlekettik menshikke qaıtaryldy.

Aýyl sharýashylyǵy ónim­deriniń shıkizatyn óńdeý úlesi 2023 jylmen salystyrǵanda 49%-dan 68%-ǵa deıin ósken. О́ńir basshysy Aqsý qant zaýyty tolyq modernızasııadan ótip, qaıta iske qosylǵanyn, maıly daqyldardy qaıta óńdeıtin «Agrokeshen Jetisý Majıko», «Kóksý qant», «Jarkent krahmal-sirne» zaýyttarynyń ónim óndirý qýaty artqanyn atap ótti.

– 2023–2025 jyldary 1 mln sharshy metr turǵyn úı, 13 498 páter paıdalanýǵa berildi, onyń ishinde bıýdjet qarajaty esebinen 6 689 páter salyndy. Apatty 388 turǵyn úıdiń máselesi sheshilip, halyqtyń áleýmettik osal toptaryna 2 362 páter kilti tabystaldy. Oblysta turǵyn úı kezeginde 43,1 myń adam bar, 13,2 myń azamat áleýmettik osal top sanatynda kezekte tur. Úsh jylda áleýmettik nysandardy jańartýdyń deńgeıi orta eseppen 55,8%-ǵa jetip, 276 nysan jóndeldi. Bilim salasynda 19 jańa nysan salynyp, 22 mektep kúrdeli jóndeýden ótti. Nátıjesinde, beıimdelgen mektepter sany 69-dan 38-ge qysqardy. Bizde apatty jaǵdaıdaǵy, úshaýysymdy mektep joq. Densaýlyq saqtaý salasynda 149 jańa nysan qoldanysqa berildi. Sondaı-aq 13 nysanǵa kúrdeli jóndeý jjúrgizildi. 39 sporttyq, 34 mádenıet nysandary jańartylyp, paıdalanýǵa berildi, – dedi oblys ákimi.

Baıandamasynan keıin jýrnalıster óńir basshysyna oblystyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna qatysty saýaldaryn qoıdy. О́z tarapymyzdan Aqsý aýdanyndaǵy ortalyq aýrýhanany jóndeý nelikten uzaqqa sozylǵanyn suradyq.

– Jalpy, qarajaty mejeli merziminde bólingen, degenmen merdiger kompanııanyń jaýap­syzdyǵy saldarynan qury­lysy sozylyp ketkeni ras. Kelisim­shartty sot arqyly buzýǵa sheshim qabyldadyq, endi jumysty basqa kompanııa jalǵastyrady. Kelesi jyldyń mamyr aıynda jóndeý jumystaryn tolyq aıaqtaýdy mindettedik», dep jaýap berdi oblys ákimi.