Jeltoqsan aıy – jyldyń eń shyǵyndy kezeńi. Syılyq, merekelik dastarhan, basqosýlar, jol júrý men demalys otbasy bıýdjetine salmaq túsiredi. Dál osy ýaqytta adamdar oılanbaı aqsha jumsap, qajetsiz nesıe alyp nemese alaıaqtardyń qurbany bolady. Sondyqtan bıýdjettik berekeni saqtaı otyryp, merekeni laıyq deńgeıde atap ótýge qajet chek-lıstti daıyndap kórdik.
Máselen, ıpoteka men mindetti tólemderden keıin otbasynyń qolynda 300 myń teńge qaldy delik. Syılyq eń shyǵyndy bap bolǵandyqtan, oǵan 40 paıyz nemese 120 myń teńge bólý oryndy. Ol úshin kimge qandaı syılyq alynatynyn jáne onyń shamamen baǵasyn aldyn ala josparlap qoıǵan jón. Merekelik dastarqanǵa 30 paıyz nemese 90 myń teńge jetkilikti. Úıdi bezendirýge kóp qarjy jumsaýdyń qajeti joq. О́tken jyldardan qalǵan áshekeılerdi jańartý úshin 30 myń teńge qarastyrýǵa bolady. Demalys pen oıyn-saýyqqa taǵy 10 paıyz nemese 30 myń teńge bólinedi. Eń mańyzdysy, kútpegen shyǵyndar úshin de 10 paıyz nemese 30 myń teńge qaldyrǵan durys. Bul mereke kezinde baǵanyń ósýi, kútpegen qonaq nemese turmystyq aqaýlar sekildi jaǵdaılarda qarjylyq qaýipsizdikti saqtaýǵa kómektesedi. Bul usynymdardy Fingramota.kz agenttiginiń sarapshylary da alǵa tartady.
Jańa jyl qarsańynda alaıaqtardyń belsendiligi kúrt artady. Bul kezeńde jalǵan saıttar, jalǵan satýshylar, ózin anımator retinde tanystyratyn kúmándi adamdar kóbeıedi. Olar arzan baǵa usynyp, aldyn ala tólem alyp joǵalyp ketýi nemese úıge kelip baǵaly zattardy urlaýy múmkin. Sondaı-aq jalǵan aksııalar men tanymal saıttardyń kóshirmeleri arqyly jeke derekterdi urlaý jıi kezdesedi. Keıde quttyqtaý ashyqhattary arqyly zııandy siltemeler taralyp, qurylǵyǵa tyńshylyq baǵdarlama ornatylady. Budan bólek, jyldam tabys pen kepildi paıda ýáde etetin ınvestısııalyq usynystar da qaýip tóndiredi.
Balalar men qart adamdarǵa erekshe kóńil bólgen jón. Alaıaqtar kóbine solardy qorqytyp, bank kartasynyń derekteri men kodtardy alýǵa tyrysady. Sondyqtan karta nómirin, CVV kodyn jáne bir rettik rastaý kodtaryn eshqashan bógde adamǵa aıtýǵa bolmaıtynyn aldyn ala túsindirip qoıǵan durys.
«Qańtar aıynda da kommýnaldyq tólemder, ıpoteka nemese jaldaý aqysy, kólik, azyq-túlik pen dári-dármekke shyǵyn bolatynyn eskerip, jeltoqsan tabysynyń keminde 15-20 paıyzyn qańtarǵa qaldyrǵan durys. Al mereke úshin nesıe alý – eń qaýipti sheshimderdiń biri. Eger syılyqty qaryzsyz ala almasańyz, demek ol tym qymbat, al maǵynaly ári qarapaıym syılyq árdaıym utymdy», deıdi sarapshylar.
Aıta keterligi, qarjy mamandary mereke aıaqtalǵan soń birden shyǵyndardy taldap shyǵýǵa keńes beredi. Qaı jerge artyq qarjy ketkenin anyqtap, sol somany kelesi aıda qaıta qalpyna keltirý ádetin qalyptastyrǵan otbasy qarjylyq qysymǵa azyraq ushyraıdy. Tipti merekeden keıingi alǵashqy aptada «qarjylyq tynys alý kúnin» belgilep, qajetsiz shyǵynnan ádeıi bas tartý aqshany ǵana emes, psıhologııalyq kúıdi de turaqtandyrady.