Jastyq kezeń ǵumyrdyń eń bir sáýleli, shýaqty shaǵy emes pe? Osy bir otty kezeń kenep betinde kóbine naqty obraz, romantıkalyq keıip nemese nostalgııalyq saryn arqyly kórinis taýyp jatady. Sýretshi Sultan Amanjol «Jastyqtyń kemesi» atty abstraksııalyq kartınasynda bul uǵymǵa ózgeshe qyrynan kelgen. Týyndyger belgili bir kezeńdi sýretteýmen shektelmeı, jastyqtyń rýhyn, ishki yrǵaǵyn, adam janynyń alaýyn kórkemdik keńistikke alyp shyǵýǵa umtylady.
Bálkim, sýretshi úshin abstraksııa tek formadan bas tartý emes, aıtar oıdy yqshamdap, sezimdi qoıýlatyp jetkizýdiń tásili shyǵar. Kartınada jastyq shaq únemi qozǵalysta turatyn toqtaýsyz qýat, úzdiksiz izdenis, ómirge qushtarlyq, ishki jalyn sekildi eles beredi. Bir qaraǵanda shyǵarmada naqty oqıǵa, aıqyn sıýjet joq. Biraq bul onyń maǵynalyq salmaǵyn jeńildetpeıdi. Kerisinshe, sýretshi abstraksııa tili arqyly jastyqtyń kúrdeli bolmysyn tereńdete túsedi. Keneptegi adam sulbalary shartty, keıde anyq, keıde kómeski. Muny biz – jastyqtaǵy ózin-ózi izdeý, tulǵalyq qalyptasý úderisiniń kórkem balamasy dep topshyladyq. Fıgýralar bir-birimen tikeleı baılanyspaǵandaı kóringenimen, olardyń bárin biriktiretin ortaq yrǵaq bar. Bul – bir dáýirdiń, bir býynnyń ishki tolqyny. Ár beıne – jeke taǵdyr, jeke oı, biraq barlyǵy bir keńistikte, bir energetıkalyq aǵysta ómir súrip jatyr.
«Kartınanyń tómengi bóliginde sý kemesiniń elementterin eleýsiz berip óttim. Dúnıeni alyp kemege teńesek, sol kemeniń ýaqytsha qonaǵy ekenimizdi, jarysyp júrip jalǵannan kóshetinimizdi kórsettim. Kartınanyń ortańǵy bóliginde ııý-qııý jalǵasyp jatqan sary jolaqtar adamnyń bes saýsaǵyn beıneleıdi. Keıipkerlerdiń biriniń sapary endi bastalsa, biri jolaıryqta tur. Olardyń báriniń qýat alar, eske tússe egiler otty núktesi jastyq shaq, bala dáýren. Bul kartına aldynda turǵan adam ózin syrttaı baqylaýshy retinde emes, ishki áńgimege tartylǵandaı sezinse deımin. Ár kórermen kenepten óz jastyǵyn, óz kúıin, óz suraǵyn taba alsa ıgi. Bireý úshin bul – ótken shaqtyń elesi, bireý úshin – búgingi jan kúıi, endi bireý úshin – alda turǵan kezeńniń belgisizdigi bolýy múmkin. Kartınada romantıkadan góri shynaıylyq basym ba deımin. Bul – jastyqtyń tek qýanyshtan turmaıtynyn, onyń ishinde kúres pen tolǵanys ta bar ekenin moıyndaý», deıdi Sultan Amanjol.
Shyǵarmada ýaqyt keńistigin tilgilep bara jatqan alyp keme taǵdyr aǵysymen jyljıtynyn, degenmen onyń baǵytyn aıqyndaý ár adamnyń óz tańdaýynda degen tujyrymdy alǵa shyǵarady. Kompozısııada ómirdiń úzdiksiz kúres ekeni, tústerdiń qubylýy men formalardyń shartty berilýi jastyqtyń bir sáttik emes, ýaqytpen birge ózgerip, tolyǵyp otyratyn kúı ekenin meńzeıdi. Abstraksııalyq sheshim kórermendi naqty bir obrazǵa baılamaı, ár adamǵa óz ómir jolyn, óz «kemesin» elestetýge múmkindik beredi. Kenep ishinde tynyshtyq joq, bári qozǵalysta. Syzyqtar ıreleńdep, pishinder bir-birine enip, qaıta bólinedi. Kórermenniń kózi bir núktede toqtamaıdy, kenep boıymen únemi qozǵalyp otyrady. Osy qozǵalys arqyly sýretshi ýaqyttyń ótpeliligin, jastyqtyń bir sátke de turaqtamaıtyn minezin sezindiredi.
«Kartınadaǵy túster sheshimi – shyǵarmanyń basty kórkemdik ózegi. Qyzyl, sary, kók, qońyr reńkter bir-birimen qaqtyǵysyp, keıde úılesip, keıde qarsylasady. Bul – jastyqqa tán ishki qaıshylyqtardyń, sezimderdiń almasýy. Qyzyl men sary túster ómirge qushtarlyqty, erkin áreketti, ishki otty bildirse, kógildir reńkter arman men qııaldyń, bolashaqqa degen senimniń belgisindeı. Al qara jáne qoıý túster jastyq shaqta da bolatyn kúmán men mazasyzdyqty ańǵartady. Biraq bul qarańǵylyq úmitti tumshalamaıdy. Kerisinshe, ol jaryq tústerdiń áserin kúsheıtip, kartınaǵa tereńdik beredi. Avtor jastyqty tek albyrt shaq, alaý sezim retinde ǵana emes, adam ǵumyrynyń tutas fılosofııalyq modeli retinde usynady. Balalyqtyń ańǵal armanynan bastap, jastyqtyń táýekelge toly kezeńin, kemel shaqtyń jaýapkershiligin, tipti bolashaqqa baǵyttalǵan belgisiz mejeler de shyǵarmanyń boıyna syıyp tur», deıdi ónertanýshy Baljan Zamanbekova.
Júrek ýaqyttan buryn soǵyp, arman aqyldan ozyp turǵan alaý shaqta jasalǵan bir táýekel tutas ómirińniń baǵytyn aıqyndaýy múmkin ǵoı. Avtor jastyqtyń búkil ǵumyrǵa áser etetin irgeli kezeń ekenin kórkem tilmen baıandap, ótkenge saǵynyshpen kóz tastaǵan kórermendi óz kemesiniń qaı baǵytta júzip bara jatqanyn paıymdaýǵa shaqyratyndaı.
ALMATY