• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Zerde Búgin, 10:33

Qazaq bólimin ashýǵa bastamashy bolǵan ǵalym

Belgili tilshi, ter­mınolog-ǵalym, pro­fessor Jáken Mol­dajarovtyń týǵany­na 95 jyl tolýyna oraı Qa­zaq ulttyq qyzdar ýnıversı­te­tinde «Memlekettik til jáne álem tilderin oqytý: tájirı­beler men jańa tehnologııalar» atty taqyrypta dóńgelek ústel májilisi ótti.

Qazaq tili ǵylymyn da­my­týǵa sanaly ǵumyryn arna­ǵan professor Jáken Mol­dajarovtyń artynda mol mura qaldy. Ǵalym basshylyq qyzmette júrse de, ǵylymı zertteý isine belsene qatysyp, qazaq tilinde oqýlyqtar ja­zýǵa den qoıdy. 1983–1992 jyldary qazirgi Qazaq ulttyq qyzdar ýnıversıtetiniń shetel tilderi kafedrasyna bas­shy­­lyq etip, 1992 jyldan ómi­riniń sońyna deıin «Qaı­nar» ýnıversıtetiniń birinshi prorektory boldy. Sondaı-aq Abylaı han atyndaǵy Qazaq halyqaralyq qatynastar jáne álem tilderi ýnıversıtetinde aǵylshyn fakýltetiniń dekany, oqý ornynyń prorektory bolyp qyzmet etti. Sol jyldary joǵary oqý ornynda qazaq bólimin ashýǵa bastamashy bolyp, qazaq bólimi stýdentterin oqýlyqtarmen, kóptegen ádistemelik qural­men qamtamasyz etýge basshy­lyq etti. Qazaq ulttyq qyz­dar pedagogıkalyq ýnıver­sıtetiniń partııa uıymy hat­shysy ári shetel tilderi kafedrasynyń meńgerýshisi boldy.

Professor J.Molda­jarov jańa qyzmetke taǵaıyndala salysymen kafedranyń ǵy­ly­mı-peda­gogıkalyq qura­my sapasyn arttyrýǵa basa nazar aýdardy. Oqytý­shy­­lar­­dy maqsatty túrde as­pı­­rantýraǵa jiberip, 3–5 jyl ishinde kafedrany ǵy­lym kan­dıdattarymen tolyq­tyrdy. Lıngvıstıkalyq ter­mınderdiń qalyptasýy men damýyna arnalǵan mo­nog­rafııalyq eńbekter men mektepke arnalǵan aǵyl­shyn tili oqýlyqtary avtor­larynyń biri retinde kafedra múshelerine oqý, oqý-ádis­temelik quraldar, qazaq­sha-oryssha-aǵylshynsha kóp­tildi sózdikter jazýǵa bas­shylyq etti. Ǵalym «Qazaq lıngvıstıkalyq termıno­logııasynyń qalyptasýy men damýy» taqyrybynda kandıdattyq dıssertasııa qorǵady. Stılıstıkany zertteýmen aınalysty. Ol – 80-nen asa ǵylymı eńbektiń avtory. 1964 jyly alǵash ret aǵylshyn tili muǵalimderine arnap oqý quralyn jazdy.Alqaly jıynnyń ashyl­ýyn­da Qyzdar pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń basqarma tóraǵasy-rektor Beıbitkúl Kárimova: «Oqý ornynyń shetel tilderi kafedrasyn uzaq jyl basqaryp, onyń ǵylymı áleýetin arttyrýǵa zor úles qosqan kórnekti ǵalym Jáken Moldajarovtyń 95 jyldyǵyna arnalǵan jıyn básekege qabiletti pedagogter daıarlaýdyń jańa baǵytyn aıqyndap, tyń bastamalarǵa jol ashady. Qazirgi jahandaný dáýirinde memlekettik tildi sapaly meńgertýmen qatar, álem tilderin kásibı deńgeıde oqytý – zaman talaby», dep atap ótti.

Shetel tilderin oqytýdyń ózekti máselelerin sóz etken akademık Kárimbek Qurmanálıevtiń pikirinshe, kóp til meńgergen tulǵa qalyptastyrý, shet tilin oqytýdy jańa deńgeıge jetkizý máselesi egemen elimizdiń bilim júıesiniń mańyzdy mindetine aınalyp otyr.

«Professor Jáken Mol­dajarovtyń Almaty peda­gogıkalyq shet tilderi ınstıtýtynda qazaq bólimin ashyp, stýdentterge aǵylshyn, nemis, fransýz tilderinde oqýlyq­tar jazýǵa, oqý quraldaryn daıyndaýǵa úlken úles qosqan ǵalymnyń otandyq til bilimin damytýdaǵy orny aıryqsha. Kóptildi meńgergen mamandar daıarlaý isinde, tulǵa qalyptastyrý úderisinde tildik quzyrettilikti arttyryp qana qoımaı, iskerlik qarym-qatynas tilin damytyp, qoǵamnyń lıngvıstıkalyq, ıntellektýaldyq áleýetin arttyrýǵa zor úles qosqanyn umytpaýymyz kerek. Qa­zirgi ýaqytta birneshe tildi meńgergen jastarymyz kún sanap artyp keledi. Bul – qýanarlyq jaıt. Biraq birneshe shetel tilin meńgerip, ókinishke qaraı, ana tilimizde sóıleı almaıtyn nemese sóılemeıtin jas­tar qatarynyń da kóp ekeni qynjyltady. Osy tusta, halqymyzdyń birtýar azamaty Halel Dosmuhamedovtiń «Ana tilin jaqsy bilip turyp, bótenshe sóıleseń, bul – súıinish. Ana tilin bilmeı turyp, bótenshe jaqsy sóı­leseń, bul – kúıinish» degen qaǵıdatyn ár kez qaperde ustaǵanymyz jón», dedi akademık óz sózinde.

Jıyn barysynda akademık Zeınep Bazarbaeva, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor Tańat Aıapova, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor Jańalyq Baltabaeva, Ál-Farabı atyn­daǵy QazUÝ professory, PhD Altynshash Qurmanáli, pedagogıka ǵylymdarynyń doktory, professor Aıgúl Sátbekova, taǵy da basqa ǵalymdar baıandama jasap, tájirıbelerimen bólisti.

Jıyn sońynda professor J.Moldajarovtyń qyzy Dınara Jákenqyzyna ýnıversıtet tarapynan syı-qurmet kórsetildi.

ALMATY