Aýylǵa bilikti mamandar aýadaı qajet

Tolǵandyrar taqyryp

Agroónerkásip kesheniniń turaq­ty damýy jáne óndiriletin ónim­der­diń básekege qabilettiligi kóp jaǵ­daıda óndiristi bilikti kadr­lar­men qamtamasyz etýge táýeldi. Bú­gingi tańda bul másele kúrdeli jaǵ­daıda qalyp otyr. Sebebi, elimizdiń joǵary jáne arnaýly oqý oryn­da­ry aýyl sharýashylyǵy óndirisiniń mamandaryn daıarlaýdy edáýir qys­qartty. Munyń ózi aýyldy kadr­larmen qamtamasyz etýdi anaǵur­lym qıyndatty. Oblystaǵy agrar­lyq sektor úshin mamandar daıar­laıtyn jalǵyz oqý orny – Aqtóbe aýyl sharýashylyǵy kolledjinde on eki mamandyq boıynsha oqy­tady. Kolledj janynan uıym­das­tyrylǵan kýrstarda jyl saıyn aýyl sharýashylyǵy qurylym­da­ry­na qajetti mamandar qaıta daıar­lanady. Olarǵa Aqtóbe tájirıbe stansasynyń ǵalymdary, oblystyq aýyl sharýashylyǵy mamandary dáris beredi. Jyl saıyn osy kolledj­diń qabyrǵasynan shyqqan kadrlardy aýyldyq jerlerge ju­mys­qa ornalastyrýdyń ózi úlken problemaǵa aınalýda. Sharýa­shy­lyq basshylary ózderindegi bilikti kadrlarǵa zárýlikke qaramastan, jas kadrlardy jumysqa ornalas­tyrýǵa yqylasty emes. О́ıtkeni olardyń turmystyq-áleýmettik jaǵdaılaryn qanaǵattandyrýdy basy artyq sharýa sanaıdy. Sóıtip, ózderine keletin kóptegen tıimdi­likterden utylýda. Aldaǵy ýaqytta bul máseleni sheship, kadrlardy aýyldarǵa turaqtandyrýdyń batyl sharalaryn alatyn kez jetti. Aýyl sharýashylyǵy sektory­nyń ónim óndirý jáne qaıta óńdeý salalary el ekonomıkasynyń basym­dylyqty salasyna aınalyp keledi. Memleket jyl saıyn aýyl sharýashylyǵyn órkendetýge qar­jy­ny anaǵurlym kóbirek bólýde. Sonyń bir mysaly – elimizdiń agrarlyq sektory 2010 jyly mem­leketten 1 mlrd. 429 mln. teńge qar­jylaı kómek almaqshy. Árıne, mundaı qomaqty qarjynyń aýyl sharýashylyǵyn qarqyndy damy­týǵa yqpaly bolary túsinikti. De­mek, aldaǵy ýaqytta salaǵa kadrlar daıarlaý máselesin oıdaǵydaı she­shýge tolyq múmkindik týady degen sóz. Qazir aýyl sharýashylyǵynyń basym baǵyttary boıynsha, onyń ishinde ǵylymı bilim jáne ádis­te­melerdi taratý salasynda kadr áleýe­tiniń jetkiliksizdigi baıqala­dy. Áli kúnge ekonomıkaǵa qajetti mamandyqtar boıynsha monıtorıng ótkizilmeýi de kedergi bolyp otyr. Joǵary bilikti kadrlardyń kom­mersııalyq salaǵa ketýi de toqta­maýda. Aýyl sharýashylyǵy óndiri­sin­degi jumys oryndarynyń áleý­mettik tartymdylyǵynyń nashar­lyǵy da bilikti kadrlardy tartýǵa kedergi bolýda. Sondyqtan aýyl sha­rýashylyǵyna qajetti maman­dardy daıarlaıtyn oqý oryn­dary­men baılanys ornatý, agroóner­kásip keshenine qajetti kadrlardyń sany men sapasyna taldaý júrgizý, olarǵa qajettilikti anyqtaý qajet. Aýyl sharýashylyǵy qurylym­darynyń qajettiligine baılanysty mamandardyń kásiptik-tehnıkalyq, arnaýly bilimnen keıingi agrarlyq mamandyqtar boıynsha joǵary oqý oryndarynda bilim alýlaryna mem­lekettik tapsyrystar bólý, iri jáne orta aýyl sharýashylyǵy kásip­oryn­darynyń shtat kestesine qa­jetti mamandyqtardy kirgizý jáne olardyń jalaqylarynyń mólshe­rin bilimine, eńbegine saı belgileý, memleket-jekemenshik áriptestigi jáne suranyspen kadrlar daıarlaý máseleleri boıynsha túsinik ju­mystaryn júrgizý kerek. Aýyl sha­rýashylyǵy mamandyqtary boıyn­sha bitirgen túlekterdi aýyldyq jer­lerde jumysqa ornalasý sha­ralaryn alý, kásiptik tájirıbeden ótýlerin uıymdastyrý utymdy bolar edi. Kolledj, kásiptik-teh­nıkalyq mektep jáne lıseı bitir­gen túlekterge, mal ustaýǵa jáne onyń jem-shóbin, arzandatylǵan otyn bólýge kómek berýdi de oı­las­tyrǵan jón. Mal sharýa­shy­lyǵyndaǵy qol eńbegin kóp qajet etetin býyndardy mehanıkalan­dyrý úshin qazirgi zamanǵy aýyl sharýa­shylyǵy tehnıkalary men qural-jabdyqtaryn lızıngke bólýdi qa­rastyrý da kún tárti­bindegi másele. Áıtpese, qazir aýylda bilikti ma­mandardy kúndiz maıshammen izdesek te taba almaýǵa aınaldyq. Bul jaǵdaı áli de jalǵasa bere me degen qaýip te joq emes. Jastar aýyl sharýashylyǵy mamandyq­ta­ryna daıarlaıtyn oqý oryndaryna barmaıdy. Bitirgenderdiń ózi aýylǵa jolamaıdy, qalaǵa qalýǵa tyry­sa­dy. Onyń sebepteri ártúrli. Birin­shi­den, aýyl sharýashylyǵyna qajetti mamandarǵa memlekettik tapsyrystyń tómendigi, ekinshiden, tar sheńberli mamandandyrý jáne sharýashylyqtardyń usaqtyǵy, eginshilik pen mal sharýashylyǵy salasynyń mádenı deńgeıiniń tómendigi der edim. Aýyl zárý bolyp otyrǵan mamandar qata­rynda mal dárigerlerin, agronom­dardy, jerge ornalastyrýshy­lar­dy, tehnologtardy atap aıtýǵa bola­dy. Mysaly, oblys boıynsha 2010 jylǵa 35 joǵary jáne 46 orta arnaýly aýyl sharýashylyǵy maman­daryna suranys bar, alaıda, olar­dy qalaı, qaıdan, qaıtip keltirýdiń joldary anyqtalǵan joq. Qazir Úkimettiń aýyldy túletýge degen qadamdary úmittendiredi. Sońǵy jyl­dary, aýyldyqtardy qarjylaı qoldaýdyń san-taraý tetikterin qoldaný, sondaı-aq taýarly nesıe berý, lızıngtik ádispen tehnıka par­kin jańartýǵa, naýqandyq ju­mystarǵa janar-jaǵarmaıdan je­ńildik jasaý qalypty jaǵdaıǵa aı­naldy. Degenmen aýyl sharýashy­lyǵy mamandaryn turaqtandyrý­dyń eń osal býyn bolyp otyrǵa­nyn jasyrýdyń reti joq. Úki­mettiń qarjysymen kvota boıynsha oqyǵandardyń ózi qaıtkende de aýylǵa barmaýdyń joldaryn taýyp ketip júr. Sondyqtan bul máseleni úkimettik deńgeıde sheshý qajettiligi týyndaıdy. Aýyl sharýashylyǵy mamandaryn daıarlaıtyn joǵary oqý oryndarynyń túlekterine barǵan jerlerinde áleýmettik-turmystyq jaǵdaı týǵyzý, kóterme aqy berýdi qarastyrý qajet. Áıtpese, qalany da, dalany da azyq-túlikpen qamtamasyz etip otyrǵan aýylǵa maman kadrlardyń jetispeýshiligi burynǵydan da arta túsedi. Al, bul óz kezeginde shetel rynogyna shyǵatyndaı qabiletti, sapaly azyq-túlik óndirýge kedergi bolyp qana qoımaıdy, ózimizdi ózimiz qamtamasyz etýdi de qıyndata túseri sózsiz. Laýra NUǴYMANOVA, “Aqtóbe oblysynyń aýyl sharýashylyǵy basqarmasy” MM memlekettik qyzmet kórsetý sapasyn baqylaý bóliminiń jetekshi mamany. Aqtóbe oblysy.