Jumys bola tura usynbaǵany qalaı?

Qyzmetinen zańsyz shettetilgen jan osy saýalǵa jaýap tappaı tabanynan taýsylyp júr Aısın Saıran zeınetke áne-mine shyǵamyn dep júrgende jumyssyzdar qataryna qosyldy. № 17 jol bóli­miniń bastyǵy Vladımır Chastýhın dárigerlik saraptamalyq komıssııa­nyń /DSK/ 2007 jylǵy 23 tamyz­daǵy sheshimin negizge ala otyryp kelesi kúni-aq onymen eńbek shartyn úzdi. DSK-niń ony poıyzdar júr­meı­tin jerlerge jumysqa ornalas­ty­rý jónindegi medısınalyq qory­tyn­dysy aıaqasty etildi. Reseıdiń Ońtústik Oral temir jol basqarm­a­sy­na qarasty Petropavl bólimshe­sinde 14 jyl boıy qystyń qaqaǵan sýyǵynda, jazdyń aptap ystyǵynda júrip jol jóndegen eńbegi umy­tyl­dy. Buıryqpen tany­sýǵa, eńbek ki­tapshasyn alýǵa, ketý qaǵazyn tol­tyrýǵa múmkindik berýdiń ornyna, qutylǵansha asyqty. Basshy­nyń shtattyq kestede bos oryn joq degen syltaýmen zań talaptaryn bur­ma­laýy­na, ujymdyq kelisim-shartty aıaqasty etýine ne túrtki boldy? Qaq-soqpen sharýasy joq qara­paıym mamandyq ıesi jumystan qysqaryp qalsa da, temir jol bas­shylyǵy aǵattyǵyn túzeter, aıybyn túsiner degen úmitin kópke deıin úzbeı júrdi. Árkez jumys basynan taby­lyp, áliptiń artyn kútti. Istiń saǵyz­daı sozylyp bara jatqanyn ańǵar­ǵan­nan keıin zańsyz buıryqtyń kúshin joıý jáne jumysqa qaıta ornalas­tyrý talabymen Soltústik Qazaqstan kólik prokýratýrasyna shaǵymdandy. О́kinishke qaraı, zańdylyqty qadaǵa­laıtyn mekemeniń adam taǵdyry taı­talasqa túsken syn sátte tegeýrindilik tanytýdyń ornyna jaýyrdy jaba toqı salǵany qynjyltady. Proký­rordyń mindetin atqarýshy M.Tánıev myrza shaǵymnyń shekesine “A. Oralbaıǵa! K. Sartaevqa! Tekserý júr­gizińder!” dep shıyrlap qol qoıǵanda “báli, eki qyzmetkerdi qosýyna qaraǵanda...”–dep ishi jylyp qalǵan. Sóıtse, erte qýanǵan eken. – Istiń aq-qarasyn aıyryp beredi degen kólik prokýratýrasynan jaýap keshigip keldi. Onyń ústine A.Chakarov degen prokýrordyń jibergen haty shyndyqpen úılespeıdi. Soǵan qara­ǵanda temir joldaǵylardyń shyǵaryp­salma jaýabyna súıene salǵan sekildi. О́zderi tekserse, bura tartýshy­lyq­tarǵa kózderin jetkizer edi, – deıdi japa shegýshi nalyǵan únmen. Ol kólik prokýratýrasynan qaıyr bolmaǵan soń Petropavl qalalyq so­tyna aryz túsirdi. Sotta eńbek shar­tynyń negizsiz toqtatylǵany, basqa da zańsyzdyqtar anyqtaldy. Bárinen de bos jumys oryndary bola tura usy­nylmaǵany tańqaldyrady. Shamasy, tamyr-tanystaryna berip, solardyń sharapatyna bólengen tárizdi. Sózimiz jalań bolmas úshin mysal keltireıik. Memlekettik eńbek ınspektory S. Gýseva sotta 24-26 tamyz aralyǵynda bos jumys oryndary bolǵanyn, ol mindettterdi jumysy bar adamdardyń atqarǵanyn málimdegen. Demek, S. Aısınniń talaby zańdy. Endi ádildik saltanat qurýy tıis edi. Joq! Sot talapkerdiń ótinishin qanaǵattandy­rýdan bas tartty. Sebep bireý: talap merziminiń ótip ketkendigi. Saırannyń mańdaıy taǵy tasqa tıdi. “Iаpyrym-aý, sonda meniń konstıtýsııalyq qu­qy­ǵymdy kim qorǵaý kerek? Janaı­qaıyma qulaq túretin jan bar ma?” dep shyr-pyr boldy. Onyń sot she­shimine qarsy bultartpaıtyn ýájderi bar. Birinshiden, Reseı Federasııasy Eńbek kodeksi boıynsha jumys berý­shide jaramdy jumys bolmaǵanda, qyzmetker basqa qyzmetke aýysýdan bas tartqanda eńbek sharty úziledi. Ekinshiden, buıryqtyń kóshirmesi nemese eńbek kitapshasy berilgen kúnnen bastap eńbek daýy boıynsha sotqa júginýge bolady. Temir jol bas­shylyǵy tarapynan osy talaptardyń saqtalmaǵanyn baıqaý qıyn emes. Jábirlenýshi oblystyq sottyń “ol ju­mystan bosatý týraly buıryqty jáne eńbek kitapshasyn alýdan qa­sa­qana jaltarǵan, adaldyq tanytpaǵan, jol jóndeýshi qyzmetinen bosatý tý­raly buıryqtyń kúshin joıýdy su­ramaǵan, basqa jumys jóninde resmı júginbegen, jaýapker onyń ótinishin qanaǵattandyrýdan bas tartqan joq” degen ýájderimen de kelispeıdi. Esh eskertpesten eńbek shartyn toqtatsa zań organdaryna júginbegende qaıda barýym kerek? – dep taýsyla sóı­leıdi japa shegýshi. – Dárigerlik saraptamalyq ko­mıs­sııanyń meni poıyzdar júretin jol jóndeý qyzmetine jaramsyz dep taýyp, jeńil jumysqa ornalastyrýǵa usynys jasaýy da aqylǵa qonbaıdy. Kezinde qan qysymym kóterilip, dárigerlik esepte turǵanym ras. Sol kezde qysqartsa qaıda qaldy? Sońǵy jyldary densaýlyǵym syr bergen emes. Qan qysymym qalypty. Ju­mystan qalyp kórmeppin. Kásibı she­berligimdi jetildirýmen kelemin. Qur attaı shaýyp júrgen meni sanattan shyǵaryp tastaýlary qısynsyz. Menińshe, shyndyqty betke aıtqanym úshin jazyqty bolyp qalǵan syńaı­lymyn, – degen ol jumystan shy­ǵarar aldynda bolǵan bir oqıǵany baıandap berdi. Birde basshylyq oǵan ýly dári­lermen jumys isteý jóninde tapsyrma júkteıdi. Ol arnaıy quraldar men kı­­imder berýdi, sóıtip, jaǵdaı jasaýdy talap etedi. Aýysym sheberi “ isteı ber, bul jolǵy dárilerdiń adam aǵza­syna zııany joq” dep ketip qalady. Ol qur turǵannan eshteńe ónbesin bi­lip iske kirisedi. Tús aýa aýysym she­beri ony basqa ýchaskege jiberedi. Sirá, ýly preparatpen kóp istese, pálesi juǵyp júrer dep sekemdengen bolý kerek. Bir kezde onyń basy aınalyp, júregi loqsyp, boıyn álsizdik bıleı bastaıdy. Ýlanyp qalmasam jarar edi degen kúdikpen bir úıden sút alyp ishedi. Osy sátti ańdyp turǵandaı bastyǵy jetip kelip “Sen nege jumys ornyn ruqsatsyz tastap ketesiń? – dep zekı jóneledi. Onsyz da ózin jaısyz sezinip, sirkesi sý kó­termeı turǵan Saıran eńbek tártibine qatysty kemshilikterdi qadaı aıtyp, bolǵan jáıtti joǵarydaǵy basshy­larǵa jetkizetinin eskertedi. Ishki oıy, bir qorqytyp alý bolatyn. Sodan on kúnge jýyq emdelip, saýyǵyp shyǵady. Oblystyq densaýlyq saqtaý basqar­masy bastyǵynyń orynbasary A.Rá­sheva bergen anyqtamada qaýipsizdik quralyn qoldanbaı gerbısıdpen ju­mys isteý saldarynan haliniń nashar­laǵany, em-dom alǵannan keıin den­saýlyǵynyń qalypty kúıge túskeni, normadan tys aýytqýlar bolmaǵany, qanaǵattanarlyq kúıde jumys atqara alatyny jaıly málimetter kelti­ril­gen. Soǵan qaraǵanda, qara jumysqa tóselip, shynyqqan azamattyń dim­kástikke ushyrap, bala-shaǵa nápáqa­synan aıyrylýy kóńilge qona qoı­maı­­tyn sııaqty. Onyń “meni ýladyń­dar ǵoı” dep ashýmen aıtqan sózi álde­kimderdiń shamyna tıip, qolaıyna jaqpaı qalýy da múmkin. Al bos jumys oryndaryn jasyryp, búrke­meleýdiń biz bilmeıtin áldeqan­daı tylsym syrlary bar ma? Temir jol basshylyǵy ony jumystan óz ótini­shimen ketirýge, kólik prokýratýra­synan aryzyn qaıtaryp alýǵa áreket jasaǵanymen, ıliktire almaǵan. Budan keıin, reti kelse, aıaqtan shalyp, omaqasa qulatýǵa umtylatyny óz-ózinen túsinikti jáıt. Bul aıtylǵandar joramal-paıymdaýlar bolǵanymen, keı faktiler osylaı oı qorytýǵa ıtermeleıdi. – Endi Joǵarǵy Sotqa shaǵym­daný qamyna kirisip jatyrmyn. Eń bastysy, zańsyz buıryqtyń kúshin joıýǵa qol jetkizý. Sonda jumysqa qaıta alý sekildi máseleler óz-ózinen retteleri anyq. Qashan ádildikke jetkenshe tynym tappaımyn, – dedi qoshtasar sátte úsh jyl boıy shyndyq úshin shyrqyrap, tabanynan tozyp júrgen azamat qaısar minezinen aınymaǵan kúıi. О́mir ESQALI, Soltústik Qazaqstan oblysy.