Merki múmkindikti múlt jibermeıdi

Osydan bir-bir jarym jyl buryn Jambyl oblysy ákim­diginde ótken úlken jıyndarda Merki aýdany únemi synnan kóz ashpaıtyn. Oblys kórsetkishiniń árbir sıfry kókireginde saırap turatyn aımaq basshysy Ká­rim Kókirekbaev Merkiniń árbir kemshiligin qadap-qadap aıtyp, aýdan ákimin qýyryp jiberýshi edi. Buǵan deıin mundaı úlken basshylyq qyzmette baq synap kórmegen Merki aýdanynyń ákimi Baqtııar Kópbosynov alǵashqy kezde abdyrap, sharýany qaı tusynan bastaryn bilmeı, biraz daǵdaryp qalǵany ras. Áıtse de, «Adamdy jyly sóz emes, syn shıratady» degen ras eken. Oblys áki­miniń qatań talap qoıyp, qur aıqaıǵa baspaı, durys synap, durys baǵyt kórsete bilýinen bolar búginde Merkiniń sharýasy dóńgelenip, jyl qorytyndysy boıynsha aýdandar ishinde alǵashqy oryndardan kórindi. Endi ákimdikte ótken úlken jıyndarda Merkiniń mereıi tasyp, aýdan ákimi B. Kópbosynovtyń daýsy jarqyn-jarqyn estiletin boldy. Shynynda sońǵy kezderi aq bas Ala­taýdyń etegin jaılap jatqan Merki aýdanynda aýyl sharýashylyǵy salasynda úlken tirlikter atqarylýda. Sonyń biri retinde óńirlik ındýstrııalandyrý kartasyna engizilgen «Merki et» JShS-ni aıtýǵa bolady. Bul baǵytta Rysqulov aýylynda ornalasqan «Merki et» JShS-ne qarasty burynǵy et kombınatyn qaıta jańǵyrtyp, et konservisin jáne shujyq ónimderin shyǵarý josparlanýda. Qýattylyǵy jylyna 250 tonna shujyq pen 262 myń konservi shyǵarýǵa jetetin bul jobanyń quny 620 mln. teńgeni quraıdy. Búgingi kúni qaıta jańǵyrtý jumystary tolyǵymen aıaqtaldy. 25 adamdy jumyspen qamtıtyn bul jobanyń tusaýy osy kóktemde kesilmek. Aıtpaqshy, shıkizat daıyndaý maqsatynda bir mezgilde 3000 bas iri qara malyn bordaqylaıtyn arnaıy alań iske qosylyp, jylyna shamamen 4 500 bas iri qara malyn bordaqylap nemese 1100 tonna et óndirý josparlanyp otyr. Merkidegi aýyl sharýashylyǵy salasy­nyń jetistigi munymen bitpeıdi. Jaqynda osy aýdandaǵy «Olja» sharýa qojalyǵynda 3 myń basqa arnalǵan ozyq ınfra­qurylymy bar borda­qylaý alańy iske qosyldy. Atalǵan sharýa qojalyǵynda ótken jyly 3 461 bas buqa borda­qylanyp, 879,3 tonna sapaly sıyr eti óńdirildi. Jalpy alǵanda, «Sybaǵa» baǵdarlamasy boıynsha aýdannyń 4 sharýa qojalyǵy 54,0 mln. teńge nesıe alyp, 293 bas sıyr, 12 bas buqa, «Altyn asyq» baǵdarlamasy boıynsha 4713 qoı, «Qulan» jylqy sharýashylyǵyn damytý baǵdarlamasy boıynsha 272 bas jylqy satyp alynyp, jospar artyǵymen oryndaldy. Al «Merki asyl tuqymdy zaý­yty» AQ-qa qarasty «Agrostan» JShS úlken bir tirlikti qolǵa aldy. Olar jalpy quny 100 mln. teńgeni quraıtyn qurylys jumys­taryn júrgizip, jylyna 5500 bas qoı jáne 220 bas jylqy bordaqylaý keshenin iske qosty. Sonymen qatar, qumdy aımaqtaǵy qoı qystaýlarynyń ınfraqurylymyn jańartý maq­satynda Kanada eliniń tehno­logııalyq úlgisimen jasalǵan 18 dana malshy úıin jáne 18 dana mal ustaıtyn arnaıy qoralar soqty. Jaqynda «Agrostan» taǵy da 3000 bas iri qara malǵa arnalǵan mal bordaqylaý alańy qurylysyn bastady, joba quny 740,0 mln. teńgeni quraıdy. «100 naqty qadam» Ult Jos­parynyń 60-qadamynda «sút jáne sút óniminiń óndirisin damytý úshin strategııalyq ınvestorlar tartý» boıynsha úsh jylda atqarylatyn mindetter naqtylansa, 61-qadamda «et óndirisin damytý mindeti» qoıylǵan. Osyǵan baılanysty aýdanda zamanaýı úlgidegi sıyr fermalaryn uıymdastyryp, sút óndirý jáne óńdeý kooperasııalaryn damytý is sharalary atqarylýda. Aımaqtyq sút klasterin qurý boıynsha aýdandaǵy 40 sharýa qojalyǵy birigip, «Merki ónimderi» kooperatıvi quryldy. Búgingi tańda atalǵan kooperatıvke 1000 bas sıyr malyn satyp alýǵa barlyǵy 600 mln. teńge, atap aıtqanda, oblystyq bıýdjetten 300 mln. teńge jáne oblystyq kásipkerler palatasynan 300 mln. teńge qarajat bólindi. Sondaı-aq, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi arqyly 1,0 mlrd. teńge sút óńdeý zaýytynyń qurylysyn júrgizýge bólindi. «Birlik bolmaı tirlik bolmaıtynyn» jaqsy uǵynǵan sharýa­shylyqtardyń biri – «Bahor». Bul sharýa qojalyǵy «Yrys» baǵdarlamasy boıynsha nesıe alyp, Reseıden sútti baǵyttaǵy 100-den astam sıyr satyp ákel­gen. Qazir asyl tuqymdy sıyrlar jersinip, alǵashqy tólin berdi. Jáne bul sıyrlardyń árqaısysynan táýligine 25-30 lıtrge deıin sút saýylady. – Kooperasııaǵa birigýdiń memleketke de, sharýalarǵa da ákeler paıdasy orasan. Jekelegen sharýa­lar úshin bul – úlken múm­kindik. Birinshiden, sút kólemi artady. Sút kóbeıgen soń zaýyt jumysy júredi. Sút ónimderin de shyǵara bastaımyz. Bul kóp deńgeıde paıda tabýdyń kózi bol­maq. Onyń ústine memleketten árdaıym qol­daý bolary anyq. Nesıe alý, malǵa jemshóp daıyndaý sııaqty máselelerde memle­kettiń kómegi kóp, – deıdi «Bahor» sharýa qoja­lyǵynyń tóraǵasy Bahtııar Hasanbaev. Al Merki aýdanynyń ákimi Baqtııar Kópbosynovtyń aıtýyna qaraǵanda, eger jospar júzege assa, sút kólemi 2-3 esege artady. Al sútin jeke zaýyttarǵa arzan baǵamen ótkizip otyrǵan fermerler ónim qunyn ujym bolyp belgilep, tabysyn ózderi alatyn bolady. Árıne, ár istiń óz qıyndyǵy, óz beıneti bolady. Áıtse de, Merki ár múmkindikti qur jibermeı, bul salada qanatyn keńge jaıyp keledi. Oralhan DÁÝIT, «Egemen Qazaqstan». Jambyl oblysy. –––––––––––––––– Sýretti túsirgen Aqádil RYSMAHAN.