Sezimge bóleıtin ónerdiń qudiretine quldyq urdyq! «Qyz Jibek» fılmine kemseńdemeıtin kisi bar ma, sirá? Júregi tas adam bolmasa, «Qarash-qarash oqıǵasy», «Kókserek», «Zamanaı» men «Qosh bol, Gúlsary»... ekrandyq týyndylary da tap solaı, janaryńyzǵa jas tundyrady, júregińiz jazdaǵy ýyljyǵan órikteı eziledi, ishki sezimder sapyrylysyp, alaı-dúleı kúı keshtiredi. Buryn úndiniń fılmderin tamashalap ta aǵyl-tegil jylaǵan ǵoı sol kezdiń adamdary. Qazir aıtsań, kúlkili... Bir tamshy jas kókiregińizdi kóktemgi jasyndaı kúńirentedi. Al «Abaı», «Ana-Jer-Ana»... spektaklderin súlesoq, ber jaǵyńmen tamashalaý taǵy múmkin emes. Bulardan qazaqtyń sóz óneri qudiretiniń qandaı kıeli, qasıetti ekenin paıymdaısyz. Negizi aıtpaǵym, qazirgi oryndalyp júrgen ánderdiń jeńil-jelpi yrǵaqqa boı aldyryp, baıyrǵy tamyrynan tym alshaqtap ketkendigi týraly bolatyn. Búgin qarap otyrsańyz, toı-tomalaqta mátinderi mánsiz, kóńil sergitetin, oısyz-muńsyz saryndaǵy áýender jıi oryndalady. Toı – qazaqtyń qazynasy deımiz-aý, alaıda bar gáp sondaǵy oryndalatyn ánderde ǵoı. Oıly ánnen góri toıly ánderge kóbirek bet burýymyzdyń sebebi nede? О́ıtkeni, birinshiden, án naǵyz paıda tabýdyń, bıznestiń kózine aınalyp otyr. Tumsyǵymyzdy jarqabaqqa soqtyryp, jaralaıtyn tusymyz osy. Birqatar ánshiler Eýropanyń dańǵaza áýenine eliktep, solarsha ashyq-shashyq kıinip, elirme únge eki qoldaryn erbeńdetip án salýdy mádenıettiń bıik satysyna kóterilý dep sanaıdy. Sosyn keıde ber jaqta – ánshi, al ar jaǵynda bir top bıshi alqyn-julqyn, óz-ózderin jep, mán-maǵynasyz qur beker bıleıtinine kúıinesiń. Án men bı úılesse, nemiz bar ókpelep. Máselen, sheteldiń ánshileri bul jaǵynan qamshy saldyrmaıdy, al bizdikilerdiń bıi keshegi 70-shi jyldardyń dıskotekasyndaǵy qımyldardan aýmaıdy. Bıshiler ánmen birge qozǵalyp, belderi jas shybyqtaı maıysyp, ıilip turýdyń ornyna oqtaý jutqandaı tip-tik, qımyldaryna qarap robot pa dersiń. «Jibekti túte almaǵan, jún etediniń» keri. Amerıkalyq Djımı Hendrıks: «Biz mýzyka arqyly adamdarǵa gıpnoz jasaımyz, olardy kúıden-kúıge qubyltyp eń osal jerlerin anyqtap alamyz. Al sodan soń onyń mıyna ne quıam deseń de erkiń ózińde» degen eken. Sol aıtqandaı, qazirgi jas qazaqtyń qulaǵyna batystyń baqyryp-shaqyrǵan áýezderi quıylýda. Qan tobyn anyqtamaı adamǵa qan quıý qandaı qaterli desek, bótenniń mýzykasynyń sanaǵa quıylýy da solaı, qazir óte-móte qaýipti. Án óneri qazaqta burynnan tárbıeniń basty quraly, kisi boıyndaǵy múlgigen názik sezimdi oıatatyn, mıyn demaltatyn, sana sandyǵyn marjan oılarmen kómkeretin, rýhtandyratyn, júzine qan júgirtetin qundylyq bolyp sanalǵandyqtan, bizdi bul jaıt qatty tolǵandyrýy tıis dep oılaımyz. Búgingi ánderdiń qadaǵalaýsyz hal-ahýaly, betimen ketýshilik kim-kimdi de tolǵantpaı qoımaıdy. Birjan sal, Aqan seri, Mádı, Jaıaý Musa, Áset, Balýan Sholaq, Abaı, Imanjúsip, Kenen, Nartaı... ánderin alǵa ozdyryp, túrli janrda túrlentip shyrqasaq nesi aıyp. Muny qazirgi jastar qabyldaı almaıdy dep kim aıta alady? Bıletetin, boıdy sergitetin, sezimge jeteleıtin ánderden góri búgin oılantatyn, tolǵantatyn, qulaqpen emes, júrektiń qalqanshasymen qabyldaıtyn ánderdiń bási bıik tursa nesi jaman. Adamnyń aǵzasyna aǵyla quıylyp, aǵyl-tegil oıǵa shomdyratyn án gúli shirkin, máńgi qulpyryp ashylyp tursa eken deısiń. Qazaqtyń baıaǵy ánderin jaıǵasyp otyryp, oılanyp tyńdaıtynsyń, saǵynyshtan, ańsaýdan janaryńnan jas tamatyn. Ádepti án tyńdap ósken bala ómirdiń mánin túsinip turatyn. Bolashaqta qandaı adam bolatynyń qandaı ándi boıyńa sińirip óskendigińe baılanysty edi. Al qazir órender kimderdiń ánimen sýsyndaýda? Júsipbek, Manarbek, Ǵarıfolla, Qurmanbek, Jánibek, Ermek... taǵy sol syndy ánshilerdiń únderi túgili esimderin olar bile me eken? Áı, qaıdam! Qaırat Nurtas, Tóreǵalı Tóreáli syndy estrada ókilderi sahnada án shyrqaǵanda shydap tura almaı, botadaı bozdap jylaǵan jasóspirimderdi kórgende eriksiz oıǵa shomǵanbyz. Eki kózden shynaıy tógilgen baıaǵy jas pen elirip, eliktep parlaǵan myna jastyń arasynda qandaı aıyrmashylyq bar dep...
Qarashash TOQSANBAI,
«Egemen Qazaqstan»
