Operaǵa ejelden sımfonııalyq orkestrdegi skrıpka, alt, vıolonchel, kontrabas, fleıta, fagot, goboı, klarnet, valtorna, trýba, trombon, týba, fortepıano, arfa... tárizdi batystyq, eýropalyq úlgidegi aspaptar tán. Sebebi, operanyń otany Italııa bolǵandyqtan, sondaǵy mýzykalyq aspaptardyń oınalýy óte zańdy. Ágárákı, ulttyq operamyz bolsa she? Halqymyzdyń salt-dástúrin, dala mádenıetiniń shalqar sazy men jazıra sarynyn osy aspaptar tushymdy jetkize me, joq álde ulttyq mýzykalyq aspaptarymyz ba? E. Brýsılovskıı men Ǵ.Músirepovtiń tandeminen týǵan qazaq ulttyq opera óneriniń injý-marjany – «Qyz Jibek» operasynyń jańa mýzykalyq redaksııada, kompıýterlik, plastıkalyq bı tilimen árlenip, zamanaýı tehnologııalar kómegimen basy bútin jańǵyrtylýy ótken aptadaǵy eń bir umytylmas mádenı oqıǵa retinde qabyldanǵany ras. «Astana Opera» teatrynda eki kún qatarynan ótken premeraǵa halyq kóp jınaldy. Otandyq opera bolǵandyqtan jurttyń oǵan meıirlene qurmet kórsetýi, súıispenshilik tanytýy zańdy qubylys árıne, alaıda kóńilge kól-kósir shýaq sebeleıtin munyń taǵy bir jaǵymdy jańalyǵy – halqymyzdyń kóne dástúrli mýzykalyq aspaptary úniniń saltanat qurýy edi. Sol sebepti, munda alǵash ret ulttyq aspaptardyń molynan paıdalanylýyn qazaq ulttyq opera óneri úshin mańyzy joǵary, úlken qadam dep esepteý lazym. Bekaıdar Qalıev jetekshilik etetin «Serper» dombyrashylar ansambliniń sahnada sadaqshylar bıin halyq kúıi «Tepeńkókpen» súıemeldep, alqa-qotan kópshilikpen bite qaınasyp ketýi óte úılesimdi oılastyrylǵan eken. Dalanyń tirshilik-tynysyn, salt-dástúrin beıneleýde qasıetti qara dombyranyń qońyr únine jetetin dúnıede ne bar, shirkin! Qosobanyń túbinde qylqobyzymen «Kóroǵly» kúıin bebeýletken Ádilet Azbaevtyń ónerimen de ulttyq operanyń kókjıegi keńeıip, alty alashtyń aldynda aıbyny asqanyna esh talas joq. Spektaklde Tólegenniń qazasy men Bekejannyń jan azabyn baıandarda sózden góri qobyzdyń qońyr únine úkilep ıek artqan janǵa rahmet! Ol osy tańdaýda qatelespegen. Baǵzydan qazaqtyń ózimen jany egiz aspaptyń shanaǵynan tógilgen tolǵaýdy munymen túbi bir, atalas delinetin skrıpkańyz osynshalyq bıik órede, óńeshke óksik toltyra tebirentip jetkize alar ma edi. Joq-á, táıiri. Sol sııaqty operadan ulttyq kóne aspabymyz – kerneıdi keziktirip, buryn-sońdy oılamaǵan tamashaǵa tap boldyq. Halqymyzdyń úrmeli aspabyna jatatyn muny erte zamandarda áskerı joryqtaǵy jaýyngerlerdi jigerlendirip, alǵa umtyldyrý, atoılatý, keıde habar berý sıpatynda paıdalansa, endi birde saraılardaǵy saltanatty jaǵdaılarda oınalatyny málim edi. Derekter boıynsha bul aspap túrki tildes halyqtar arasynda óte keń taralǵan, biraq olar ózara týys bolǵanymen, atalýy, jasalýy jaǵynan bir-birine uqsamaıdy. О́zbekterde «karnaı» delinse, uıǵyrlar «sýpnaı», «naı» deıdi eken. О́zbek aǵaıyndar muny tipti ózderiniń ulttyq brendi retinde maqtanysh tutady. О́kinishke qaraı, kerneı bizdiń dástúrli ónerimizdiń ózeginen shettep, tasada qalyp qoıǵandaı kúı keshti. Mamandardyń aıtýynsha, kerneı aspabynyń syrtqy jaǵyn baıaǵyda túıe óńeshimen qaptap jasap, bitken soń ústińgi jaǵyn jylqy qylymen shashaqtap áspettese, al biz sahnadan otandyq sheberlerdiń aspapty jezden jasaǵan bólek bitimdi úlgisine kýá boldyq. Belgili aspaptanýshy sheber Bolat Sarybaev kerneı halqymyzdyń baıyrǵy mýzykalyq murasy bolyp tabylatynyn ǵylymı turǵyda zerttep, ónerge ókinbesten qosyp ketkenine qaramastan, onyń «Qyz Jibek» fılminen keıin sahnaǵa birden jol taýyp kete qoımaýy ulttyq aspaptarǵa áli de bolsa jetkilikti kóńil bólinbeı otyrǵanyn ańǵartady. Qyrdaǵy qyzǵaldaqtyń ortasyna jarasa jaıǵasqan jetigenshi arýlar – Maral Sahmetova, Aıqaragóz Múkııa, Álııa Izdılıýeva, Mádına Súleımenova «Alty qaz» kompozısııasyn názik ıirimmen, naqyshyna keltire sheber oryndady. Áýedegi án salǵan qustardyń qanatynyń sýsyly qandaı áserli estiledi. Budan bólek, sımfonııalyq orkestrge shańqobyzdyń únin minsiz ushtastyrǵan Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri Abzal Muhıtdınovtiń dırıjerlik sheberligine jurt sheksiz rıza... Ulttyq mýzykalyq aspaptardy shettetip, paıdalanbaýdan kóp nárseden ózimiz utylyp, qur qalyp júr ekenbiz-aý! «Qyz Jibek» operasy qalaı qoıylypty, sizderdiń kóńilderińizden shyqty ma?» dep suraýshylar kóp. Bar qazaqtyń júregin jaýlap alǵan «Qyz Jibek» fılminde qasıetti qara dombyranyń quıqyljyǵan úni qulaǵyńyzdan ketpeı, án men kúıge áserlenetin edińiz ǵoı. Sol sııaqty dombyra, kerneı, qylqobyz, jetigen, shańqobyz oınalmasa, ol nesine «Qyz Jibek»?! Qazaqtyń dástúrli saz aspaptarynyń únin alǵa ozdyrǵan «Qyz Jibek» operasy arqyly halqymyzdyń kóne mýzykalyq aspaptarynyń dańqy shartarapqa sharyqtap, mártebesi asaryna shyn kóńilden biz de qýanýlymyz.
Qarashash TOQSANBAI,
«Egemen Qazaqstan»
