О́z ónimderimizdi ógeısinbeıik

Soǵymbasy degen et pen áńgimeni soǵyp, ótken-ketkendi aıtyp, sher tarqatýǵa taptyrmaıtyn oryn ǵoı. Qaıbir kúni bir dosymyzdyń úıinde qonaqta bolyp, dastarqan basyndaǵy áńgime ádettegideı eldiń qazirgi jaǵdaıyna qaraı oıysqanda bul orta ájepteýir pikirler alańyna aınaldy. Árıne, árkim kórgen-bilgenin aıtady. Elimizdiń árbir sátti qadamyna qýanyp, tileýin tilep, qaıtsem soǵan óz úlesimdi qosamyn dep júrgender kóp. Degenmen, «Barlyq taýardy shetelden satyp alamyz, eshqandaı ónim óndirmeımiz, tipti azyq-túlikke deıin kórshi elderden tasymaldanady», degen de áńgimelerdiń aıtylǵany jasyryn emes. Osy áńgime meni qatty oıǵa qal­dyrdy. Táýelsizdigimizge shırek ǵasyr­dan asqan ýaqytta shynynda óz qolymyz óz aýzymyzǵa áli kúnge jetpegeni me? Álde istiń kózin taba almaıtyn, daıynǵa tap bolyp, sony ǵana qanaǵat tutatyn kerjalqaý bolǵanymyz ba? El mereıin tasytyp, úmitin oıatqan, boıyna kúsh-qýat, senim bergen jetistikterimizdiń bári qaıda qaldy sonda? Mine, osy suraqtar kópke deıin maza bermedi. Qaıbir kúni jumystan kelsem, kelinshegim de syrttan oralyp, sýpermarket bergen azyq-túliginiń chegine úńilip qarap otyr eken. Basyma bir oı sap ete qaldy. Chekti aldym da, birneshe paketke salynǵan taýarlardy ústel ústine qoıyp, erinbeı, báriniń syrtqy qaǵazyndaǵy «adresterine» kóz júgirtip shyqtym. Shynynda biz bárin shetelden satyp alamyz ba? Álde bul kórmeı-bilmeı aıtyp júrgenderdiń áńgimesi me? Sondaǵy satyp alynǵan taýarlardyń tizimi mynaý edi: «Sesna» uny – Astana, Qumsheker – Taraz, Aq nan jáne «Borodınskoe» qara nany – Taraz, «Jetisý» kúlshesi – «Rahat» fırmasy, «Kreker» kúlshesi – Almaty, «A-prodýkt» fırmasy, Qaraqumyq – Pavlodar, Aqtaǵan suly kúlshesi (ovsıannoe pechene) – «Nıva Almaty» fırmasy, «Zahroma» maıy – Qaraǵandy, «Evrazıan fýds» fırmasy, «Solena» maılyq qaǵazy – Almaty, Kúrish – Almaty, «Astyq» fırmasy, «Shedevr» kúnbaǵys maıy – Almaty, Burshaq – Almaty, «Astyq» fırmasy, Qoıýlatylǵan sút – Almaty, «Maslo del» JShS, «Sultan» spagettıi – Petropavl, «Start» júgeri qaýyzy – Ýkraına, Kosmetıkalyq maqta taıaqshalary – Reseı, Júgeri taıaqshalary – Qapshaǵaı, «Lesnoı balzam» tis pastasy – Reseı, «Garnıer» boıaýy – Reseı, «Absolıýt» sabyny – Reseı, Kir sabyn – Ekaterınbýrg, Taýyq eti – Reseı, «3 jelanııa» ketchýby – Qaraǵandy, «Evrazıan Fýds» fırmasy, «Feırı» ydys-aıaq jýatyn suıyqtyǵy – Máskeý, «Jas qanat» jumyrtqasy – Taraz, «Prezıdent» qaımaǵy – Almaty oblysy, Irimshik – Jambyl oblysy, Merki aýdany, «Sınkaz» tomaty – Almaty, Shujyq (Kolbasa «Doktorskaıa») – Taraz, «Zaýrbekov» JK, Tuz – Qyzylorda oblysy, «Yuva» ashytqysy – Almaty, Untaq jarmasy (mannaıa krýpa) – Almaty, «Dostyq» fırmasy, Suly qaýyzy (ovsıannoe hlopıa) – Reseı, «Sar» fırmasy, As sodasy – Bashqurtstan, Árıne, kelinshegim ózimizge qajetti taýarlardy ǵana alǵan. Áıtpese otandyq taýarlardyń tizimi budan da uzaq bolýy múmkin edi. Degenmen, osynyń ózi bizdiń elde túk istelinbedi, azyq-túliktiń kóbin syrttan satyp alamyz degen áńgimeni joqqa shyǵaratyny anyq. Ras, jeńil ónerkásip salasynda múldem másele joq dep aıtýǵa bolmaıdy. Bálkim, keıbir tustarda múmkindikti paıdalana almaǵan da bolarmyz. Biraq, «Túk joq, túk istelinbedi» dep ózeýreı bergenshe nege barymyzdyń ózimen maqtana bilmeımiz? Iri saýda oryndaryna barsańyz, otandyq taýarlardyń óz buryshy bar. Et deısiz be, qumsheker, qant deısiz be, sýsynnyń túr-túri, shujyq, un, maı, ár otbasynyń kúndelikti azyq etýi úshin kerekti dúnıeniń bári bar. Keshe ǵana Elbasy Nursultan Nazarbaev dúıim jurttyń aldynda otandyq kostıým-shalbar men aıaq kıim kıip júrgenin maqtanyshpen aıtty. Mine, budan otandyq kásipkerler qanatyn keńge jaıyp, barlyq salany qamtyp, óz taýarlarymyzdyń qatary kóbeıip kele jatqanyn baıqaýǵa bolady. Endeshe «Kórmes, túıeni de kórmes» degenniń kerin keltirip, «túk joq, túk joq» deı bergenshe, nege otandyq taýarlardyń saýdasyn qyzdyr­maı­myz? Jamandaý ońaı, jarnama jasaý qıyn bol­ǵany ma? «Otandyq taýardy paıdalanǵanym – elim­niń damýyna qosqan úlesim» degen túsinik bizde qashan paıda bolady? Árıne, syn da aıtylýy kerek, biraq, kemshilikti kórsete otyryp, jetis­tiktiń bárin syzyp tastaýǵa bolmaıdy ǵoı. «Joq» degen adam joǵalady, «bar» degen ońala­dy» degen, endeshe barymyzdyń ózin uqsatyp, barymyzdyń ózin baǵalaı bileıik, aǵaıyn. Oralhan DÁÝIT, «Egemen Qazaqstan» Jambyl oblysy