«OVO» nemese jumyrtqadan bastalǵan álem
Iá, munda adam denesi jerdiń tartylys kúshine baǵynbaıtyn sekildi. Biri aspan astynda qalyqtasa, endi biri bos keńistikte tepe-teńdik saqtap turady. Kórermen kóz aldynda múmkin emes dúnıeler júzege asyp jatqandaı qııalyńdy kókke órletedi. Alaıda sol ǵajaıyptyń artynda kezdeısoqtyq joq. Myńdaǵan saǵattyq jattyǵý bar. Jyldar boıy qalyptasqan kásibı tártip bar. Jaraqatpen kúres, qorqynyshty jeńý bar. Eń bastysy, ónerge degen sheksiz adaldyq jatyr.
Álemdik sırk óneriniń fenomenine aınalǵan kanadalyq «Cirque du Soleil» araǵa toǵyz jyl salyp Astanaǵa qaıta oraldy. «EKSPO-2017» kórmesi kezinde elordalyq kórermendi tánti etken ujym bul joly óziniń eń jarqyn ári kórkemdik turǵydan birtutas jobalarynyń biri – «OVO» shoýyn alyp keldi. Portýgal tilinen aýdarǵanda «OVO» sózi «jumyrtqa» degen maǵynany bildiredi. Qoıylymnyń rámizi de, negizgi dramatýrgııalyq ózegi de osy – tirshiliktiń bastaýy sanalatyn jumyrtqa. Spektakldiń búkil qurylymy aıtýly obrazdyń aınalasynda órbıdi. Sol jumbaq álemge kezdeısoq tap bolǵan saıahatshy shybynnyń taǵdyry arqyly kórermen mahabbat, dostyq, qaýymdastyq hám ómirdiń úzdiksiz jańarýy týraly hıkaıany tamashalaıdy.
Qoıylymnyń rejısseri ári horeografy – álemge áıgili brazılııalyq maman Debora Kolker. Al «OVO» – «Cirque du Soleil»-diń tolyqtaı jándikter álemine arnalǵan jalǵyz týyndysy. Munda ár qozǵalys – tek akrobatıka emes, keıipkerdiń ishki kúıi. Qońyz – salmaq pen turaqtylyq, shybyn – izdenis pen mazasyzdyq, túngi kóbelek – sezim men náziktik, órmekshi – qaýip pen baqylaý, ıaǵnı dene munda bıologııalyq forma emes, psıhologııalyq kodqa aınalady. Onyń dástúrli sırkterden basty aıyrmashylyǵy da osynda: qoıylymda kloýndar nómir arasyndaǵy úzilisti toltyrýshylar emes, oqıǵanyń negizgi keıipkerleri. Bala túgil, tipti eresek kórermenniń ózi qııalshyl Záýza (Bojıa korovka), mazasyz Saıahatshy men esten ketpes Flıpo sheberdiń bastan keshkenderin asa zor qyzyǵýshylyqpen tamashalap, jándikter týraly tańǵajaıyp hıkaıanyń ishine qalaı enip ketkenin ózi de baıqamaı qalady.
Ajalmen arbasqan óner
Álqıssa, shoý bastalmaı turyp-aq alyp arenanyń ishinde ózgeshe bir tynys seziledi. Munda bári qozǵalysta: tehnıkalyq mamandar sońǵy tekserisin júrgizip jatyr, ártister qyzý daıyndyq ústinde. Bir qaraǵanda sahna syrtyndaǵy qarapaıym qarbalas sııaqty kóringenimen, dál osy jerde kórermendi tańǵaldyratyn ǵajaıyp dúnıeniń irgesi qalanady. Al qobaljý men jiti daıyndyqtyń astarynda úlken táýekel jatyr. Sebebi «OVO»-daǵy eń kúrdeli akrobatıkalyq nómirlerdiń kóbi eshqandaı saqtandyrý arqandarynsyz oryndalady. Bir sáttik qatelik aýyr jaraqatqa ákelýi múmkin. Soǵan qaramastan, ártister kún saıyn kórermen aldyna shyǵyp, adamnyń múmkindigi sheksiz ekenin dáleldeýge tyrysady. Máselen, qoıylymda Shegirtkeniń beınesin somdaıtyn Dmıtrıı Fedorovskıı úshin sahna aldyndaǵy tolqý – kásibı serigi.
– Ár qoıylym aldynda azdap qobaljý bolýy kerek. Dál sol sezim adamdy jınaqy ustaıdy. Al artyq senimdilik qaýipti. Bizdiń jumysymyzda tártip pen jaýapkershilik bárinen joǵary, – deıdi ol.
Bul sózderdiń astarynda sırk óneriniń jazylmaǵan zańy jatyr. Munda batyldyq pen saqtyq qatar júredi. Ár trıýk táýekelge negizdelgenimen, onyń artynda aılar boıǵy daıyndyq pen dáldikke qurylǵan esep bar.
Qoıylymda biregeı akrobatıkalyq janrlar usynylǵan. Sonyń ishinde eń kúrdelisi – teńselip turǵan alyp japyraq ústinde, bos tartylǵan sym arqanmen júrý nómiri. Sondaı-aq ýltrakúlgin sáýlelerdiń kómegimen tas qarańǵyda oryndalatyn «diabolo» kóldeneń jonglerlik tehnıkasy kórermendi tańǵaldyrdy. Brazılııalyq ártis Vellıngton Lıma («Qabyrǵamen júgirý» nómiriniń oryndaýshysy) óz qupııasyn bólisti: – «Cirque du Soleil»-de ótkizgen 28 jylymnyń ishinde men bes túrli shoýǵa qatystym. Kópshilik mundaı kúrdeli trıýkterdi jasaýdan qoryqpaısyz ba dep suraıdy. Shyny kerek, qorqynysh týraly oılamaımyn. Men óz tehnıkama senemin, óıtkeni kún saıyn jattyǵyp, bul daǵdylardy jyldar boıy shyńdap kelemin. Mamandyqqa búkil ómirińdi arnaǵanda senimdilik tájirıbemen birge keledi, – deıdi akrobat.
Búginde shoý quramynda álemniń jıyrma bes elinen kelgen júzden astam maman eńbek etedi. Olardyń arasynda burynǵy olımpıadashylar, halyqaralyq deńgeıdegi sportshylar, ınjenerler, mýzykanttar men dızaınerler bar. Bir qaraǵanda árqaısysy ártúrli sala ókilderi bolǵanymen, bárin biriktiretin ortaq maqsat – kórermenge umytylmas áser syılaý. Múmkindigi sheksiz sondaı ártisterdiń qatarynda ýkraınalyq áýe gımnastary Artýr Dýdov pen Esmıra Kýlıeva da bar. О́mirde erli-zaıypty bul jup sahnada tún kóbelekteriniń názik beınesin jasaıdy. Kórermen olardyń aýada qalyqtaǵan bıin romantıkalyq kórinis retinde qabyldaıdy. Biraq sol birneshe mınýttyń artynda úlken fızıkalyq kúsh pen bir-birine degen sheksiz senim jatyr.
– Eń kúrdeli sátterdiń birinde Esmıra meniń moınyma súıenip turyp trıýk oryndaıdy. Mundaı kezde tehnıka ǵana emes, seriktesińe degen tolyq senim qajet. Biz bir-birimizdi kózqarasymyzdan-aq túsinemiz, – deıdi Artýr.
Al Esmıra Kýlıeva qazirgi kezeńniń eń ózekti máseleleriniń birine toqtaldy: – Áleýmettik jeliler men jasandy ıntellekt dáýirinde kórermendi tańǵaldyrý qıyndap ketti, deıdi ol.
Shynynda da, búgingi adam kún saıyn myńdaǵan beıne kóredi. Sekýnd saıyn jańa aqparat alady. Biraq dál osy jaǵdaıda tiri ónerdiń qundylyǵy artyp keledi. О́ıtkeni ekran emosııanyń kóshirmesin kórsetse, sahna onyń ózin beredi. «OVO» shoýynyń basty jeńisi de osynda. Ol kórermenge tehnologııany emes, adamdy kórsetedi. Múmkindikti emes, ony júzege asyratyn erik-jigerdi uǵyndyrady.
Adam múmkindiginiń sheksizdigine sendirgen shoýdyń kórkemdigi tek akrobatıkamen shektelmeıdi. Qoıylym úshin arnaıy tigilgen júzdegen kostıým, jándikter álemin eske salatyn alyp dekorasııalar, jandy mýzyka men jaryqtyń kúrdeli júıesi kórermendi basqa keńistikke jeteleıdi. Barlyq kostıým Kanadanyń Monreal qalasyndaǵy sheberhanalarda qolmen daıyndalǵan. Ár bólshek naqty ártistiń dene ereksheligine qaraı jasalypty. Sondyqtan sahnadaǵy ár keıipker tutas beınege aınalǵan.
Jańa sırk: trıýkten teatrǵa deıin
Bıylǵy baǵdarlamaǵa qarańǵydaǵy jonglerlik, aıaqpen oryndalatyn kúrdeli jonglerlik nómirler men bos tartylǵan sym ústindegi jańa akrobatıkalyq elementter engizilgen. Munyń bári kórermenge burynǵydan da áserli kórinis usynýǵa baǵyttalǵan. Eki saǵatqa sozylatyn «OVO»-ny tek sırk deseńiz qatelesesiz. Munda teatr, mýzyka, bı, akrobatıka men zamanaýı tehnologııalardyń toǵysynan týǵan kórkem álem bar. Sahnada jándikter týraly ertegi aıtylady, biraq onyń astarynda adam rýhynyń qýaty, qorqynyshty jeńý hám armandarǵa adaldyq týraly úlken áńgime jatyr.
Sondyqtan da «Cirque du Soleil» fenomenin tek kommersııalyq tabyspen nemese tehnıkalyq sheberlikpen túsindirý jetkiliksiz. Bul qubylystyń tamyry HH ǵasyrdyń ekinshi jartysynda álemdik teatr ónerinde júrgen úlken ózgeristermen tikeleı baılanysty. О́tken ǵasyrdyń 60–70 jyldarynan bastap Eýropa men Soltústik Amerıka teatrlarynda dramalyq mátinge negizdelgen klassıkalyq teatrdan góri dene plastıkasyna, vızýaldy beıne men sahnalyq árekettiń poetıkasyna basymdyq beretin jańa baǵyttar qalyptasa bastady. Atap aıtsaq, Polshadaǵy rejısser Ejı Grotovskııdiń «kedeı teatry», fransýz mım óneriniń reformatory Marsel Marso mektebi, nemis rejısseri Pına Baýsh qalyptastyrǵan tans-teatr estetıkasy, keıingi fızıkalyq teatr baǵyttary sahnadaǵy basty qural retinde sózdi emes, adam denesin aldyńǵy qatarǵa shyǵardy. Dál osy úderistiń zańdy jalǵasy retinde jańa sırk (nouveau cirque) dúnıege keldi. Eger dástúrli sırkte basty nazar jeke trıýk pen tehnıkalyq jetistikke aýdarylsa, jańa sırkte kórkem obraz ben dramatýrgııalyq tutastyq birinshi orynǵa shyqty. Sırk nómirleri bir-birinen táýelsiz kórsetiletin attraksıon emes, ortaq ıdeıaǵa qyzmet etetin spektakldiń bólshegine aınaldy. «Cirque du Soleil» osy baǵytty álemdik deńgeıge kótergen eń yqpaldy ujym sanalady. «OVO» qoıylymyn tamashalap otyryp kórermen dál osy erekshelikti anyq baıqaıdy. Munda ártis qaýipti trıýk oryndaý arqyly ózin kórsetýge emes, belgili bir keıipkerdiń taǵdyryn ashýǵa umtylady. Osylaısha, akrobatıkalyq qozǵalys kórkem beıneniń qyzmetshisine aınalady. Bul turǵydan alǵanda «OVO» sırk pen teatrdyń, bı men mýzykanyń sıntezinen týǵan kúrdeli sahnalyq týyndy retinde qabyldanady.
«Cirque du Soleil»-diń resmı ókili Janı Malle shoýdyń basty mıssııasy men Qazaqstannan alǵan áseri týraly bylaı dep bólisti: – «Cirque du Soleil»-diń basty maqsaty – adamnyń qııalyn oıatý, sezimderine áser etý hám búkil álemdegi kórermenge erekshe emosııa syılaý. Sondyqtan biz únemi jańa aýdıtorııa men jańa elderdi izdeý ústindemiz. «OVO» shoýynyń álemdi sharlap júrgenine 17 jyl boldy, al Qazaqstan bul qoıylym tarıhyndaǵy 47-el atandy. О́z mansabymda 80-ge jýyq memlekette bolsam da, Qazaqstanǵa birinshi ret kelýim. Biz Astana men Almaty sııaqty tańǵajaıyp qalalardy kórip úlgerdik. Degenmen maǵan eń qatty áser etkeni – qazaq halqynyń aqjarqyn kóńili men darhan peıili, aıryqsha qonaqjaılyǵy. Dál osyndaı kezdesýler saparymyzdy erekshe mándi etedi», dedi ol.
...Qoıylym aıaqtaldy. Arenadaǵy shamdar qaıta jandy. Biraq kórermen zaldan kúndelikti ómirine sol kúıi orala almaıdy. О́ıtkeni ol jándikter álemin emes, adam rýhynyń sheksiz múmkindigine kýá boldy. Iá, «Cirque du Soleil» kórermenge jándikter álemin kórsetkendeı áser qaldyrady. Biraq shyn máninde ol adam týraly aıtady. О́mirden ózine oryn izdegen, qoryqsa da alǵa qadam basqan, qulaǵan saıyn qaıta turǵan adam týraly. Sondyqtan «OVO» aıaqtalǵan kezde zaldan kórermenmen birge arman, táýekel jáne ónerdiń adamdy burynǵydan bıiktete túsetin rýhy qatar shyǵady. Shyn ónerdiń sheksiz qudireti de osynda, bizdińshe!
