«QazAvtoProm» avtokólik kásiporyndary odaǵy baspasóz qyzmetiniń málimdeýi boıynsha, mine osymen 12 aı qatarynan elimizdegi avtokólik satý isi ósken ústine óse túsýde. Máselen, ústimizdegi jyldyń qańtar, aqpan aılarynda ǵana resmı dılerler 7 195 avtokólik satyp úlgergen. Bul kórsetkish ótken jyldyń osy merzimindegiden 48,2 paıyzǵa artyq. Qazaqstandyqtar osy merzimde jeńil kólik satyp alýǵa 170 mln dollar qarjysyn jumsaǵan. Bul kórsetkish ótken jyldyń osy merzimindegiden 49,3 paıyzǵa kóp.
Sonyń ishinde sońǵy aqpan aıynyń ekpini qatty bolyp otyrǵan kórinedi. Bul aıda qazaqstandyqtar 4 066 kólik satyp alǵan. Bul kórsetkish ótken jyldyń osy merzimindegiden 58,4 paıyzǵa artyq. Qazaqstandyqtar aqpan aıynda kólik satyp alýǵa 96,1 mln dollar qarjysyn jumsaǵan.
Bizdiń oıymyzsha, Qazaqstandaǵy kólik satyp alý máselesiniń áleýmettik-ekonomıkalyq máninen mentalıtettik-psıhologııalyq máni de kem emes sekildi. «Jylqy qulaǵynyń jeligi bolady» deıtin qazaq attan aýysyp, avtokólikke otyrǵaly beri de osy jelikten arylmaı keledi. Jalpy, toı men kólikti qazaqtyń stıhııasy dep aıtýǵa bolady. Naq osy ekeýine kelgende qazaq aqshasyn aıamaıdy. Tipti aqshasy joq bolǵan jaǵdaıdyń ózinde kredıtke belshesinen kirse de, naq osy eki máseleni sheshýde «erekshe batyldyq» tanyta alady.
Elimizdegi avtokólik satyp alý isiniń ekonomıkanyń óz damý qarqynynan birneshe eseleı asyp túse otyryp qaryshtap alǵa basýyn osy jaǵdaımen de túsindirýge bolatyndaı. Iá, halyq kóńiliniń darqandyǵy, erteńgi kúndi oılaýda naqty esepke júginbeıtindigi, bir esepten alǵanda, asabalar men ánshilerdiń, sondaı-aq jeńil kólik satý dılerleriniń baǵyn basqalarǵa qaraǵanda basym etip tur-aq. Árıne toıdyń bola bergendigi, kólikterdiń satyp alyna bergendigi jaqsy. Bul faktor da ekonomıkanyń qozǵaýshy kúshteriniń birine aınala alady. Tek bir ókinishtisi, úılenip alyp úısiz júrgender, kólik minip alyp kúısiz júrgender de az emes.
Árıne elimizdegi kólik satý isiniń sonshama qarqyndy alǵa basýynyń syryn basqa faktorlar aıasynda da qarastyrýǵa tıistimiz. Máselen, Úkimettiń elimizdegi avtokólik óndirisiniń damýyna jasap jatqan qamqorlyǵy, jańa kólik satyp alýshylardy jeńildikti kredıttermen qamtýy, jeńil kólikke degen qajettiliktiń artýy, janar-jaǵarmaı baǵasynyń qoljetimdiligi degen máselelerdi de umytýǵa bolmaıdy. Degenmen elimizde jeńil kóliktiń kóbeıýiniń eń basty sebebiniń biri retinde halyqtyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsaryp kele jatqandyǵyn taǵy bir eske ala ketkenimiz jón sekildi.
Sonymen ústimizdegi jyldyń qańtar-aqpan aılarynda el rynogynda satylǵan avtokólikterdiń 4 084-in (56,8 paıyzyn) sheteldik kólikter, 3 111-in (43,2 paıyzyn) qazaqstandyq avtozaýyttardyń ónimderi quraǵan. Endi kólikterdiń ótimdiligi jaǵynan kelsek, birinshi orynda reseılik Lada jeńil avtokóligi tur eken. Eki aıdyń ishinde 1 692 adam osy avtokólikti satyp alǵan. Munan keıingi oryn japonnyń Toyota avtokóliginiń enshisine tıgen. Ony 1 453 adam satyp alǵan. Úshinshi orynǵa ózbektiń Ravon jeńil avtokóligi shyqqan. Ony 1 003 adam qalaǵan. Munyń ózi Qazaqstan men О́zbekstan arasyndaǵy saýda-ekonomıkalyq yntymaqtastyqtyń arta túskendiginiń jarqyn bir kórinisi bolsa kerek.
Al endi kólik satatyn avtodılerler máselesine kelsek, birinshi oryndy burynǵydaı BIPEK AVTO-AZIIа AVTO holdıngi ıelenip keledi. Qazaqstannyń avtokólik satý rynogynyń 30 paıyzy bir ǵana osy holdıngke tıesili. Ekinshi oryn rynoktyń 18,7 paıyzyna ıelik etetin KMK Astana Motors kompanııasynyń enshisinde.
Munda óskemendik BIPEK AVTO-AZIIа AVTO holdınginiń qara úzip alǵa túsýiniń sebebi túsinikti. Ol ári avtokólik satýmen ári avtokólik shyǵarýmen aınalysady. Osy rette táýelsiz elimizdiń avtokólik naryǵy qalyptasa bastaǵan kezden beri jumys istep kele jatqan ári naryǵy aýqymdy sanalatyn Almatyda paıda bolǵan KMK Astana Motors kompanııasynyń áli kúnge deıin durys bir jeńil avtokólik túrin qurastyra almaı, negizinen alypsatarlyqpen shektelip qalǵandyǵy óte ókinishti.
Suńǵat ÁLIPBAI,
«Egemen Qazaqstan»
