«Halyqqa bir tıyn paıdasy joq» dep kesip aıtýǵa bolmas, degenmen Móńke bı babamyz jyrlaǵandaı, «aı saıyn bas qosqan jıynnyń», aı emes-aý, apta, kún saıyn bas qosqan sharanyń azaıar túri kórinbeıdi. Elbasy jınalys máselesin aıtqan sol jıynda Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti Keńsesiniń bastyǵy Mahmud Qasymbekov Memleket basshysyna Úkimet pen memlekettik organdar jetekshileri bir jyldyń 2380 saǵatyn, ıaǵnı 365 kúnniń 100 táýligin jınalysta ótkizetindigin, tipti, senbi, jeksenbi kúnderi de jınalystyń tyıylmaıtynyn aıtqanda, Prezıdent: «Zań boıynsha memlekettik qyzmetker 7 saǵat jumys isteý kerek. Túngi saǵat 12, 1-ge deıin otyrmaý kerek jumysta. Tájirıbeli memlekettik qyzmetker retinde jaqsy bilemin, daıyndalǵan jıyndy jarty saǵatta, kúrdeli, túıindi máseleler bolsa bir saǵatta ótkizýge bolady. Bıýrokratızmdi qysqartý kerek. Adamdarǵa jumys isteýge múmkindik berińizder», degen-di.
О́skemen ákimdigi aptasyna 125 jınalys ótkizedi
Jınalys ótkizýden, qyzmetkerlerdi jumystan tys ýaqytta jumysta qaldyrýdan Shyǵys Qazaqstan oblysy da qalyspaı turǵan tárizdi. Jýyqta Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttiginiń oblystyq departamentindegi jıynda ásirese óńirdiń О́skemen, Semeı qalalary men Úrjar, Besqaraǵaı, Aıagóz, Shemonaıha aýdandary ákimderiniń apparattarynda jınalystyń kóp bolatyndyǵy sóz etildi.
«Tipti, bir kúnde jeti ret jınalys ótkeni belgili boldy. Sonda qyzmetkerler qaı kezde jumys isteıdi?! Qujat aınalymy áli de sol qaǵaz túrinde, kóp mekemelerde basshylar materıaldyń túpnusqasyn qaǵazǵa shyǵaryp alyp qaraǵandy jón kóredi», deıdi departament basshysy, Ádep jónindegi keńes tóraıymy Janna Qabdoldaqyzy.
Departament oblystaǵy jınalysty eń kóp ótkizetin ákimdikterge sarap jasapty. Úsh formattaǵy – mekemeniń ózinde, basqa mekemede ótetin jáne beınerejimdegi jınalystardy esepke alypty. Qarańyz, О́skemen qalasy ákimdigi bir aptada – 125, Semeı ákimdigi – 56, Úrjar aýdany – 56, Shemonaıha aýdany – 50, Besqaraǵaı aýdany 103 jáne Aıagóz aýdany 51 jınalys ótkizedi eken. Atalǵan departament 5 myń memlekettik qyzmetkerdiń arasynda arnaıy saýalnama júrgizipti. Sonda О́skemen qalasy ákimi apparaty men oǵan qarasty bólimderdegi 191 qyzmetkerdiń 112-si (59%) jumysta bógeletini, al Úrjar aýdany ákiminiń apparaty men oǵan qarasty bólimder, aýyldyq okrýg ákimderiniń apparatyndaǵy 193 qyzmetkerdiń 92-si (48%) úıine kesh qaıtatyny anyqtalypty. Basqarmalar arasynda oblystyq densaýlyq saqtaý, aýyl sharýashylyǵy, qurylys, sáýlet jáne qala qurylysy, kásipkerlik jáne ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý, qarjy basqarmalary «kósh bastap» tur deýge bolady. Máselen, Densaýlyq saqtaý basqarmasy 18 qyzmetkerdiń 11-in (61%), qurylys, sáýlet jáne qala qurylysy basqarmasy 28 qyzmetkerdiń 12-sin (43%), qarjy basqarmasy 19 qyzmetkerdiń 8-in (42%), aýyl sharýashylyǵy men kásipkerlik jáne ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý basqarmalary 29 qyzmetkerdiń 11-in (38%) úıine ýaqytynda qaıtarmaıtyn kórinedi. Departamentter arasynda bilim salasyn baqylaý departamenti 7 qyzmetkerdiń 4-ýin (57%), al memlekettik kiris departamenti 626 qyzmetkerdiń 271-in (43%) saǵat 6-dan keıin de jumysqa jegetini belgili bolypty. Aıta bersek, osyndaı faktiler kóp.
Jınalys degennen shyǵady, bu sheti men o sheti 600-700 shaqyrymǵa sozylatyn, tipti odan da asyp ketetin, joldarynyń kóp bóligi shuryq-tesik bizdiń oblys úshin jınalysqa qatysý emes, jınalysqa kelýdiń, jetýdiń qıyndyǵy óz aldyna bir áńgime. Máselen, Jarma aýdanynyń ákimi oblys ortalyǵy – О́skemendegi bir jıynǵa qatysý úshin (Qalbataý men О́skemenniń arasy 110 shaqyrym) 2 saǵat jol júretin bolsa, áridegi Aıagóz ákimi 4-5, túkpirdegi Úrjardyń ákimi 7-8 saǵat kólikte otyrýǵa májbúr. Bir saǵattyq jınalys úshin bir kún ýaqyttaryn joǵaltady. Zaısan men Kúrshim, Katonqaraǵaı, Abaı aýdandary ákimderiniń basynda da osy kep. Aýyl ákimderiniń qysqa kúnde qyryq ret aýdanǵa salpaqtaıtynyn qosyp qoıyńyz buǵan. Byltyr jumys saparymen О́skemennen shamamen 500 shaqyrym qashyqtyqta ornalasqan Aıagóz aýdanyna qarasty Shubartaý óńirine barǵanbyz. Sol kezdegi Baıqoshqar aýylynyń ákimi Saıatbek Shymyrovtyń: «Aıagózdegi saǵat 10-daǵy jınalysqa barý úshin tańǵy saǵat 3-4 kezinde jolǵa shyǵamyz. Áıtip-búıtip úıge jetkenshe ymyrt úıiriledi. Aýdan ortalyǵyna 250 shaqyrym jerdegi Emeltaý aýylynyń turǵyndaryna tipti qıyn. Olar bizden de qashyqta jatyr ǵoı. Jol jaqsy bolsa, 175 shaqyrym degeniń 2 saǵattyq jol emes pe?!», degeni este qalypty.
Jınalysty bylaı qoıǵanda, memlekettik qyzmettiń júgin súırep júrgen ákimderge ǵana emes, nashar jolmen О́skemen men Semeıge jetý shalǵaı aýdandardyń turǵyndary úshin de ońaıǵa túspeıdi. Syrqattanǵan jandarǵa múlde qıyn. Aıtaıyn degenimiz, qazir – tehnıkanyń, tehnologııanyń damyǵan dáýiri. «Sıfrly Qazaqstan» baǵdarlamasy júzege asyrylyp jatyr. Asa mańyzdy, úlken, aýqymdy jıyndar bolmasa, Kúrshim, Úrjar, Aıagóz, Zaısan, Tarbaǵataı, Abaı sekildi oblys ortalyǵynan shalǵaı jatqan aýdandardaǵy memlekettik qyzmetkerlerdi (ákimi bar, mamany bar) qalaǵa sabyltpaı-aq, jıyndy nege onlaın nemese beınerejimde ótkizbeske? Aýdan ákimderi de aýyl ákimderine osy tájirıbeni qoldansa. Árıne, oblys ortalyǵyna jaqyn aýdandardyń jarasy jeńil.
Bir sózben aıtqanda, jınalystyń ózine bir reforma kerek sekildi.
Azamat QASYM,
«Egemen Qazaqstan»
Shyǵys Qazaqstan oblysy
